Cộng đồng trách nhiệm: Nền tảng để vươn tới mục tiêu không còn hộ nghèo ở Quảng Ngãi

Nhân rộng mô hình trong cộng đồng

Sau nhiều năm kiên trì tìm tòi, thử nghiệm và tích luỹ kinh nghiệm sản xuất, anh Vũ Xuân Trường (thôn 5, xã Đăk Hà, tỉnh Quảng Ngãi) đã xây dựng thành công mô hình kinh tế tổng hợp với nuôi ong lấy mật kết hợp trồng cà phê và cây ăn quả. Từ một hộ nghèo, gia đình anh nay đã trở thành hộ khá giả trong vùng.

Ít ai nghĩ rằng, hơn 10 năm trước, cuộc sống của vợ chồng anh Trường từng rơi vào cảnh bấp bênh. Năm 2009, khi lập gia đình ra ở riêng, anh gần như không có gì trong tay: không đất sản xuất, không vốn liếng, phải đi làm thuê nhiều nơi để mưu sinh. Sáu năm sau, dù đã chắt chiu mua được khoảng 1.000m2 đất nhưng diện tích nhỏ, canh tác manh mún khiến thu nhập không đáng kể, cuộc sống vẫn thiếu trước hụt sau.

Bước ngoặt đến vào năm 2015, khi anh Trường được tiếp cận nguồn vốn vay 100 triệu đồng từ ngân hàng. Cộng với số tiền tích góp, anh mạnh dạn mua thêm đất, đầu tư 2,2ha cà phê trồng xen các loại cây ăn quả có giá trị như bưởi, sầu riêng, bơ, mắc ca. Nhờ áp dụng kỹ thuật trồng xen hợp lý, khai thác hiệu quả lợi thế thổ nhưỡng và khí hậu, chỉ sau vài năm, vườn cà phê, cây ăn quả của gia đình anh đã mang lại nguồn thu ổn định, lợi nhuận hơn 200 triệu đồng mỗi năm.

Không dừng lại ở đó, năm 2021, anh Trường tiếp tục mở rộng sinh kế khi đầu tư nuôi 50 đàn ong mật. Vừa học hỏi kỹ thuật, vừa liên kết với nông dân trong xã thành lập tổ nuôi ong, mô hình này nhanh chóng phát huy hiệu quả. Chỉ sau bốn năm, số lượng đàn ong của gia đình anh đã tăng lên hơn 300 đàn. Bình quân mỗi năm, anh thu khoảng 1.200 lít mật ong và 650kg phấn hoa, cho lãi trên 150 triệu đồng. Cộng với nguồn thu từ cà phê và cây ăn quả, tổng lợi nhuận của gia đình anh Trường hiện đạt trên 350 triệu đồng mỗi năm.

Từ hai bàn tay trắng, nay anh Trường đã có cơ ngơi khang trang, đời sống ổn định. Điều đáng quý hơn là anh luôn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật cho bà con xung quanh.

“Quan trọng nhất là tìm được hướng đi phù hợp với điều kiện của mình. Khi đã làm được, mình phải chia sẻ để nhiều hộ khác cùng phát triển”, anh Trường bộc bạch.

Không chỉ riêng mô hình của anh Trường, ở nhiều xã miền núi, biên giới của Quảng Ngãi, tinh thần dám nghĩ dám làm đang dần hình thành trong cộng đồng nông dân.

Tại xã biên giới Ia Tơi, anh Nguyễn Xuân Tiến là một điển hình. Năm 2016, anh quyết định đầu tư hơn 23 triệu đồng mua hai cặp hươu giống từ Đắk Lắk về nuôi. Ban đầu còn nhiều bỡ ngỡ, song nhờ kiên trì học hỏi, chăm sóc đúng kỹ thuật, đàn hươu sinh trưởng tốt, sinh sản nhanh. Đến nay, gia đình anh Tiến sở hữu hơn 20 con hươu, trong đó có 10 con đực cho khai thác nhung, mang lại nguồn thu gần 200 triệu đồng mỗi năm.

Hiệu quả từ mô hình nuôi hươu đã lan toả trong cộng đồng. Gia đình anh Nguyễn Văn Lâm (cùng thôn) cũng mạnh dạn đầu tư, hiện đàn hươu đạt 16 con, kết hợp nuôi bò, cho thu nhập khoảng 200 triệu đồng mỗi năm. Để mở rộng đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm, các hộ nuôi hươu ở Ia Tơi đã liên kết thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Đồng Tiến với hơn 20 hộ tham gia, phát triển đàn hươu gần 100 con. Hợp tác xã đã xây dựng được 6 sản phẩm từ nhung hươu đạt chuẩn OCOP 3 sao, mở ra triển vọng đưa nhung hươu trở thành sản phẩm chủ lực của địa phương.

