DN dầu khí trước thềm ĐHĐCĐ: Nóng câu chuyện giá dầu và thoái vốn Nhà nước

Giá dầu tăng cao

Giá dầu thế giới đang bước vào một chu kỳ biến động mạnh khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông liên tục leo thang, đẩy rủi ro nguồn cung lên cao và kéo giá dầu tăng nóng trong thời gian ngắn. Diễn biến này không chỉ làm “nóng” thị trường năng lượng toàn cầu mà còn nhanh chóng lan tỏa tới các doanh nghiệp dầu khí trong nước. Trong bối cảnh đó, câu chuyện giá dầu được dự báo sẽ trở thành một trong những tâm điểm thảo luận tại mùa ĐHĐCĐ năm nay, khi triển vọng kinh doanh và chiến lược đầu tư của toàn ngành đang đứng trước những biến số khó lường.

Thực tế, sau các cuộc không kích tại khu vực Trung Đông, giá dầu đã tăng mạnh khoảng 50%, vượt mốc 100 USD/thùng, với nguyên nhân chính xuất phát từ rủi ro tại các điểm nghẽn vận chuyển chiến lược. Nhiều tổ chức phân tích cho rằng giá dầu có thể hạ nhiệt về vùng 70 - 90 USD/thùng tùy theo từng kịch bản. Trong ngắn hạn, thị trường vẫn đang được “đệm” bởi lượng tồn kho toàn cầu, tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài khiến giá dầu neo cao, tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp dầu khí có thể sẽ phân hóa mạnh, thậm chí đảo chiều từ tích cực sang tiêu cực ở một số phân khúc.

Theo phân tích của các chuyên gia tại Công ty Chứng khoán ACB (ACBS), tác động của giá dầu tăng cao sẽ có sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm doanh nghiệp trong chuỗi giá trị. Với nhóm trung nguồn và hạ nguồn, bao gồm các doanh nghiệp lọc hóa dầu và phân phối xăng dầu, Việt Nam hiện có hai nhà máy chính là Dung Quất của Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) và nhà máy lọc dầu Nghi Sơn. Cả hai đều phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu thô nhập khẩu, trong đó Nghi Sơn chủ yếu nhập khẩu từ Trung Đông, Dung Quất nhập khoảng 30% từ Trung Đông và 70% từ nguồn trong nước.

Trong ngắn hạn, giá dầu tăng mang lại lợi thế nhờ lượng hàng tồn kho được tích trữ ở vùng giá thấp (khoảng 70-80 USD/thùng), qua đó cải thiện biên lợi nhuận. Tuy nhiên, nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, khi lượng tồn kho giá rẻ dần cạn, doanh nghiệp buộc phải nhập nguyên liệu với giá cao hơn, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Vì vậy, đây được xem là cơ hội ngắn hạn nhưng tiềm ẩn rủi ro trong trung và dài hạn.

Tương tự, nhóm phân phối xăng dầu như Petrolimex và PVOIL cũng đối mặt với bài toán “hai mặt”. Trong ngắn hạn, giá dầu tăng kéo theo giá bán xăng dầu thành phẩm tăng, giúp nới rộng chênh lệch giá, có thời điểm lên tới 30-50 USD/thùng, qua đó hỗ trợ doanh thu và lợi nhuận, đặc biệt trong quý đầu năm. Tuy nhiên, khi giá dầu duy trì ở mức cao, áp lực nhập khẩu với chi phí lớn sẽ dần bào mòn biên lợi nhuận, khiến hiệu quả kinh doanh suy giảm.

Đối với nhóm thượng nguồn, PVGAS sở hữu cơ cấu sản phẩm đa dạng gồm khí khô, khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG). Trong đó, khí khô được khai thác hoàn toàn trong nước, là mảng hưởng lợi rõ rệt nhất khi giá dầu tăng, do giá bán đầu ra thường neo theo diễn biến giá năng lượng. Với LPG, doanh nghiệp vẫn có thể tận dụng lợi thế tồn kho giá thấp trong ngắn hạn, nhưng sẽ chịu áp lực khi phải nhập khẩu với giá cao trong dài hạn. Riêng LNG phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu, tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất nếu mặt bằng giá năng lượng duy trì ở mức cao. Nhìn chung, PVGAS có thể hưởng lợi trong ngắn hạn nhưng sẽ đối mặt với thách thức nếu xu hướng giá cao kéo dài.

