Đà Nẵng Bài toán cộng hưởng giá trị của IFC và FTZ

Hai động cơ của cùng một cỗ máy

Ông Trần Mạnh Huy, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần HTV Giải pháp Blockchain, giảng viên Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng, cho rằng trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do phải được xem là “hai động cơ của cùng một cỗ máy”, chứ không phải hai dự án tách rời.

Khu thương mại tự do tạo ra dòng chảy hàng hóa, logistics, sản xuất và thương mại quốc tế. Trong khi đó, trung tâm tài chính quốc tế cung cấp dòng vốn, bảo hiểm, thanh toán, ngoại hối, quản trị rủi ro và các dịch vụ tài chính đi kèm. Hai cấu phần này nếu được kết nối tốt sẽ tạo thành một hệ sinh thái kinh tế toàn cầu hoàn chỉnh. Bài học từ Dubai, Singapore hay Hồng Kông cho thấy, nơi nào có thương mại quốc tế phát triển mạnh thì nơi đó sẽ kéo theo nhu cầu tài chính xuyên biên giới và ngược lại.

Đà Nẵng có lợi thế đặc biệt khi cùng lúc sở hữu cảng biển, logistics, công nghệ số, du lịch và vị trí trung tâm miền Trung. Nếu được quy hoạch tốt, thành phố có thể hình thành mô hình “Free Trade Zone + Digital Finance + Innovation Hub” (khu thương mại tự do + tài chính số + trung tâm đổi mới sáng tạo). Trong đó, khu thương mại tự do là nơi thu hút doanh nghiệp toàn cầu; trung tâm tài chính quốc tế cung cấp các dịch vụ vốn và thanh toán quốc tế; còn hệ sinh thái công nghệ tạo ra các mô hình fintech, AI và tài sản số thế hệ mới.

“Theo tôi, điều quan trọng nhất là cơ chế liên thông dữ liệu và chính sách. Nếu doanh nghiệp vào khu thương mại tự do nhưng vẫn phải thực hiện các thủ tục tài chính theo mô hình cũ thì sẽ mất lợi thế cạnh tranh. Thành phố cần mạnh dạn xây dựng cơ chế ‘sandbox’ cho tài chính số, thanh toán xuyên biên giới, hợp đồng điện tử và định danh số quốc tế”, ông Huy nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, GS.TS Lê Văn Huy, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng, cho rằng trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do phải được phát triển như hai cấu phần của cùng một hệ sinh thái. Khu thương mại tự do tạo ra dòng hàng hóa, logistics, xuất nhập khẩu và dịch vụ quốc tế; còn trung tâm tài chính quốc tế cung cấp dòng vốn, công cụ thanh toán, bảo hiểm, tài trợ thương mại và quản trị rủi ro cho các hoạt động đó.

Theo ông, Đà Nẵng cần tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm. Thứ nhất là phát triển các dịch vụ tài chính phục vụ trực tiếp doanh nghiệp trong khu thương mại tự do như tài trợ thương mại, bảo lãnh, thanh toán quốc tế, ngoại hối, bảo hiểm hàng hóa, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, tài chính chuỗi cung ứng và ngân hàng số.

Thứ hai là xây dựng nền tảng fintech và dữ liệu dùng chung giữa hải quan, thuế, logistics, ngân hàng và doanh nghiệp. Khi dữ liệu đơn hàng, hóa đơn, vận đơn, tồn kho và dòng tiền được kết nối, doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn nhanh hơn, trong khi cơ quan quản lý cũng giám sát rủi ro hiệu quả hơn.

Thứ ba là gắn khu thương mại tự do với tài chính xanh thông qua logistics xanh, truy xuất phát thải carbon, tín chỉ carbon, tín dụng xanh và trái phiếu xanh. Đây có thể trở thành lợi thế riêng của Đà Nẵng thay vì chỉ cạnh tranh bằng các chính sách ưu đãi.

Cần thu hút các “đại bàng” tài chính toàn cầu

Theo TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, để trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do có thể tạo hiệu ứng cộng hưởng, trước hết cần nhìn nhận khu thương mại tự do là phần không gian nằm ngoài “hàng rào” của nền kinh tế nội địa trong mối liên kết với trung tâm tài chính.

Theo ông, khu thương mại tự do không chỉ đóng vai trò huy động vốn đầu tư mà còn gắn với các hoạt động thanh toán, giao dịch tiền tệ, ngoại hối cùng nhiều dịch vụ tài chính khác. Trong khi trung tâm tài chính quốc tế có khả năng kết nối với thế giới tương đối thuận lợi, thách thức đặt ra là làm sao liên thông hiệu quả với thị trường trong nước. Khi đó, khu thương mại tự do sẽ đóng vai trò là không gian trung gian để giải quyết bài toán này.

