Được trao quyền để tự chủ vươn lên, để đói nghèo không còn là 'định mệnh'

Trong bối cảnh nhiều chương trình giảm nghèo vẫn tập trung vào hỗ trợ ngắn hạn, dự án She Thrives - Vươn Mình lựa chọn một hướng đi khác: đầu tư vào con người, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.

Thông qua đào tạo kỹ thuật, nâng cao năng lực tài chính và kết nối thị trường, dự án đã giúp hàng nghìn hộ gia đình tại thị xã Buôn Hồ từng bước chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang mô hình kinh tế hộ có định hướng kinh doanh.

Trao đổi với VietnamFinance, ông Nguyễn Bá Luân - Trưởng đại diện Tập đoàn Cargill tại Việt Nam - đã có những chia sẻ về hành trình ba năm “trao quyền” để tạo ra những chuyển biến bền vững từ gốc rễ.

Thoát nghèo bền vững từ thay đổi nhận thức và năng lực tự chủ

Dưới góc nhìn của Cargill, dự án She Thrives – Vươn Mình đã góp phần như thế nào trong việc thay đổi nhận thức của cộng đồng địa phương về việc thoát nghèo bền vững?

Ông Nguyễn Bá Luân: Triển khai từ năm 2022 đến năm 2025, dự án “Vươn Mình” mặc dù là một dự án thí điểm tại Việt Nam nhưng đã góp phần thay đổi cách tiếp cận xoá đói giảm nghèo tại Đắk Lắk, từ hỗ trợ ngắn hạn sang cải thiện sinh kế và thu nhập bền vững thông qua nâng cao năng lực sản xuất, quản lý tài chính và tiếp cận thị trường thông qua đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ vốn, con giống, vật tư sản xuất và mô hình tổ nhóm. Hay nói một cách dễ hiểu là tập trung cần câu cho người dân thay vì con cá.

Thay vì hỗ trợ tài chính tạm thời, chương trình tập trung xây dựng năng lực kỹ thuật và tư duy kinh tế tự chủ cho hơn 16.000 người, chủ yếu là phụ nữ và nông hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Cách tiếp cận này giúp các hộ gia đình chủ động tạo thu nhập từ chăn nuôi và các sản phẩm nông nghiệp cũng như tiểu thủ công nghiệp, tạo giá trị gia tăng dựa trên kỹ thuật chăn nuôi cải tiến, lập kế hoạch kinh doanh và tiếp cận nguồn vốn đầu vào cũng như thị trường tiêu thụ. Đến năm 2025, 5.260 người tham gia đã ghi nhận mức thu nhập và điều kiện sống cải thiện đáng kể.

Được trang bị kiến thức chuyên môn để tăng sản lượng, tiếp cận thị trường và tái đầu tư đã giúp cộng đồng chuyển từ thói quen chờ hỗ trợ sang chủ động sản xuất để phát triển. Có thể nói dự án đã tạo động lực để nông hộ tại Buôn Hồ chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang kinh doanh quy mô nhỏ, chứng minh rằng xoá đói giảm nghèo và sinh kế bền vững chỉ có thể đạt được khi người dân làm chủ được phương thức sản xuất và bí quyết kinh doanh.

Sự thay đổi tư duy từ tâm thế phụ thuộc sang chủ động vươn lên, sẵn sàng thành lập các nhóm cộng đồng để cùng chia sẻ, cùng vươn lên cũng là bước nền tảng để giúp các người dân nông thôn và vùng cao, vùng xa thoát nghèo bền vững.

- Một điểm quan trọng trong nâng cao nhận thức là giúp người dân chuyển sang tâm thế chủ động vươn lên. Dự án đã truyền tải thông điệp này đến cộng đồng bằng những cách nào, đặc biệt với phụ nữ và người dân tộc thiểu số?

Ông Nguyễn Bá Luân: Dự án “Vươn Mình” thúc đẩy tư duy tự chủ bằng cách trao quyền cho phụ nữ và nông hộ dân tộc thiểu số, giúp họ nâng cao năng lực sản xuất, quản lý tài chính và tiếp cận thị trường, là những yếu tố hết sức quan trọng trong công cuộc xoá đói giảm nghèo.

