Chiến sự Trung Đông kéo dài: Ba thách thức lớn với kinh tế Việt Nam

Cuộc xung đột đang leo thang tại Trung Đông có thể gây ra cú sốc ngắn hạn đối với thị trường toàn cầu, đặc biệt thông qua kênh giá dầu và tâm lý tài chính. Tuy nhiên, theo phân tích kinh tế vĩ mô mới đây của các chuyên gia tại VinaCapital, tác động trực tiếp đối với kinh tế Việt Nam nhiều khả năng chỉ ở mức vừa phải trong kịch bản cơ sở. Các chuyên gia phân tích kinh tế vĩ mô cho rằng, Việt Nam có một số “lá chắn” giúp giảm thiểu tác động từ căng thẳng địa chính trị hiện nay. Tuy vậy, nếu chiến sự kéo dài hoặc leo thang nghiêm trọng, nền kinh tế vẫn có thể đối mặt với nhiều thách thức đáng kể.

Cú sốc ngắn hạn nhưng mạnh với thị trường toàn cầu

Theo VinaCapital, cuộc xung đột tại Trung Đông được đánh giá có khả năng gây ra một cú sốc mạnh nhưng mang tính ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu, tương tự - nhưng căng thẳng hơn - so với cuộc xung đột kéo dài 12 ngày trong năm trước.

Các chuyên gia cho rằng nhiều yếu tố khiến khả năng chiến tranh kéo dài ở quy mô lớn tương đối thấp. Trong đó có những hạn chế về nguồn dự trữ đạn dược của Mỹ, yếu tố địa chính trị liên quan đến vai trò của Trung Quốc trên thị trường dầu mỏ, cũng như khả năng thay đổi chế độ tại Iran được đánh giá là khó xảy ra.

Ông Michael Kokalari, CFA - Giám đốc Phòng Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Nghiên cứu Thị trường nhận định: “Chúng tôi cho rằng cuộc xung đột hiện tại nhiều khả năng chỉ tạo ra một cú sốc mạnh nhưng mang tính ngắn hạn đối với thị trường toàn cầu, thay vì leo thang thành một cuộc chiến kéo dài.”

Theo phân tích của nhóm nghiên cứu, chiến dịch quân sự của Mỹ khó có thể kéo dài trong nhiều tháng do những hạn chế về nguồn lực và sự thiếu ủng hộ trong dư luận nội bộ. Bên cạnh đó, Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu khối lượng lớn dầu thô từ Iran có động lực mạnh để ngăn chặn những cú sốc giá dầu quá lớn hoặc việc gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới.

Theo đó, tác động trực tiếp tới Việt Nam tương đối hạn chế. Một trong những lý do quan trọng khiến kinh tế Việt Nam ít chịu tác động trực tiếp là mối liên kết thương mại với Trung Đông còn tương đối nhỏ. Xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả khi thương mại trong khu vực Trung Đông bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng xuất khẩu của Việt Nam cũng không quá lớn.

Tuy nhiên, tác động gián tiếp thông qua giá dầu và thị trường tài chính toàn cầu lại đáng chú ý hơn. Tính từ đầu năm, giá dầu thế giới đã tăng khoảng 30%. Theo nhóm nghiên cứu, điều này có thể khiến lạm phát tại Việt Nam tăng lên đáng kể trong những tháng tới.

Bà Thái Thị Việt Trinh - Chuyên gia Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Nghiên cứu Thị trường cho biết: “Giá dầu tăng có thể đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong thời gian tới.”

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng cấu trúc tiêu dùng trong nước giúp Việt Nam có dư địa chính sách để kiểm soát tác động của cú sốc giá năng lượng. Trong rổ tính chỉ số giá tiêu dùng (CPI), nhóm xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4%, trong khi nhóm lương thực - thực phẩm chiếm gần 36% và phần lớn được sản xuất trong nước.

Nhờ vậy, Chính phủ vẫn có nhiều công cụ chính sách để giảm bớt tác động của biến động giá dầu trong ngắn hạn.

Bên cạnh lạm phát, giá dầu tăng cũng có thể tạo áp lực nhất định lên tăng trưởng kinh tế và tỷ giá. Việt Nam hiện là nước nhập khẩu ròng năng lượng, với giá trị nhập khẩu ròng khoảng 1% GDP so với lượng năng lượng tiêu thụ.

Tuy nhiên, báo cáo cho rằng tác động này vẫn ở mức có thể kiểm soát. Chính phủ có khả năng bù đắp lực cản đối với tăng trưởng bằng các biện pháp kích thích kinh tế nếu cần thiết.

Ngoài ra, sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu cũng có thể gây sức ép lên tỷ giá và lãi suất trong nước. Trong bối cảnh nhu cầu tìm kiếm tài sản trú ẩn tăng lên, giá vàng và đồng USD có xu hướng mạnh lên, điều này có thể gây áp lực mất giá lên đồng Việt Nam.

Nhóm nghiên cứu dự báo lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm 50-100 điểm cơ bản trong năm nay, lên khoảng 7%/năm.

