Chậm đóng bảo hiểm xã hội sau 60 ngày có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Luật Bảo hiểm Xã hội có quy định, chậm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) là hành vi thuộc một trong các trường hợp sau: chưa đóng hoặc đóng chưa đầy đủ số tiền đã đăng ký theo thời hạn đã quy định; không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) trong 60 ngày kể từ ngày hết hạn quy định.

Theo quy định tại Nghị định số 274/2025, nếu người sử dụng lao động không khắc phục sau thời hạn kể trên, cơ quan bảo hiểm xã hội có văn bản đôn đốc mà vẫn không thực hiện thì hành vi sẽ chuyển từ chậm đóng sang trốn đóng BHXH.

Và thời điểm để xác định hành vi trốn đóng được tính như sau.

Thứ nhất, người sử dụng lao động chưa đăng ký tham gia BHXH, BHTN cho lao động sau 60 ngày tính từ lúc hết hạn. Thời điểm trốn đóng được tính từ ngày 61 trở đi.

Thứ hai, người sử dụng lao động đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, BHTN thấp hơn quy định. Với đơn vị đóng hàng tháng, trốn đóng được tính từ sau ngày cuối cùng của tháng kế tiếp của tháng phát sinh tiền lương đã đăng ký làm căn cứ đóng. Với đơn vị đóng 3 hoặc 6 tháng một lần, hành vi này được xác định từ sau ngày cuối cùng của tháng kế tiếp chu kỳ đã đăng ký làm căn cứ đóng.

Thứ ba, trường hợp người sử dụng lao động chậm đóng dù đã được Cơ quan Bảo hiểm xã hội đôn đốc. Nếu văn bản gửi trong 45 ngày từ khi hết hạn đóng mà doanh nghiệp không nộp sau 60 ngày, hành vi bị chuyển thành trốn đóng từ ngày thứ 61.

Nếu đơn vị bị gửi văn bản sau 45 ngày thì trốn đóng tính từ ngày thứ 15 kể từ khi Cơ quan Bảo hiểm xã hội ban hành văn bản.

Về chế tài, người sử dụng lao động được xác định là trốn đóng bảo hiểm theo quy định sẽ phải nộp số tiền đã trốn cùng tiền lãi 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền và số ngày trốn đóng.

Đáng chú ý, hành vi này có thể bị không xem xét trao tặng thi đua, khen thưởng hoặc nặng hơn là xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Nghị định 274 cũng nêu, doanh nghiệp bị ảnh hưởng thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp hoặc bất khả kháng được cơ quan có thẩm quyền công bố không bị coi là trốn đóng. Tuy nhiên, đơn vị phải có hồ sơ chứng minh nguyên nhân bất khả kháng gửi Cơ quan Bảo hiểm xã hội trước ngày 25 của tháng có văn bản đôn đốc.

Nghị định này có hiệu lực thi hành từ 30/11/2025.

Tính đến hết tháng 9/2025, cả nước có gần 19,9 triệu người tham gia BHXH, tăng khoảng 798 nghìn người so với cùng kỳ năm 2024, trong đó: BHXH bắt buộc gần 17,7 triệu người và BHXH tự nguyện hơn 2,13 triệu người. Số người tham gia bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) trên 16 triệu người, tăng 694,3 nghìn người so với cùng kỳ năm 2024.

Về công tác giải quyết, chi trả chế độ BHXH, BHTN, cả nước có hơn 144 nghìn người được giải quyết chế độ BHXH hằng tháng; trên 5,3 triệu lượt người hưởng chế độ ốm đau; gần 981,5 nghìn người hưởng chế độ thai sản và hơn 587 nghìn người nhận trợ cấp thất nghiệp.

Đặc biệt, số người đề nghị hưởng BHXH một lần giảm mạnh, giảm khoảng 23% so với cùng kỳ năm 2024.