'Động lực tăng trưởng mới đã manh nha hình thành'

Năm 2025 sắp khép lại với nhiều điểm sáng của kinh tế Việt Nam, từ ổn định vĩ mô, xuất nhập khẩu lập kỷ lục đến sự khởi sắc của đầu tư tư nhân. Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, nhận định các động lực tăng trưởng mới đã bắt đầu hình thành, song để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong năm 2026, Việt Nam cần tăng tốc cải cách và chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu.

Nền kinh tế tiếp tục được duy trì ổn định

- Ông có nhận định như thế nào về “bức tranh” tổng thể của nền kinh tế Việt Nam trong năm nay?

TS Lê Duy Bình: Có thể khẳng định rằng, điểm sáng lớn nhất của năm nay đó là việc Việt Nam vẫn duy trì được nền kinh tế ổn định. Bởi vì, trong bối cảnh thế giới đang có rất nhiều biến động như hiện nay, việc duy trì được nền kinh tế vĩ mô ổn định, cân đối được lạm phát, thâm hụt ngân sách, nợ công, cán cân thương mại và cán cân thanh toán là nền tảng vô cùng quan trọng để đảm bảo tốc độ tăng trưởng cao và bền vững.

Năm 2025, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chịu nhiều áp lực, nhưng vẫn được kiểm soát trong mục tiêu được Quốc hội đề ra hồi đầu năm, điều này cho thấy năng lực điều hành hiệu quả của Chính phủ.

Bên cạnh đó, các động lực tăng trưởng truyền thống như xuất nhập khẩu, tiêu dùng trong nước, hay đầu tư công vẫn duy trì đà tăng trưởng tốt.

Đơn cử, năm nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của chúng ta dự kiến vượt mốc 800 tỷ USD, đây là mức cao chưa từng có và là cột mốc lịch sử của nền kinh tế. Đối với tiêu dùng trong nước, mặc dù chưa đạt kỳ vọt với mức tăng trưởng được đề ra là 12%, thế nhưng vẫn giữ đà tăng và có đóng góp tích cực cho tổng cầu nội địa.

Đối với đầu tư công, năm nay tốc độ giải ngân được cải thiện rõ rệt, cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này cho thấy các dự án đầu tư công đang được đẩy nhanh tiến độ thực hiện, góp phần tăng mạnh cả về giá trị tuyệt đối lẫn tỷ lệ giải ngân so với kế hoạch năm trước. Nhờ đó, đầu tư công, tức là chi tiêu của Chính phủ, trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm nay.

Một điểm sáng đáng chú ý khác trong năm 2025 là sự khởi sắc của khu vực đầu tư tư nhân. Nhiều dự án lớn của các doanh nghiệp tư nhân đã được tháo gỡ vướng mắc pháp lý và bắt đầu khởi công, tạo ra làn sóng đầu tư mới không chỉ trong năm nay mà còn hứa hẹn bùng nổ mạnh hơn trong năm 2026.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp quay trở lại hoạt động sau giai đoạn khó khăn, và số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập mới đạt mức kỷ lục. Mặc dù vẫn có một bộ phận doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, nhưng tổng số doanh nghiệp mới và doanh nghiệp quay lại hoạt động cao hơn nhiều, phản ánh niềm tin của khu vực tư nhân đối với triển vọng kinh tế.

Diễn biến này cho thấy đầu tư tư nhân và chi tiêu của khu vực doanh nghiệp đang được đẩy mạnh trở lại, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng đầu tư xã hội, gia tăng năng lực sản xuất, và thúc đẩy sự phục hồi bền vững của nền kinh tế.

- Liệu mô hình tăng trưởng có phải là nguyên nhân dẫn tới thành công này không, thưa ông?

TS Lê Duy Bình: Sự chuyển đổi của mô hình tăng trưởng chính là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự thành công này.

Trong năm 2025, mô hình tăng trưởng của nền kinh tế bước đầu đã có sự chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng mới. Chúng ta đang chứng kiến những tín hiệu tích cực khi cả khu vực doanh nghiệp tư nhân và khu vực công đều bắt đầu chuyển hướng mạnh mẽ hơn sang mô hình phát triển dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và tri thức.

