‘Đế chế’ cảng biển của Trung Quốc: Vẽ lại bản đồ 'quyền lực' hàng hải toàn cầu

Trung Quốc xây dựng "đế chế" cảng biển thế giới như thế nào?

Ngày 9/5, các quan chức của Liên minh châu Âu (EU) đã lên tiếng cảnh báo về mối lo ngại an ninh khi các tập đoàn Trung Quốc đang dần “thâu tóm” nhiều cảng biển quan trọng trong khu vực.

Trên thực tế, đến nay, Trung Quốc đã mua lại quyền vận hành hoặc cổ phần sở hữu của gần 130 cảng biển trên khắp thế giới, trải dài từ miền Nam châu Á, đến Trung Đông, châu Âu, và thậm chí cả Nam Mỹ, khu vực vốn được xem là "sân sau" của Mỹ.

Vận tải biển đóng vai trò then chốt trong thương mại toàn cầu. Theo thống kê, 80% khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu được vận chuyển bằng đường biển.

Với hệ thống cảng biển trải dài khắp các châu lục, Trung Quốc hiện là nước đi đầu trong lĩnh vực hàng hải. Qua đó, Trung Quốc có thể gia tăng mạnh mẽ quyền lực về thương mại và chính trị trên toàn cầu.

Cam kết của Trung Quốc về những cảng biển hiện đại, được xây dựng nhanh chóng cùng các khoản vay hấp dẫn đã thu hút nhiều chính phủ trên khắp thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển và thiếu nguồn lực.

Hình thức tham gia của Trung Quốc vào các dự án cảng biển thế giới rất đa dạng, từ sở hữu 100% vốn đầu tư, đến nắm giữ cổ phần. Chiến lược này cực kỳ thành công đối với các nước thuộc khu vực Nam bán cầu, đặc biệt là châu Phi. Riêng tại châu Phi, Trung Quốc đang nắm quyền khai thác và vận hành hơn 50 cảng biển.

Một trong những cảng biển nổi bật của Trung Quốc tại châu Phi là cảng Kribi ở Cameroon. Năm 2011, một công ty quốc doanh Trung Quốc bắt đầu xây dựng tại đây một cảng nước sâu hiện đại. Với khoản đầu tư hơn 1 tỷ USD, Kribi ngày nay đã trở thành trung tâm thương mại trọng yếu cho khu vực Trung và Tây Phi.

Vì sao Trung Quốc đầu tư mạnh tay vào các cảng biển trên thế giới?

Hơn 90% thương mại của Trung Quốc vận chuyển bằng đường biển. Các chuyên gia đánh giá, việc kiểm soát mạng lưới cảng biển trên khắp thế giới mang lại cho Trung Quốc nhiều lợi thế to lớn, từ đảm bảo chuỗi cung ứng, giảm chi phí vận chuyển, thúc đẩy thương mại đến thu hút đầu tư.

Theo tờ Financial Times, sức mạnh cảng biển của Trung Quốc hiện đang ở vị thế "không thể so sánh". Điều này khiến các doanh nghiệp phương Tây dẫu có muốn dịch chuyển sản xuất cũng gặp nhiều khó khăn. Bởi dịch chuyển sản xuất đòi hỏi một khoản đầu tư khổng lồ vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là cảng biển, lĩnh vực mà Trung Quốc chiếm ưu thế hoàn toàn về sức mạnh trong nhiều năm qua.

Nhưng ngoài mục tiêu kinh tế, nỗ lực mở rộng mạng lưới cảng biển của Trung Quốc còn được thúc đẩy bởi mục tiêu chiến lược rộng lớn hơn.

Về địa chính trị, hệ thống cảng biển giúp Trung Quốc kiểm soát những tuyến đường biển huyết mạch, gia tăng ảnh hưởng trong khu vực và toàn cầu, đặc biệt thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, củng cố vị thế cường quốc của Trung Quốc.

Về mặt quân sự, Trung Quốc không có mạng lưới căn cứ quân sự cùng lực lượng triển khai ở nước ngoài như Mỹ. Thay vào đó, Bắc Kinh âm thầm gia tăng ảnh hưởng bằng mạng lưới gần 160 cảng biển thương mại mà các công ty Trung Quốc sở hữu và vận hành trên toàn cầu.

Các cảng thương mại đã trở thành nền tảng hậu cầu quan trọng cho hoạt động của quân đội Trung Quốc trên toàn cầu.

Lợi ích từ các dự án cảng của Trung Quốc thường có tác động tích cực trực tiếp và ngay lập tức đến các nền kinh tế địa phương.

Chẳng hạn, đầu tư của Trung Quốc vào cảng Piraeus của Hy Lạp đã biến nó thành một trong những cảng trung tâm chính của Địa Trung Hải, mang lại tốc độ tăng trưởng ngoạn mục.

Trung Quốc hỗ trợ cho nước sở tại những dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn mà họ không đủ khả năng tự thực hiện. Sau đó Trung Quốc tiếp tục cung cấp hàng hóa, hoạt động kinh doanh và các nhà đầu tư khác để giúp vận hành thành công các dự án đó. Về cơ bản, Trung Quốc sẽ cung cấp cả người mua và người bán cho các dự án cảng.

Tuy nhiên, chính phủ nước sở tại có thể đình chỉ hoạt động của cảng biển, kiểm soát đáng kể hoặc quốc hữu hóa các cơ sở của Trung Quốc trong trường hợp xung đột nổ ra.