Khó khăn
Không phải tới bây giờ việc suy giảm nguồn thu của cơ quan báo chí mới diễn ra. Trên thực tế, đây đã là “nỗi đau đầu” trong nhiều năm qua. Về cơ bản, các tờ báo in, báo điện tử - chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng số cơ quan báo chí hiện nay - có các nguồn thu từ: phát hành, quảng cáo, trợ cấp ngân sách, tổ chức sự kiện, liên kết, tự doanh… Hầu hết các nguồn thu này đều đang gặp nhiều thách thức.
Cụ thể, về phát hành, nguồn thu từ việc bán báo in ngày càng suy giảm. Theo tác giả Trần Hữu Quang (trong cuốn Xã hội học báo chí) vào đầu những năm 2000, các tờ báo in có lượng phát hành rất lớn, có thể kể đến các tờ báo trung ương gồm: Nhân dân (khoảng 17.000 bản/ngày), Quân đội nhân dân (khoảng 80.000 bản/ngày), Lao động (khoảng 70.000 bản/ngày), Tiền Phong (khoảng 30.000 bản/kì), Thanh niên (khoảng 150.000 bản/ngày), Gia đình và Xã hội (khoảng 70.000 bản/kì), Đầu tư (khoảng 30.000 bản/kì), Thời báo Kinh tế Việt Nam (khoảng 30.000 bản/kì), An ninh Thế giới (khoảng 500.000 bản/kì)…
Báo địa phương có nhiều tờ cũng sở hữu lượng phát hành lớn như: Hà Nội mới (35.000 bản/ngày), Sài Gòn giải phóng (khoảng 70.000 bản/ngày), Tuổi trẻ TP. HCM (335.000 bán/ngày), Người lao động (80.000 bản/ngày), Sài Gòn tiếp thị (ra hàng tuần, 80.000 bản/kì), Pháp luật TP. HCM (tuần ra 3 kì, 120.000 bản/kì), Công an TP. HCM (tuần ra 2 kì, khoảng 300.000 bản/kì)…
Những người “có tuổi” hẳn không thể quên đã có một thời báo in bán chạy như tôm tươi; người người, nhà nhà sáng uống cà phê, cầm tờ báo còn thơm mùi mực đọc say sưa. Nhu cầu đọc báo in lớn đến nỗi không chỉ các tờ “chính thống”, tờ “mẹ” mới có lượng phát hành lớn mà ngay cả các phụ san, ấn phẩm in của các tờ báo cũng rất đắt hàng.
Đơn cử giai đoạn 2010 – 2012, các sạp báo in và giỏ của những người bán báo rong khắp đường phố Hà Nội ngập tràn các ấn phẩm như: Cảnh sát toàn cầu (tuần, tháng), Đang yêu, Đời sống và Pháp luật tuần, Hôn nhân và Pháp luật, Câu chuyện pháp luật, Xa lộ pháp luật, Tuổi trẻ và Đời sống, Lao động và Đời sống… Các ấn phẩm này thường in tới 60.000 – 100.000 bản/kì và “sống khỏe” chỉ bằng doanh thu bán báo.
Nhưng hiện nay, hầu hết tờ báo in chỉ có lượng phát hành từ vài nghìn bản/kì đến vài chục nghìn bản/kì, có thể nói là thu chỉ vừa đủ chi, thậm chí là thu không đủ chi. Các ấn phẩm, phụ san từng một thời “làm mưa làm gió” nay cũng gần như tàn lụi.
Đối với nguồn thu từ quảng cáo, đây vốn là một trong những nguồn chính yếu của cơ quan báo chí trong nhiều năm qua. Nhưng đi cùng với sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok… nguồn thu quảng cáo của báo chí ngày càng sụt giảm, do khách hàng chuyển qua quảng cáo trên các nền tảng. Chuyện doanh nghiệp “xếp hàng”, đợi đến lượt đăng quảng cáo trên báo in nay chỉ còn là quá vãng. Hình ảnh những quyển báo in “dày cộp” trang quảng cáo, kẹp vào giữa quyển, giờ cũng chỉ còn là hồi ức. Ngay cả trên báo điện tử, số lượng và doanh thu quảng cáo cũng suy giảm trông thấy.
