Cổ phiếu dầu khí tăng sốc, giảm sâu: Nhà đầu tư 'đu đỉnh' có cơ hội 'về bờ'?

Quý I/2026, nhóm cổ phiếu dầu khí bất ngờ trở thành tâm điểm của thị trường khi ghi nhận những nhịp biến động mạnh hiếm thấy. Chỉ trong tháng 1 và tháng 2, nhiều mã tăng bùng nổ, phổ biến ở mức gấp 2–3 lần. Đáng chú ý, đà tăng không chỉ tập trung ở nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn như GAS, PLX, BSR mà còn lan rộng sang nhóm vốn hóa nhỏ hơn như OIL, PVC hay PVB, tạo nên một cơn "sóng ngành" đúng nghĩa.

Tuy nhiên, bước sang tháng 3, xu hướng của thị trường nhanh chóng đổi chiều. Nhiều cổ phiếu dầu khí sau khi lập đỉnh đã giảm mạnh, thậm chí quay về vùng giá xuất phát trước đó. Diễn biến này khiến không ít nhà đầu tư mua đuổi ở vùng giá cao rơi vào trạng thái thua lỗ.

Giá cổ phiếu rung lắc theo cuộc chiến Trung Đông

Biến động mạnh của nhóm cổ phiếu dầu khí diễn ra trong bối cảnh giá dầu thế giới liên tục rung lắc do tác động từ căng thẳng địa chính trị. Chỉ trong quý I, giá dầu WTI có thời điểm tăng từ khoảng 55 USD lên 118 USD/thùng trước khi giảm về quanh 85 USD/thùng vào cuối quý; dầu Brent cũng tăng từ vùng 60 USD lên gần 120 USD/thùng rồi điều chỉnh về dưới 95 USD/thùng. Theo đó, giá xăng dầu trong nước cũng tăng giảm thất thường, tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp trong ngành như PLX, GAS, BSR, OIL,…

Nhìn lại quá khứ, có thể thấy diễn biến hiện tại có nhiều điểm tương đồng với “sóng dầu khí” năm 2022, khi giá dầu tăng vọt lên quanh 120 USD/thùng. Khi đó, cổ phiếu dầu khí cũng tăng mạnh theo giá dầu, nhưng sau khi giá dầu hạ nhiệt, nhóm cổ phiếu này nhanh chóng bước vào chu kỳ giảm kéo dài và phải mất nhiều tháng để tạo đáy.

Điểm khác biệt của chu kỳ hiện tại nằm ở tốc độ tăng – giảm. Nếu như năm 2022, nhịp tăng của cổ phiếu dầu khí kéo dài trong vài tháng với độ dốc vừa phải, thì ngay từ đầu năm nay, nhiều cổ phiếu đã ghi nhận chuỗi tăng trần liên tiếp với cường độ rất cao. Chỉ trong 2 tháng đầu năm, mức tăng của nhiều cổ phiếu đã tương đương, thậm chí vượt cả một chu kỳ tăng trước đó, cho thấy tính chất “nóng” và rủi ro lớn hơn rõ rệt.

Điển hình như PLX, cổ phiếu này tăng tới khoảng 110% chỉ trong vòng 2 tháng, trong khi ở các giai đoạn trước, cần từ 6 tháng đến 1 năm để đạt mức tăng tương đương khoảng 100%. Khi thời gian tăng giá bị rút ngắn, rủi ro điều chỉnh mạnh gần như là điều khó tránh khỏi, bởi thị trường luôn có xu hướng đưa định giá quay về gần hơn với nền tảng cơ bản.

Dù vậy, sự điều chỉnh mạnh trong ngắn hạn không đồng nghĩa với việc triển vọng dài hạn của ngành trở nên tiêu cực. Ngược lại, nhiều yếu tố nền tảng vẫn đang hỗ trợ cho ngành dầu khí. Một trong những động lực chính đến từ Nghị quyết 79-NQ/TW ban hành đầu năm 2026, với mục tiêu hình thành các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn trong khu vực và toàn cầu. Theo đánh giá của Chứng khoán Vietcap, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) hiện đang tiến gần tới nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới xét theo lợi nhuận, qua đó củng cố vai trò đầu tàu của ngành.

Cổ phiếu dầu khí đã đi hết 1 chu kỳ?