Các khóa đào tạo về chăn nuôi gia súc, gia cầm, chế biến cà phê và sản xuất thủ công mỹ nghệ giúp nâng cao năng lực tạo thu nhập, trong khi việc hỗ trợ đầu vào như nguồn vốn, con giống và vật tư nông nghiệp giúp nông hộ khởi nghiệp hoặc mở rộng quy mô, cải tiến quy trình sản xuất. Kết quả cho thấy phụ nữ chiếm 60% số người nâng cao thu nhập và cải thiện điều kiện sống cho gia đình.

Ngoài đào tạo kỹ thuật, dự án cũng thành lập 31 tổ Tương trợ vốn (VSLA) với tổng cộng 366 thành viên, huy động và quay vòng hơn 1,4 tỷ đồng tiền vốn để phục vụ các mục tiêu sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thiết yếu.

Ngoài ra, dự án còn hỗ trợ các nhóm sản xuất truyền thống nâng cao năng lực tiếp cận thị trường thông qua cải tiến kỹ thuật, đa dạng hóa sản phẩm và kết nối đối tác tiêu thụ. Kết quả đạt được cho thấy tiềm năng phát triển bền vững của các mô hình nông nghiệp và kinh doanh cộng đồng tại địa phương.

Qua đó, dự án mang đến một thông điệp kinh tế rõ ràng: để thoát nghèo bền vững, cần trao quyền và trang bị cho các cộng đồng nông thôn không chỉ phương tiện sản xuất mà còn cả công cụ tài chính và kỹ năng quản lý, giúp người nông dân tự tin đầu tư, sản xuất, cạnh tranh và ra quyết định như những doanh chủ thực thụ.

“Vươn Mình” định vị phụ nữ và đồng bào thiểu số không chỉ là người thụ hưởng từ chính sách hỗ trợ, mà còn là những tác nhân kinh tế tích cực, chủ động tham gia sản xuất kinh doanh, từ đó thực hiện sinh kế bền vững, làm lợi cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Khi được trao quyền, nghèo đói không còn là "định mệnh"

- Thông qua dự án, nhận thức của cộng đồng về vai trò kinh tế và tiếng nói của phụ nữ trong gia đình và xã hội đã có những thay đổi gì? Điều này có ý nghĩa như thế nào trong hành trình giảm nghèo dài hạn?

Ông Nguyễn Bá Luân: Dự án “Vươn Mình” cho thấy việc phụ nữ tham gia sản xuất kinh doanh sẽ tạo ra tác động tài chính tích cực và rõ ràng, góp phần thay đổi nhận thức cộng đồng từ chỗ xem phụ nữ là người “phụ trợ” trong gia đình sang vai trò người tạo thu nhập và ra quyết định. Khi phụ nữ cải thiện năng suất lao động, tái đầu tư lợi nhuận và chủ động lựa chọn mô hình sản xuất, vai trò và quyền tự quyết về tài chính của họ trong gia đình cũng được nâng cao.

Việc phụ nữ chiếm 60% số người tăng thu nhập nhờ tham gia chương trình là minh chứng cụ thể rằng trao quyền kinh tế cho phụ nữ sẽ trực tiếp mang lại hiệu quả tích cực trong cải thiện kinh tế hộ gia đình, chất lượng đời sống cộng đồng và xã hội.

Điều này đặc biệt quan trọng trong công tác giảm nghèo dài hạn, vì với tâm thế vun vén, chăm lo cho gia đình, phụ nữ thường tái đầu tư vào giáo dục, y tế và phương tiện sản xuất. Tại Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk, nơi chương trình được triển khai suốt ba năm qua, nguồn thu nhập được cải thiện đã giúp nhiều hộ gia đình nâng cấp chuồng trại, mở rộng đàn vật nuôi và áp dụng kỹ thuật canh tác mới, là những khoản đầu tư chiến lược nâng cao năng suất và bảo đảm sinh kế dài hạn.