Không chỉ “đắt” hơn, quảng cáo trên báo điện tử cũng kém hiệu quả hơn so với quảng cáo trên Facebook, YouTube hay TikTok, cả về lượng truy cập lẫn khả năng quy đổi ra “doanh số” (tức số lượng khách hàng thực tế đạt được từ lượng truy cập), nhất là với những mảng “nặng” về chỉ tiêu doanh số như xe (ô tô) hay bất động sản. Tất nhiên, ở một khía cạnh ngược lại, một số cơ quan báo chí cũng “tranh thủ” được các nền tảng này để có được một khoản thu “kha khá” hàng tháng, góp phần cân đối thu – chi.
Về nguồn trợ cấp ngân sách, nguồn thu này hầu như chỉ còn tồn tại ở các tờ báo thuộc trung ương, thuộc cấp bộ, ngành, tổ chức chính trị xã hội, thuộc cấp tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương. Dù vậy, không phải cơ quan báo chí nào ở nhóm này cũng được hưởng “bầu sữa ngân sách” 100%. Ngày nay, hầu hết cơ quan báo chí đều tự chủ ở các mức độ khác nhau.
Đối với hoạt động tổ chức sự kiện, đã có một thời gian, nguồn thu từ hoạt động này giúp nhiều cơ quan báo chí cơ bản cân đối được doanh thu. Tuy nhiên, những năm gần đây, do tăng trưởng kinh tế suy giảm, doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, hoạt động tổ chức sự kiện của cơ quan báo chí cũng suy yếu theo vì ít nguồn tài trợ.
Về hoạt động liên kết, có thể nói hầu như chỉ có lĩnh vực truyền hình phát huy được tối đa lợi thế, còn đối với các cơ quan báo in, báo điện tử thì… không đáng kể. Nói một cách công bằng, đã có một thời kì, hoạt động của các chuyên trang, ấn phẩm, phụ san (mà bản chất là hoạt động liên kết) đã mang lại nguồn thu tương đối lớn cho các cơ quan báo chí. Song cùng với sự lụi tàn của các phụ san, ấn phẩm, tác động của quy hoạch báo chí lên các chuyên trang, nguồn thu này cũng suy giảm theo. Ngay cả việc “rửa nguồn” cũng không còn dễ dàng như trước.
Tất nhiên, sự yếu kém của hoạt động liên kết còn do các cơ quan báo chí hạn chế về con người, điều kiện cơ sở vật chất, không đáp ứng được yêu cầu của đơn vị cần hợp tác. Việc hợp tác với nước ngoài cũng rất khó khăn, do quy định rất chặt chẽ. Trong quá khứ, chỉ những tờ rất có danh mới hợp tác được, ví dụ Thời báo Kinh tế Việt Nam giai đoạn 1993 – 1996 hợp tác với Ringier đạt doanh thu gần 3 triệu USD nhờ bán quảng cáo và phát hành 2 ấn phẩm Thời báo Kinh tế Việt Nam và The Vietnam Economic Times (theo tác giả Nguyễn Thế Nghiệp).
Về hoạt động tự doanh, có thể nói rất hiếm cơ quan báo chí có đủ nguồn lực để phát triển hoạt động này. Do vậy, nhìn trên bình diện chung, đây là nguồn thu không đáng kể hiện nay.
Trên thực tế, nhiều cơ quan báo chí đang sống nhờ vào nguồn thu từ các hợp đồng truyền thông, giúp bảo trợ và phát triển thương hiệu cho khách hàng doanh nghiệp. Nhưng nguồn thu này cũng là con dao hai lưỡi, có thể gây ảnh hưởng tới tính khách quan, chân thực của thông tin, nghiêm trọng hơn là làm suy giảm khả năng đấu tranh của báo chí cách mạng với những hiện tượng tiêu cực trong đời sống kinh tế - xã hội.
Xoay xở
Đối diện với thực trạng như trên, những người làm báo hiện nay đã nỗ lực tìm cách xoay xở để bảo đảm hoạt động. Có những cơ quan báo chí đã tìm về với cốt lõi của nghề báo là bán thông tin để kỳ vọng gia tăng nguồn thu phát hành.
Trong bối cảnh doanh thu phát hành báo in sụt giảm, một số cơ quan đã thử nghiệm việc thu phí đọc trên báo điện tử, khởi đầu là Vietnam Plus (thuộc Thông tấn xã Việt Nam), tiếp đến là Ngày nay (tạp chí điện tử của Liên hiệp các hội UNESCO Việt Nam).