Mặc dù, quá trình này đòi hỏi thời gian dài để phát huy toàn diện hiệu quả, song việc chuyển dịch đã bắt đầu hình thành rõ nét, phản ánh nỗ lực của Việt Nam trong việc nâng cao chất lượng tăng trưởng, giảm dần phụ thuộc vào các yếu tố truyền thống như vốn và lao động. Đây là nền tảng quan trọng để hướng tới mô hình tăng trưởng bền vững và có giá trị gia tăng cao trong tương lai.

Ngoài sự dịch chuyển của mô hình tăng trưởng, tôi cho rằng nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh tiếp tục được đẩy mạnh mạnh mẽ trong năm 2025 cũng chính là nguyên nhân tạo nên thành công của tăng trưởng.

Chính phủ đã tập trung cải cách thể chế, hoàn thiện các quy định pháp luật, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho khu vực doanh nghiệp và tạo môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi hơn.

Những tín hiệu tích cực này không chỉ thể hiện quyết tâm cải cách của Chính phủ mà còn tạo đà quan trọng cho năm 2026, giúp nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với nền tảng vững chắc hơn.

- Kết quả tích cực là vậy, nhưng khó khăn và hạn chế, chắc hẳn còn không ít, thưa ông?

TS Lê Duy Bình: Bên cạnh những kết quả tích cực, nền kinh tế Việt Nam vẫn còn một số hạn chế mang tính cơ cấu cần được nhìn nhận thẳng thắn.

Trước hết, mặc dù quá trình chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng mới, dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được khởi động trong vài năm gần đây, nhưng tốc độ chuyển đổi còn chậm, chưa đạt được kỳ vọng.

Bên cạnh đó, đóng góp của các yếu tố năng suất tổng hợp (TFP) và năng suất lao động vào tăng trưởng kinh tế tuy có cải thiện, nhưng vẫn ở mức thấp so với tiềm năng. Điều này cho thấy mô hình tăng trưởng của Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào vốn và lao động giá rẻ, thay vì dựa trên hiệu quả, tri thức và công nghệ.

Do đó, thách thức lớn trong thời gian tới là đẩy nhanh quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng, hướng tới nền kinh tế có năng suất cao, dựa vào đổi mới sáng tạo, công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực. Chỉ khi làm được điều đó, tăng trưởng của Việt Nam mới thực sự bền vững và có chiều sâu.

Thuế đối ứng không ảnh hưởng nhiều tới xuất khẩu của Việt Nam

- Trong năm 2025, một số yếu tố như thuế đối ứng của Mỹ hay việc Philippines tạm dừng nhập khẩu gạo được cho là sẽ tác động tiêu cực đến xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, thực tế cho thấy kim ngạch xuất khẩu của vẫn đạt kỷ lục mới. Theo ông, đâu là nguyên nhân giúp Việt Nam giữ vững đà tăng trưởng xuất khẩu mạnh mẽ trong bối cảnh khó khăn như vậy?

TS Lê Duy Bình: Về thuế đối ứng của Mỹ, đúng là khi thông tin được công bố ban đầu, nhiều người lo ngại mức thuế cao sẽ ảnh hưởng mạnh đến hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, khi đi vào áp dụng chính thức, mức thuế thực tế thấp hơn so với dự báo và gần tương đương với các quốc gia có mặt hàng xuất khẩu tương tự. Do đó, năng lực cạnh tranh tổng thể của hàng hóa Việt Nam không bị ảnh hưởng đáng kể.

Tất nhiên, một số ngành cụ thể như thủy sản chịu tác động rõ ràng hơn, nhưng quy mô ảnh hưởng không đủ lớn để làm thay đổi xu hướng xuất khẩu chung của cả nền kinh tế.