Bên cạnh đó, việc tham gia các tổ Tương trợ vốn (VSLA) cũng giúp người phụ nữ nắm vai trò quan trọng khi ra quyết định tài chính và đầu tư kinh doanh của gia đình. Về lâu về dài, điều này sẽ giúp các hộ gia đình xây dựng năng lực tài chính bền vững và cải thiện dinh dưỡng, tạo cơ hội học tập cho trẻ em, đặt nền móng vững chắc để phát triển thế hệ tương lai.

Bằng việc trao quyền và nâng cao vai trò của người phụ nữ, “Vươn Mình” không chỉ giúp họ cải thiện thu nhập hiện tại mà còn góp phần hình thành lực lượng lao động lành nghề trong cộng đồng, xây dựng chuỗi cung ứng ổn định cho khu vực nông thôn Việt Nam.

- Bên cạnh các kết quả cụ thể, Cargill đánh giá thế nào về tác động lan tỏa của dự án đối với tư duy, hành vi và cách cộng đồng nhìn nhận vấn đề nghèo đói - không chỉ với người tham gia trực tiếp mà cả cộng đồng xung quanh?

Ông Nguyễn Bá Luân: Cargill đánh giá tác động lan tỏa của dự án dựa trên mức độ cộng đồng chủ động tiếp nhận và áp dụng các quy trình sản xuất kinh doanh hướng tới tăng thu nhập bền vững. Một kết quả định lượng quan trọng là sự tham gia tự nguyện, khi dự án “Vươn Mình” đã vượt mục tiêu tiếp cận (16.000 so với 15.000 người) do người dân chủ động giới thiệu thêm thành viên tham gia sau khi trực tiếp trải nghiệm và thu hoạch thành quả, cụ thể là thu nhập của hộ gia đình được cải thiện rõ rệt.

Điều này phản ánh sự lan tỏa một cách tự nhiên theo cơ chế thị trường, chứ không phải thuần tuý phụ thuộc vào dự án, cho thấy niềm tin mạnh mẽ của người dân vào hiệu quả của đầu tư sản xuất nông nghiệp, cải tiến quy trình kinh doanh và tiếp cận thị trường.

Thay đổi hành vi cũng là một thước đo quan trọng khác. Nhiều hộ gia đình đã lựa chọn tái đầu tư lợi nhuận vào vật nuôi, con giống, hoặc phương tiện sản xuất, thể hiện tư duy tái đầu tư để tăng trưởng thay vì chỉ chi tiêu sinh hoạt. Điều này phản ánh tư duy kinh tế ưu tiên tài sản tạo ra dòng thu nhập lâu dài. Thành công của các tổ VSLA cũng cho thấy cộng đồng đã chuyển sang mô hình tài chính tự vận hành, cho phép luân chuyển nguồn vốn ngay tại địa phương thay vì phụ thuộc hỗ trợ từ bên ngoài.

Về góc độ kinh tế-xã hội, sự thay đổi tư duy này có ý nghĩa trọng đại nhằm thúc đẩy phát triển bền vững. Khi cộng đồng nhận thức được rằng vấn đề nghèo đói chỉ mang tính nhất thời, và có thể được giải quyết thông qua thực hành sản xuất nông nghiệp bền vững và cải thiện sinh kế, chúng ta sẽ chung tay xây dựng được nền kinh tế nông thôn vững mạnh hơn. Điều này tạo ra chuỗi cung ứng ổn định, lực lượng sản xuất có năng lực cao hơn và thị trường có tiềm năng tăng trưởng lâu dài, từ đó mang lại lợi ích thiết thực cho từng hộ gia đình, từng cộng đồng, nâng cao khả năng chống chịu và phát triển bền vững cũng như sức cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam.

- Từ kinh nghiệm triển khai dự án “Vươn Mình”, Cargill muốn gửi đi thông điệp gì tới cộng đồng, doanh nghiệp và các bên liên quan về vai trò của nâng cao nhận thức trong xóa đói giảm nghèo, bên cạnh các chính sách và nguồn lực vật chất?