Tuy nhiên, các thử nghiệm này hầu như không thành công, bởi nhiều nguyên nhân. Một là nội dung chưa đạt đến mức đặc biệt, để đông đảo người đọc chấp nhận trả phí. Hai là vấn nạn xâm phạm bản quyền vẫn chưa được giải quyết triệt để tại Việt Nam. Ba là hạn chế về công nghệ, khiến hoạt động thu phí khó triển khai. Bốn là các tờ thử nghiệm thu phí quá ít, quá đơn độc, trong khi người đọc có nhiều lựa chọn miễn phí (hầu hết báo điện tử hiện nay đang cho đọc miễn phí).
Bàn sâu về câu chuyện thu phí, một nhà nghiên cứu báo chí từng ví von nỗ lực của các cơ quan báo chí là “chưa bắt được gà đã lo mượn nồi”. Hàm ý của so sánh này là các cơ quan báo chí thử nghiệm thu phí tại Việt Nam đã bỏ quên một điều rất quan trọng đó là nghiên cứu độc giả (tức chưa bắt được gà) đã lo thu phí (lo mượn nồi nấu). Rõ ràng, thị hiếu của độc giả ngày nay vô cùng đa dạng, mỗi tờ báo chỉ có thể hướng tới một nhóm đối tượng nhất định. Để thu phí, cơ quan báo chí phải nghiên cứu kĩ lưỡng đối tượng đó, sản xuất nội dung đáp ứng trúng nhu cầu của đối tượng, thậm chí là trúng đến từng độc giả, rồi thiết kế các “gói” tin tức phù hợp để bán cho từng độc giả.
Lấy một ví dụ để hình dung: Báo ABC thông qua nghiên cứu hành vi của độc giả (có đăng kí tài khoản) Nguyễn Văn X trên báo, với các chỉ tiêu cụ thể: chuyên mục yêu thích, loại bài ưa chuộng, thời gian đọc trên mỗi bài, số lượt đọc hàng ngày… để “đọc” ra nhu cầu của độc giả này. Sau đó, Báo ABC tiến hành “đóng gói” tin tức mà độc giả Nguyễn Văn X quan tâm, bán chúng với một biểu giá được thiết kế phù hợp (mua lẻ, mua ngắn hạn, mua dài hạn kèm các hình thức khuyến mãi).
Các công việc này gần như không thể thực hiện được mà không ứng dụng AI (trí thông minh nhân tạo). Trên thực tế, đó chính là cách mà những nền tảng mạng xã hội như Facebook đang làm – thông qua nghiên cứu hành vi người dùng mà ưu tiên hiển thị những nội dung phù hợp với nhu cầu của người dùng. Cơ quan báo chí muốn làm được như vậy thì hầu như bắt buộc phải liên kết với công ty công nghệ. Và đây rõ ràng là “cuộc chơi” không dễ dàng.
Bên cạnh câu chuyện thu phí, nỗ lực xoay xở của các cơ quan báo chí tại Việt Nam cũng được thể hiện ở việc cố gắng mở rộng quy mô theo chiều ngang, tức vươn tay sang những mảng miếng đang có tiềm năng, hoặc thành lập các trang vệ tinh, hình thành một mô hình tổ hợp sơ khai, với kỳ vọng gia tăng doanh thu thông qua quảng cáo, hợp đồng truyền thông, tài trợ… để lấy cái này bù cái kia. Về cơ bản, cách làm này chỉ có thể tăng “lượng” mà không có thay đổi nào về “chất”.
Phải làm gì?
“Làm kinh tế” có lẽ là câu chuyện “nóng” nhất của làng báo trong những năm gần đây. Hầu như dịp “giỗ nghề” năm nào, đây cũng là chủ đề được thảo luận nhiều nhất. Và khi ý tưởng thu phí trở nên “bất khả thi” trong bối cảnh hiện tại, hướng nhắm đến của không ít lãnh đạo cơ quan báo chí là những biện pháp có thể “làm luôn và ngay” như yêu cầu chia sẻ doanh thu từ các đơn vị đang khai thác thông tin từ báo chí.