Ở nhóm dịch vụ dầu khí và xây lắp như PVS, PVD hay PVB, giá dầu tăng lại đóng vai trò là động lực tích cực. Mặt bằng giá cao sẽ thúc đẩy các quốc gia và chủ đầu tư đẩy mạnh hoạt động thăm dò, khai thác, qua đó gia tăng nhu cầu đối với các dịch vụ kỹ thuật dầu khí. PVS hưởng lợi trực tiếp từ các hợp đồng xây lắp, trong khi PVB thường ghi nhận độ trễ khoảng 6 - 12 tháng do tham gia ở giai đoạn sau của dự án. Với PVD, nhu cầu thuê giàn khoan và giá thuê cũng có xu hướng tăng theo giá dầu, góp phần cải thiện đáng kể triển vọng kinh doanh.

Trước diễn biến phức tạp tại Trung Đông, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã chủ động kích hoạt nhiều biện pháp ứng phó. Trong đó, tập đoàn kiến nghị Chính phủ xem xét các giải pháp mạnh hơn trong điều hành nguồn dầu thô, bao gồm khả năng tạm dừng xuất khẩu để ưu tiên phục vụ nhu cầu chế biến trong nước.

Song song, Petrovietnam cho biết đã rà soát toàn bộ nguồn nguyên liệu đầu vào, từ dầu thô đến các sản phẩm trung gian tồn kho, cả trong nước và nhập khẩu nhằm xây dựng kịch bản vận hành ổn định cho các nhà máy lọc dầu trong thời gian tới. Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung và hạn chế tác động tiêu cực từ biến động giá dầu toàn cầu.

“Nóng” chuyện thoái vốn Nhà nước

Một điểm nóng khác có thể trở thành tâm điểm tại các phiên họp ĐHĐCĐ thường niên sắp tới của doanh nghiệp dầu khí là câu chuyện thoái vốn Nhà nước. Việc giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại các doanh nghiệp dầu khí vốn đã được thảo luận nhiều trong các kỳ đại hội trước, song trở nên cấp thiết hơn trong năm 2026 khi một số doanh nghiệp có tỷ lệ free-float (tỷ lệ khối lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng so với tổng cổ phiếu đang lưu hành trên thị trường) không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Trong trường hợp các doanh nghiệp này không nằm trong giai đoạn thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được phê duyệt, cổ phiếu có nguy cơ bị hủy niêm yết trên sàn chứng khoán.

Một số “ông lớn” trong ngành như BSR và PVGAS hiện chưa đáp ứng điều kiện tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết được nắm giữ bởi ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn. Công ty mẹ của hai doanh nghiệp này là Petrovietnam, đang sở hữu lần lượt 92,1% và 95,8% vốn.

Trên thực tế, tỷ lệ free-float thấp đã ảnh hưởng đáng kể tới triển vọng của cổ phiếu dầu khí. BSR là ví dụ điển hình. Tại thời điểm niêm yết trên HoSE vào đầu năm 2025, việc lọt rổ VN30 từng là mục tiêu quan trọng của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong kỳ cơ cấu tháng 1 vừa qua, BSR đã không được lựa chọn và hiện chỉ nằm trong danh mục dự phòng, cùng với các mã như EIB, GEE, MSB và REE. Hạn chế lớn nhất đến từ tỷ lệ free-float thấp, hiện chỉ khoảng 8%. Trước đó, một số cổ phiếu như BCM hay BVH cũng từng bị loại khỏi VN30 do không đáp ứng tiêu chí về vốn hóa và thanh khoản.

Liên quan đến lộ trình thoái vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp dầu khí, theo chia sẻ của ông Lê Minh, Thành viên Hội đồng Khoa học thuộc Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, quá trình này hiện vẫn đang trong giai đoạn chuẩn bị. Theo đó, các bộ, ngành liên quan vẫn cần tiếp tục hoàn thiện khung thời gian, đồng thời thống nhất phương án triển khai giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp trước khi có thể công bố lộ trình cụ thể.

Nhìn chung, quá trình thoái vốn sẽ được triển khai đồng bộ cùng 19 tập đoàn, tổng công ty Nhà nước. Về định hướng tỷ lệ sở hữu của Nhà nước, PVGAS dự kiến giảm xuống còn khoảng 65%; PVS xuống dưới 40% hoặc 50%; trong khi BSR có nhiều kịch bản như 60%, 51%, 46% hoặc 43%.

Theo ông Lê Minh, năm 2026 sẽ là giai đoạn hoàn thiện quy trình, thống nhất phương án, tỷ lệ và các thủ tục hành chính với Chính phủ và Bộ Tài chính. Sang năm 2027, các doanh nghiệp sẽ tiến hành tái cấu trúc, sắp xếp lại bộ máy, đồng thời thoái vốn khỏi các công ty con không trọng yếu. Từ năm 2028, quá trình bán vốn và cổ phần hóa mới có thể chính thức được triển khai.