Nguyên nhân quan trọng giúp xuất khẩu của Việt Nam vẫn tăng trưởng mạnh là chiến lược đa dạng hóa thị trường. Với 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã được ký kết, Việt Nam hiện không còn phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, mà có thể phân tán rủi ro giữa nhiều khu vực khác nhau.

Bên cạnh đó, năng lực thích ứng và sức chống chịu của doanh nghiệp Việt Nam cũng đã được nâng lên đáng kể. Nhiều doanh nghiệp chủ động điều chỉnh sản xuất, mở rộng thị trường, đầu tư vào tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, từ đó duy trì được đơn hàng và giữ vững đà xuất khẩu trong bối cảnh thế giới biến động.

Đối với việc Philippines tạm dừng nhập khẩu gạo, cần nhìn nhận thực tế rằng giá trị xuất khẩu gạo không còn chiếm tỷ trọng quá lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam. Dù Philippines là thị trường quan trọng, nhưng nhiều doanh nghiệp đã nhanh chóng chuyển hướng đơn hàng sang các quốc gia khác, nhờ đó giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Đáng chú ý, tổng kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp năm 2025 được dự báo vượt mốc 60 tỷ USD, cao hơn mức kỷ lục của năm trước. Điều này cho thấy tác động tiêu cực từ Philippines là có, nhưng không đáng kể so với quy mô chung của xuất khẩu Việt Nam.

Từ những diễn biến này, có thể rút ra rằng Việt Nam đã bước đầu thành công trong việc nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế và tăng khả năng linh hoạt trong thương mại quốc tế. Tuy nhiên, về lâu dài, chúng ta cần chuyển đổi mô hình xuất khẩu, không chỉ dựa vào tăng kim ngạch, mà phải chú trọng đến chất lượng và giá trị gia tăng nội địa.

Điều quan trọng là phát triển mạnh công nghiệp phụ trợ trong nước, để tăng tỷ lệ giá trị tạo ra bởi doanh nghiệp Việt Nam trong hàng hóa xuất khẩu. Song song với đó, Việt Nam cũng cần đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ. Hiện nay, dù chúng ta xuất siêu hàng hóa gần 20 tỷ USD mỗi năm, nhưng lại nhập siêu dịch vụ khoảng 10–12 tỷ USD, điều này cho thấy dư địa cải thiện rất lớn.

Trong giai đoạn tới, Việt Nam cần một chiến lược xuất khẩu toàn diện hơn, tập trung vào chuyển đổi cơ cấu xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng nội địa, và mở rộng sang các lĩnh vực dịch vụ có hàm lượng tri thức, công nghệ cao.

- Từ quan điểm cá nhân, ông có khuyến nghị như thế nào để kinh tế Việt Nam trong 2026 và những năm tiếp theo có thể hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số?

TS Lê Duy Bình: Để hướng tới tăng trưởng hai con số, Việt Nam phải kích hoạt đồng thời ba động lực then chốt.

Thứ nhất là xuất khẩu, khi mà bối cảnh phục hồi của các nền kinh tế lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản hay ASEAN sẽ mở rộng dư địa tăng trưởng thương mại cho Việt Nam. Cùng việc kim ngạch xuất nhập khẩu năm nay có thể đạt 800-850 tỷ USD sẽ là tín hiệu tích cực cho khả năng bứt phá trong các năm tiếp theo. Song song đó, các căng thẳng thương mại đang được tháo gỡ ở một số nền kinh tế lớn, càng củng cố triển vọng duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong giai đoạn tới.

Thứ hai về đầu tư, đặc biệt là đầu tư công, khi hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm hoàn thành vào 2025–2026, cùng với sự trở lại của khu vực tư nhân và dòng vốn FDI giải ngân tích cực, sẽ tạo lực đẩy mạnh mẽ cho tăng trưởng.

Thứ ba, tiêu dùng trong nước với thị trường hơn 100 triệu dân, tăng trưởng bán lẻ ổn định 9–10% nhiều năm liền- đứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á, đứng thứ 15 trên thế giới sẽ là động lực vô cùng quan trọng của nền kinh tế trong tương lai.

Trân trọng cảm ơn ông!