Đơn cử như trên nền tảng mạng xã hội Facebook, hiện tồn tại khá nhiều “trang” (page) dẫn lại thông tin từ báo chí, nhờ đó mà có được lượng người theo dõi lớn. Đây là cơ sở để các “trang” có được doanh thu từ quảng cáo. Không ít lãnh đạo cơ quan báo chí cho rằng đã đến lúc các chủ “trang” phải chia sẻ doanh thu với cơ quan báo chí, thông qua các hợp tác chính thức. Thậm chí có lãnh đạo cơ quan báo chí còn đề xuất nhà mạng (như Viettel, Mobifone, Vinaphone) chia sẻ doanh thu với lí do: đa số người dân đăng kí gói cước Internet là để đọc báo!
Một số lãnh đạo cơ quan báo chí khác thì nhắm tới đề xuất giảm thuế thu nhập doanh nghiệp. Hiện, thuế suất đang áp lên các cơ quan báo chí vào khoảng 15% - 20%, bị cho là quá cao. Báo chí được định nghĩa là cơ quan sự nghiệp có thu, song lại hoạt động theo mô hình doanh nghiệp. Sự “nhập nhằng” này dẫn tới nhiều bất lợi cho hoạt động của cơ quan báo chí.
Một cách căn cơ hơn, một số quan điểm cho rằng cần thúc đẩy mạnh hơn cho hoạt động liên kết và tự doanh của cơ quan báo chí. Tại một hội thảo tổ chức cách đây không lâu, một chuyên gia truyền thông đã dẫn ra rằng một tờ báo hoàn toàn có thể làm thương mại điện tử trên trang, bằng việc bán hàng cho doanh nghiệp. Hoặc cơ quan báo chí có thể sử dụng dữ liệu của mình để hợp tác với doanh nghiệp, phục vụ cho việc kinh doanh của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cơ quan báo chí có thể hợp tác để thực hiện các dự án xã hội, ví dụ thay đổi nhận thức, hành vi của người tiêu dùng, hướng tới các sản phẩm nhất định, hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp… Chỉ cần tuân thủ đúng pháp luật và đạo đức, các hoạt động này hoàn toàn khả thi, mang lại nguồn thu cho cơ quan báo chí hiện nay…
Tags:
(VNF) - Ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường, cùng ông Dương Thành Trung, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu (nay là tỉnh Cà Mau) bị kỷ luật khai trừ ra khỏi Đảng.
(VNF) - Sáng 27/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến đối với tờ trình của Chính phủ về dự thảo Nghị định quy định cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển tại TP. Đà Nẵng.
(VNF) - Nghị định 200/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo lập khuôn khổ pháp lý cân bằng hơn cho thị trường trái phiếu riêng lẻ, vừa mở rộng khả năng huy động dòng vốn của doanh nghiệp, vừa tăng lớp bảo vệ đối với nhà đầu tư.
(VNF) - Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa khởi tố vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ và các đơn vị liên quan.
(VNF) - Sau khi hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ thi hành án dân sự trong vụ án xảy ra tại Tập đoàn Phúc Sơn, cựu Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) Lê Duy Thành đã được Thi hành án dân sự TP Hà Nội trả lại hơn 21,3 tỷ đồng và 330.000 USD.
(VNF) - Mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026–2030 đặt Việt Nam trước nhu cầu vốn đầu tư rất lớn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điểm nghẽn đang nằm ở khả năng chuyển nguồn lực sẵn có thành vốn trung và dài hạn cho hạ tầng, sản xuất, công nghệ và khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - Ông Đỗ Thanh Bình, Phó trưởng Ban Tổ chức Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Nội vụ, được Bộ Chính trị điều động, phân công giữ chức bí thư Thành ủy Cần Thơ.
(VNF) - Ông Lê Quang Tùng, Bí thư Thành ủy Cần Thơ, được Bộ Chính trị điều động, phân công giữ chức Bí thư Tỉnh ủy An Giang nhiệm kỳ 2025-2030.
(VNF) - TP. HCM là đơn vị xét xử vụ án, 4 bị cáo trong vụ buôn lậu kim cương, phát sinh thêm hành vi đưa hối lộ, lừa đảo vào ngày 31/7.
(VNF) - Yêu cầu việc sửa Luật Đất đai phải đồng bộ, khơi thông nguồn lực nhưng không tư nhân hóa đất đai, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất.