Ông Nguyễn Bá Luân: Sau ba năm gắn bó với dự án “Vươn Mình” cùng với đối tác là tổ chức CARE Quốc tế tại Việt Nam, chúng tôi đúc kết được bài học quý báu rằng giảm nghèo bền vững đầu tiên và trên hết phụ thuộc vào công tác thay đổi nhận thức, hành vi và nâng cao năng lực cộng đồng.

Chính sách và nguồn lực vật chất tất nhiên đóng vai trò rất quan trọng, nhưng chỉ giúp ổn định tình hình trong ngắn hạn. Thay đổi mang tính bền vững thực sự diễn ra khi người dân thu hoạch kiến thức, nâng cao năng lực, và được trang bị phương tiện sản xuất hữu hiệu để cải thiện sinh kế bằng chính khả năng của mình.

Và chúng tôi tin rằng mặc dù “Vươn Mình” đã kết thúc nhưng các nông hộ tham gia dự án trong những năm vừa qua giờ đây hoàn toàn có thể độc lập tiếp tục phát triển kinh tế nông hộ theo cách mà họ đã được hướng dẫn.

Là doanh nghiệp gia đình với hơn 160 năm lịch sử trên toàn cầu và 30 năm hình thành và phát triển tại Việt Nam, Cargill hiểu rằng tác động bền vững chỉ đến khi chúng tôi kiên định với những giá trị cốt lõi của mình là “Lấy Con Người Làm Trọng”, “Nỗ Lực Đạt Mục Tiêu Cao Hơn”, và “Làm Điều Đúng Đắn”.

Và chúng tôi hiện thực hoá những giá trị này bằng cách chia sẻ chuyên môn, huấn luyện và đào tạo kỹ thuật, cung cấp kiến thức chuyên sâu về thị trường và thực hành tối ưu nhằm giúp người nông dân nâng cao năng lực, cải tiến quy trình, ra quyết định chính xác hơn, và tham gia tích cực, mạnh mẽ hơn vào đời sống kinh tế. Thành công của doanh nghiệp, xét cho cùng, cũng không thể tách rời sự thịnh vượng của cộng đồng.

Giữ vững cam kết “Lấy Con Người Làm Trọng”, từ năm 1996, Quỹ Cargill Cares, phong trào thiện nguyện do chính nhân viên công ty khởi xướng và dẫn dắt đã đầu tư hơn 6,5 triệu USD (khoảng 170 tỷ VNĐ) xây dựng và bàn giao 125 điểm trường và 37 thư viện cho các cộng đồng nông thôn ở 32 tỉnh thành trên toàn quốc, mang đến điều kiện học tập an toàn, nhân văn cho hơn 19.000 học sinh mỗi năm.

Chương trình đang vững bước tiến đến mục tiêu hoàn thành 150 điểm trường trên khắp Việt Nam vào năm 2030, minh chứng rõ rệt cho niềm tin của Cargill vào sức mạnh của con người và tri thức, và thông qua giáo dục để đặt nền tảng bền vững cho các thế hệ tương lai.

Chúng tôi khuyến khích các bên liên quan như doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng không chỉ giới hạn công tác hỗ trợ trong việc đóng góp vật chất, mà còn đẩy mạnh trao quyền, nâng cao kỹ năng và nhận thức cho các cộng đồng nông thôn vốn dễ bị ảnh hưởng bởi biến động kinh tế-xã hội.

Khi người nông dân, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số, có khả năng lập kế hoạch, quản lý tài chính và phát triển sinh kế, họ không còn là những đối tượng dễ bị tổn thương, mà sẽ vươn mình trở thành tác nhân đóng góp vào sự phát triển kinh tế-xã hội nước nhà.

Trao quyền, nâng cao năng lực, cải thiện tư duy của con người không chỉ đơn thuần là hỗ trợ, mà còn là tôn trọng, phẩm giá, và nền tảng để xây dựng khả năng chống chịu dài hạn của cả cộng đồng, chung tay thực hiện mục tiêu nuôi dưỡng thế giới theo một phương thức an toàn, có trách nhiệm và bền vững.

Trân trọng cảm ơn ông!