Hiện nay, Đà Nẵng đang định hướng phát triển khu thương mại tự do gắn chặt với trung tâm tài chính quốc tế, đồng thời áp dụng các cơ chế ưu đãi dành cho nhà đầu tư chiến lược tham gia phát triển hạ tầng của cả hai mô hình. Mục tiêu là xây dựng một hệ sinh thái đủ sức hấp dẫn để thu hút dòng vốn, doanh nghiệp và các định chế tài chính cùng tham gia, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ không gian kinh tế mới.

“Để trung tâm tài chính quốc tế vận hành bài bản và có khả năng huy động nguồn vốn quy mô lớn, Việt Nam có thể cần thêm khoảng 3 - 5 năm. Trong khi đó, mô hình khu thương mại tự do được đánh giá có khả năng tạo tác động nhanh hơn đối với tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, Đà Nẵng cần đẩy mạnh hướng đi này”, TS Võ Trí Thành nhấn mạnh.

Theo TS Võ Trí Thành, cách tiếp cận của Việt Nam đối với khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế đều theo mô hình phức hợp, bao gồm nhiều chức năng và hoạt động đa dạng, thay vì chỉ giới hạn ở khái niệm thương mại tự do theo nghĩa truyền thống. Ông dẫn ví dụ về Hải Nam, nơi trước đây được gọi là khu thương mại tự do nhưng hiện đã phát triển thành cảng tự do Hải Nam với nhiều cách tiếp cận mới trong thương mại, đầu tư, thanh toán tiền tệ và đặc biệt là mối quan hệ giữa khu tự do với phần còn lại của nền kinh tế theo mô hình “trong hàng rào - ngoài hàng rào”.

Đối với trung tâm tài chính quốc tế, theo TS Võ Trí Thành, bản chất của mô hình này là phải vận hành theo các chuẩn mực quốc tế. Trong khi đó, Việt Nam hiện vẫn còn khoảng cách khá lớn về nguồn nhân lực, hạ tầng, kỹ năng cũng như mức độ phát triển của thị trường tài chính.

Các tổ chức tài chính quốc tế có thể đặt trụ sở tại Dubai hay Singapore nhưng vẫn tham gia giao dịch toàn cầu. Trong bối cảnh TP. HCM còn đứng ở vị trí thấp trên các bảng xếp hạng tài chính quốc tế, còn Đà Nẵng thậm chí chưa có tên, Việt Nam buộc phải lựa chọn hướng tiếp cận theo mô hình “sandbox”, tức cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. “Nếu đi theo cách truyền thống thì rất khó cạnh tranh. Vì vậy, cần hình thành một ‘hàng rào mềm’, nơi các thành viên tham gia được vận hành theo chuẩn quốc tế. Khi trở thành thành viên của hệ sinh thái này, các định chế tài chính có thể hoạt động theo mô hình ‘offshore’ với mức độ tự do tài chính cao hơn”, TS Võ Trí Thành nhận định.

Theo ông, yếu tố then chốt quyết định thành công là khả năng thu hút các “đại bàng” tài chính toàn cầu. Chỉ cần một số quỹ đầu tư hoặc định chế tài chính hàng đầu thế giới tham gia, dòng tiền quy mô hàng trăm nghìn tỷ USD có thể được kết nối thông qua trung tâm tài chính tại Việt Nam. Dù chỉ hưởng mức phí giao dịch nhỏ, giá trị mang lại vẫn sẽ rất lớn nhờ quy mô dòng vốn khổng lồ. Sự hiện diện của các “ông lớn” không chỉ củng cố niềm tin cho thị trường mà còn góp phần khẳng định năng lực cạnh tranh cũng như sức hấp dẫn của Đà Nẵng và Việt Nam.

TS Võ Trí Thành kỳ vọng trong vòng 3 - 5 năm tới, khi bộ máy vận hành được hoàn thiện hơn, vai trò và tác động của trung tâm tài chính quốc tế sẽ thể hiện rõ nét hơn đối với nền kinh tế. Tuy vậy, ông cũng lưu ý rằng những thách thức phía trước vẫn còn không nhỏ. Việt Nam đã thành lập Hội đồng điều hành và Ủy ban giám sát cho mô hình này, song cơ cấu tổ chức cũng như cơ chế vận hành có thể tiếp tục được điều chỉnh trong thời gian tới.

Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh triển khai các hoạt động của trung tâm tài chính quốc tế theo định hướng đã được Quốc hội thông qua, Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance phối hợp với Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế tại thành phố Đà Nẵng (VIFC-DN) và Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) tổ chức hội thảo “VIFC-DN: Kiến tạo thể chế - Định hình dòng vốn thế hệ mới” vào 08h30 ngày 30/6/2026 tại Khách sạn Novotel, thành phố Đà Nẵng.

Hội thảo quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế, doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm thảo luận các cơ chế đột phá để phát triển VIFC-DN, thu hút các dòng vốn thế hệ mới trong các lĩnh vực tài chính số, tài chính thương mại và tài chính xanh.