(VNF) - Hơn 60 đối tác thương mại của Mỹ sẽ phải chịu mức thuế nhập khẩu mới từ ngày 24/7, đánh dấu bước leo thang tiếp theo trong chiến lược thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
(VNF) - Ông Nguyễn Mạnh Hùng được phân công giữ chức Phó bí thư Thường trực Tỉnh ủy Vĩnh Long, còn bà Hồ Thị Hoàng Yến giữ cương vị tương ứng tại Tây Ninh.
(VNF) - Ông Nguyễn Thanh Nhàn, Phó bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh An Giang, được Bộ Chính trị điều động, chỉ định giữ chức Phó bí thư Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương nhiệm kỳ 2025-2030.
(VNF) - Ông Nguyễn Khắc Toàn, Chủ tịch UBND TP Huế, được Bộ Chính trị điều động, phân công giữ chức Phó bí thư Thường trực Thành ủy Đà Nẵng nhiệm kỳ 2025-2030.
(VNF) - Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, được Bộ Chính trị điều động, phân công giữ chức Phó trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương.
(VNF) - Theo ông Lê Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Đà Nẵng, thành phố chưa có bất kỳ chủ trương hay quyết định chính thức nào liên quan đến việc di dời trung tâm hành chính thành phố.
(VNF) - Sau nửa đầu năm ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn nhiều thách thức hơn trong nửa cuối năm 2026 khi áp lực từ nhập siêu, lạm phát và tỷ giá xuất hiện đồng thời.
(VNF) - Ngân hàng Thế giới (WB) đã hạ triển vọng tăng trưởng của khoảng hai phần ba nền kinh tế trên thế giới. Trong khi đó, Việt Nam là một trong số ít quốc gia được nâng dự báo, với mức tăng trưởng GDP năm 2026 đạt 6,8% - cao nhất khu vực Đông Á - Thái Bình Dương.
(VNF) - Phó chủ tịch Thường trực Mai Xuân Liêm được phân công phụ trách Đảng bộ và điều hành UBND tỉnh Thanh Hóa trong thời gian kiện toàn chức danh chủ tịch.
(VNF) - Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, Ban Chấp hành Trung ương thảo luận theo tổ về Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, cùng nhiều nội dung quan trọng khác.
(VNF) - Bộ Nội vụ cho biết mức tăng lương tối thiểu vùng 7,8% từ năm 2027 không chỉ bù đắp trượt giá mà còn cao hơn khoảng 3,7% so với mức sống tối thiểu dự kiến của người lao động, qua đó góp phần cải thiện thu nhập nhưng vẫn bảo đảm hài hòa lợi ích của doanh nghiệp.
(VNF) - Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa trình Bộ Tư pháp hồ sơ dự án Luật Đất đai (sửa đổi), trong đó đề xuất nhiều thay đổi quan trọng về cơ chế định giá đất. Đáng chú ý, dự thảo bỏ quy định về "giá đất cụ thể", đồng thời bổ sung căn cứ tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất theo hướng dựa trên bảng giá đất và hệ số điều chỉnh.
(VNF) - Số kim cương trị giá hơn 500 tỷ đồng đã được nhập lậu từ Hồng Kông và đưa vào hệ thống bán lẻ của Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) để tiêu thụ.
(VNF) - Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 287/2026/NĐ-CP quy định về tiền bản quyền trong các lĩnh vực điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí và xuất bản. Trong đó, nghị định dành một chương quy định cụ thể về tiền bản quyền đối với tác phẩm báo chí, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026.
(VNF) - Trong ngày làm việc thứ hai, Hội nghị Trung ương 3 đã thảo luận nhiều nội dung quan trọng, trong đó quy định về những điều đảng viên không được làm, định hướng sửa Luật Đất đai.
(VNF) - Ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường, cùng ông Dương Thành Trung, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu (nay là tỉnh Cà Mau) bị kỷ luật khai trừ ra khỏi Đảng.
(VNF) - Sau hơn 50 năm đưa vào sử dụng, khu tập thể Trương Định (phường Tương Mai, Hà Nội) đã xuống cấp nghiêm trọng, nhiều hạng mục hư hỏng và bị cơi nới, lấn chiếm. Theo quy hoạch mới được công bố, khu tập thể sẽ được cải tạo, xây dựng lại bằng 2 tòa chung cư cao tối đa 30 tầng với hơn 1.000 căn hộ.