Kịch bản xấu: Chiến sự kéo dài

Mặc dù kịch bản cơ sở là xung đột chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, các chuyên gia cũng đưa ra phân tích cho trường hợp chiến sự kéo dài hoặc leo thang.

Theo báo cáo, một số tổ chức tài chính quốc tế ước tính xác suất khoảng 10-20% cho kịch bản Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu - bị đóng cửa hoàn toàn.

Nếu kịch bản này xảy ra, giá dầu có thể tăng vượt mốc 100 USD/thùng trong thời gian ngắn.

Trong trường hợp đó, nền kinh tế Việt Nam sẽ phải đối mặt với ba thách thức lớn: Lạm phát có thể vượt 5%; Tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1 điểm phần trăm; Xuất khẩu suy giảm đáng kể, kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm tăng trưởng GDP.

Theo ước tính của nhóm nghiên cứu, tổng tác động có thể khiến tăng trưởng GDP của Việt Nam giảm khoảng 2 điểm phần trăm trong kịch bản chiến sự kéo dài.

Một hệ quả đáng chú ý của kịch bản lạm phát cao là ảnh hưởng tới thị trường tài chính và bất động sản, lãi suất có thể tăng mạnh hơn dự kiến. Nếu lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng vượt ngưỡng 7-8%/năm, dòng tiền của người gửi tiết kiệm tại Việt Nam thường có xu hướng rút khỏi thị trường chứng khoán.

Điều này có thể tạo áp lực đáng kể đối với thị trường cổ phiếu.

Bên cạnh đó, lãi suất huy động cao cũng có xu hướng kéo lãi suất cho vay mua nhà tăng lên trên 12 – 13%/năm. Khi chi phí vay mua nhà đạt mức này, nhu cầu bất động sản thường suy giảm rõ rệt.

Do đó, nếu chiến sự kéo dài, tâm lý trên thị trường chứng khoán và bất động sản tại Việt Nam có thể trở nên tiêu cực hơn.

Ngành nào hưởng lợi, ngành nào chịu thiệt?

Báo cáo cũng chỉ ra rằng căng thẳng địa chính trị có thể tạo ra những tác động trái chiều giữa các ngành kinh tế.

Các ngành được hưởng lợi từ giá dầu tăng gồm: Bán lẻ xăng dầu, Lọc hóa dầu, Dịch vụ dầu khí, Sản xuất cao su tự nhiên. Nguyên nhân là các doanh nghiệp này có thể hưởng lợi từ lượng hàng tồn kho giá thấp hoặc từ biên lợi nhuận lọc dầu tăng lên khi giá dầu cao.

Ngoài ra, một số ngành khác cũng có thể được hưởng lợi gián tiếp, như: Vận tải biển và cảng biển, nhờ cước vận tải tăng.

Doanh nghiệp sản xuất phân bón urê, do Iran là một trong những nhà xuất khẩu lớn trên thế giới.

Doanh nghiệp kinh doanh vàng và trang sức, nhờ nhu cầu tài sản trú ẩn tăng cao.

Ngược lại, một số ngành chịu tác động tiêu cực rõ rệt hơn, đặc biệt là các ngành có chi phí nhiên liệu lớn như hàng không và du lịch.

Dù vậy, báo cáo cho rằng các cú sốc địa chính trị trong quá khứ thường chỉ tạo ra biến động ngắn hạn trên thị trường tài chính.

Nhóm nghiên cứu lưu ý rằng các thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam, có thể ít nhạy cảm hơn so với thị trường Mỹ trước những cú sốc như vậy. Trong khi đó, chỉ số thị trường mới nổi đã vượt trội so với S&P 500 trong thời gian gần đây.

Vì vậy, theo các chuyên gia, nếu thị trường chứng khoán Việt Nam xuất hiện những nhịp điều chỉnh mạnh do tâm lý, đây có thể là cơ hội cho nhà đầu tư dài hạn.

Các chuyên gia cũng cho rằng Việt Nam có nền tảng tương đối vững trước cú sốc từ Trung Đông nhờ cấu trúc thương mại đa dạng, thị trường nội địa lớn và dư địa chính sách của Chính phủ.

Ông Michael Kokalari nhấn mạnh rằng rủi ro lớn nhất đối với Việt Nam không nằm ở quan hệ thương mại trực tiếp với Trung Đông, mà ở các tác động gián tiếp như giá dầu, lạm phát và tâm lý thị trường toàn cầu.

Trong khi đó, bà Thái Thị Việt Trinh cho rằng, nếu xung đột không leo thang thành chiến tranh kéo dài, những biến động hiện nay nhiều khả năng chỉ gây ra một cú sốc tạm thời đối với nền kinh tế.

Nhìn chung, kịch bản cơ sở vẫn cho thấy kinh tế Việt Nam có thể hấp thụ tương đối tốt những cú sốc từ bên ngoài, dù các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư vẫn cần theo dõi sát diễn biến địa chính trị trong thời gian tới.