Nền tảng cho mục tiêu không còn hộ nghèo

Những mô hình kinh tế hiệu quả từ cơ sở cho thấy, công tác giảm nghèo ở Quảng Ngãi đang dần chuyển từ hỗ trợ mang tính ngắn hạn sang tạo sinh kế bền vững. Thời gian qua, tỉnh đã triển khai đồng bộ, quyết liệt các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Dự kiến đến hết năm 2025, tỷ lệ hộ đồng bào dân tộc thiểu số có đất ở, đất sản xuất trên địa bàn tỉnh đạt 98,86%; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 2,17% mỗi năm, trong đó khu vực miền núi giảm bình quân 4,64% mỗi năm. Trên cơ sở đó, Quảng Ngãi đặt mục tiêu đến năm 2030 cơ bản không còn hộ nghèo.

Để hiện thực hoá mục tiêu này, tỉnh tiếp tục thực hiện hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia gắn với giảm nghèo bền vững, đồng thời mở rộng phạm vi, quy mô và đối tượng thụ hưởng tín dụng chính sách xã hội. Các nguồn vốn ưu đãi được tập trung cho vay tạo việc làm, cải thiện sinh kế, giảm nghèo nhanh và bền vững, nhất là tại các vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc ít người.

Song song với hỗ trợ vốn, Quảng Ngãi chú trọng nâng cao dân trí, thay đổi nhận thức và khơi dậy ý thức tự lực, tự cường trong cộng đồng. Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, đào tạo nghề được đẩy mạnh, góp phần chuyển đổi tư duy của người dân từ “trông chờ, ỷ lại” sang chủ động tìm kiếm sinh kế, tự vươn lên thoát nghèo.

Cùng với đó, tỉnh tăng cường thu hút đầu tư phát triển kinh tế – xã hội khu vực miền núi; khuyến khích trí thức trẻ, thanh niên tham gia phát triển nông thôn, vùng khó khăn. Công tác bố trí, sắp xếp dân cư tại các vùng đặc biệt khó khăn, biên giới được triển khai đồng bộ, bảo đảm 100% hộ đồng bào dân tộc thiểu số có đất ở, đất sản xuất theo quy định.

Trong giai đoạn 2021–2025, Quảng Ngãi đã triển khai hơn 300 mô hình giảm nghèo và dự án phát triển sản xuất phù hợp với điều kiện từng vùng, thu hút hơn 12.000 hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và hộ khó khăn tham gia. Các mô hình chủ yếu tập trung vào chăn nuôi bò cái sinh sản, trồng trọt thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển các nghề phụ trợ gia đình.

Đáng chú ý, tỉnh đã hỗ trợ xây dựng và nhân rộng hơn 20 mô hình giảm nghèo hiệu quả, đồng thời phê duyệt và triển khai hàng trăm dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và du lịch cộng đồng. Cách làm này không chỉ giúp người dân có thêm thu nhập mà còn từng bước hình thành tư duy làm ăn bền vững, gắn sản xuất với thị trường.

Đến cuối năm 2024, tỷ lệ nghèo đa chiều toàn tỉnh Quảng Ngãi còn 7,93%, tương ứng 42.568 hộ nghèo. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn tỉnh sẽ giảm từ 4,27% xuống còn 1,86%, bảo đảm đạt chỉ tiêu đề ra.

Thực tế cho thấy, khi người dân không chỉ nhận hỗ trợ mà biết khai thác, sử dụng và nhân rộng các mô hình sản xuất phù hợp, hiệu quả giảm nghèo trở nên bền vững hơn. Những vườn cây xanh tốt, những đàn gia súc được đầu tư từ vốn vay ưu đãi hay các mô hình liên kết sản xuất đang dần trở thành “vốn liếng” giúp các hộ vững vàng thoát nghèo.

Thành quả giảm nghèo ở Quảng Ngãi không chỉ thể hiện qua những con số thống kê mà phản ánh sự thay đổi thực chất trong đời sống người dân. Thu nhập được cải thiện, việc làm ổn định hơn, khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản từng bước được nâng lên. Đặc biệt, việc giảm nghèo về thông tin đã giúp người dân vùng cao kịp thời tiếp cận chủ trương, chính sách và kiến thức sản xuất được xem là một điểm nhấn quan trọng, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi tư duy và phát triển bền vững trong giai đoạn tới.