Dù vậy, bức tranh ngành dầu khí không hoàn toàn đồng nhất do chuỗi giá trị được chia thành ba phân khúc chính gồm thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn. Trong đó, doanh thu toàn ngành hiện chủ yếu đến từ mảng hạ nguồn như lọc hóa dầu và phân phối xăng dầu, tiêu biểu là BSR và OIL, trong khi phần lớn lợi nhuận lại đến từ thượng nguồn và trung nguồn như khai thác dầu khí và khí, với các đơn vị chủ lực như PVEP và GAS. Riêng nhóm hạ nguồn, đặc biệt là bán lẻ xăng dầu, còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ cơ chế điều hành giá, khiến biên lợi nhuận thường không ổn định và phụ thuộc nhiều vào biến động giá dầu.

Về triển vọng thị trường, giá dầu vẫn là biến số quan trọng nhất đối với toàn ngành. Theo dự báo của Vietcap, giá dầu trung bình năm 2026 có thể ở mức khoảng 70 USD/thùng trong kịch bản cơ sở và 90 USD/thùng trong kịch bản tích cực. Trong ngắn hạn, nếu căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông kéo dài, đặc biệt liên quan đến tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz, giá dầu hoàn toàn có thể vượt mốc 100 USD/thùng, qua đó cải thiện đáng kể triển vọng lợi nhuận của các doanh nghiệp thượng nguồn và trung nguồn.

Bên cạnh yếu tố giá dầu, thị trường cũng đang kỳ vọng vào một chu kỳ đầu tư mới trong lĩnh vực thăm dò và khai thác (E&P) tại Việt Nam khi khung pháp lý cho ngành năng lượng tiếp tục được hoàn thiện và Luật Dầu khí có thể được điều chỉnh theo hướng khuyến khích đầu tư. Nếu chu kỳ đầu tư mới được thúc đẩy, các doanh nghiệp dịch vụ dầu khí trong nước sẽ là nhóm hưởng lợi sớm nhờ khối lượng công việc gia tăng.

Ở góc độ từng doanh nghiệp, triển vọng đang phân hóa khá rõ theo từng khâu trong chuỗi giá trị. Các doanh nghiệp dịch vụ như PVS và PVD được kỳ vọng hưởng lợi khi hoạt động thăm dò – khai thác sôi động trở lại. BSR có thể cải thiện biên lợi nhuận nhờ chênh lệch giá sản phẩm lọc hóa dầu (crack spread) mở rộng. PVT hưởng lợi từ giá cước vận tải dầu tăng khi các tuyến vận chuyển toàn cầu phải điều chỉnh để tránh khu vực rủi ro địa chính trị. Trong khi đó, GAS có triển vọng tích cực nhờ giá khí và LPG trong nước tăng theo xu hướng giá dầu thế giới.

Ngoài ra, trong ngắn hạn, kết quả kinh doanh quý I/2026 của một số doanh nghiệp như BSR, PLX và OIL được kỳ vọng khả quan khi các doanh nghiệp này tận dụng được nguồn nguyên liệu đầu vào giá thấp tích lũy từ cuối năm 2025 trong bối cảnh giá đầu ra phục hồi, qua đó cải thiện biên lợi nhuận và lợi nhuận kinh doanh.

Vấn đề lớn nhất lúc này có lẽ không còn là câu chuyện ngành dầu khí có triển vọng hay không, mà là giá cổ phiếu đã phản ánh bao nhiêu kỳ vọng. Sau một nhịp tăng quá nhanh và một nhịp giảm cũng rất nhanh, thị trường có thể sẽ bước vào giai đoạn phân hóa mạnh, nơi cổ phiếu không còn tăng đồng loạt theo giá dầu mà sẽ phản ánh rõ hơn câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp.

Với những nhà đầu tư “đu đỉnh”, cơ hội “về bờ” vẫn có thể xuất hiện nếu giá dầu duy trì ở mức cao và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp cải thiện trong các quý tới. Tuy nhiên, kịch bản này nhiều khả năng sẽ không diễn ra theo kiểu tăng nóng trở lại, mà là quá trình hồi phục chậm và phân hóa, đúng với tính chất của một nhóm cổ phiếu mang nặng tính chu kỳ như dầu khí.