Idemitsu Kosan: 'Bơm' hàng triệu thùng dầu cho Việt Nam, mở rộng ảnh hưởng trong chuỗi năng lượng

Theo Nikkei, tập đoàn dầu khí của Nhật Bản Idemitsu Kosan dự kiến cung cấp cho Việt Nam khoảng 4 triệu thùng dầu thô, được vận chuyển qua các tuyến đường không đi qua eo biển Hormuz.

Một lượng lớn sản phẩm dầu mỏ được sản xuất tại các nhà máy lọc dầu của Việt Nam hiện đang được xuất khẩu sang Nhật Bản. Động thái này được đánh giá sẽ góp phần củng cố chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Số dầu thô nói trên có nguồn gốc từ Trung Đông và sẽ được tinh chế tại các nhà máy trong nước. Lượng 4 triệu thùng này tương đương khoảng 10 ngày tiêu thụ dầu thô của Việt Nam. Nguồn cung từ Idemitsu Kosan cũng góp phần duy trì hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam.

"Ông lớn" năng lượng với hơn một thế kỷ phát triển

Idemitsu Kosan là một trong những tập đoàn năng lượng lớn của Nhật Bản, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực dầu khí và hóa dầu, với lịch sử hơn 100 năm hình thành và phát triển.

Tập đoàn được thành lập năm 1911 bởi Sazō Idemitsu, ban đầu là một doanh nghiệp nhỏ kinh doanh dầu bôi trơn tại miền Nam Nhật Bản. Từ một cửa hàng cung cấp nhiên liệu cho tàu cá, công ty dần mở rộng ra toàn quốc và vươn ra thị trường quốc tế tại Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan từ rất sớm.

Hiện nay, Idemitsu Kosan có trụ sở tại Tokyo và là một trong những nhà lọc dầu lớn nhất Nhật Bản, đứng thứ hai sau Eneos. Công ty hoạt động trên toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng, bao gồm khai thác, vận chuyển, lọc dầu, sản xuất hóa chất và phân phối sản phẩm.

Hoạt động kinh doanh của tập đoàn không chỉ dừng ở dầu mỏ. Idemitsu còn sản xuất nhiều loại hóa chất cơ bản như ethylene, benzene và các vật liệu phục vụ công nghiệp nhựa, điện tử. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng phát triển vật liệu công nghệ cao như vật liệu cho màn hình OLED, năng lượng tái tạo và các giải pháp hướng tới trung hòa carbon vào năm 2050.

Sau thương vụ sáp nhập với Showa Shell năm 2019, Idemitsu càng củng cố vị thế trong ngành năng lượng Nhật Bản và trở thành một thành viên của chỉ số Nikkei 225. Công ty cũng vận hành hàng nghìn trạm xăng và mạng lưới kinh doanh tại khoảng 20 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong những năm gần đây, Idemitsu đang đẩy mạnh chuyển dịch sang các lĩnh vực năng lượng mới. Tập đoàn đầu tư vào LNG, vật liệu pin xe điện và hợp tác với các hãng lớn như Toyota để phát triển pin thể rắn - công nghệ được kỳ vọng sẽ thay đổi ngành công nghiệp ô tô trong tương lai.

Theo Japan IR, doanh thu hàng năm của tập đoàn dao động khoảng 8.700 - 9.200 tỷ yên (tương đương 55-60 tỷ USD) trong những năm gần đây.

Trong năm tài chính kết thúc tháng 3/2025, doanh thu của tập đoàn đạt khoảng 9.190 tỷ yên, trong khi lợi nhuận ròng đạt khoảng 104.000 tỷ yên (khoảng 700 triệu USD). Tuy nhiên, con số này giảm đáng kể so với mức hơn 228.000 tỷ yên của năm trước đó, phản ánh biến động giá dầu và biên lợi nhuận lọc dầu suy giảm.

Giai đoạn 2022-2023 từng là thời kỳ lợi nhuận cao của Idemitsu, khi giá năng lượng tăng mạnh sau đại dịch. Nhưng từ 2024-2025, lợi nhuận có xu hướng giảm do giá dầu hạ nhiệt và chi phí đầu vào tăng.

Về quy mô tài sản, tập đoàn sở hữu tổng tài sản khoảng 4.700-5.000 tỷ yên, với tỷ lệ vốn chủ sở hữu duy trì trên 30%. Biên lợi nhuận của Idemitsu không cao do đặc thù ngành lọc hóa dầu, thường chỉ dao động 1,7% - 4%.

Hệ sinh thái năng lượng và dấu ấn Lọc dầu Nghi Sơn

Tại Việt Nam, Idemitsu Kosan không chỉ là một nhà đầu tư đơn lẻ mà đã xây dựng hệ sinh thái hoạt động khá toàn diện trong lĩnh vực năng lượng, trải dài từ thượng nguồn đến hạ nguồn.

Theo công bố chính thức, Idemitsu bắt đầu hiện diện tại Việt Nam từ cuối những năm 1980 thông qua công ty con là Công ty TNHH Idemitsu Việt Nam, ban đầu với các nghiên cứu thăm dò dầu khí.

Đến năm 2004, tập đoàn chính thức tham gia các dự án khai thác với vai trò điều hành tại các lô ngoài khơi (05-1b và 05-1c), hiện đang khai thác khí và khí ngưng tụ từ các mỏ như Sao Vàng - Đại Nguyệt.

Ở khâu trung nguồn và hạ nguồn, dấu ấn lớn nhất của Idemitsu là việc tham gia đầu tư và vận hành Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Đây là dự án lọc dầu lớn nhất Việt Nam, đóng vai trò cung cấp phần đáng kể nhu cầu xăng dầu trong nước.

Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn có tổng vốn đầu tư khoảng 9 tỷ USD, công suất thiết kế khoảng 200.000 thùng/ngày, tương đương 10 triệu tấn dầu thô mỗi năm. Năm 2024, nhà máy lọc dầu đã chế biến 83 triệu thùng, tương đương 11,4 triệu tấn dầu thô.

Đây là tổ hợp lọc hóa dầu tích hợp, không chỉ sản xuất các sản phẩm xăng dầu như xăng, diesel, nhiên liệu bay mà còn cung cấp nguyên liệu đầu vào cho ngành hóa dầu và sản xuất nhựa.

Dự án được thực hiện dưới hình thức liên doanh quốc tế với sự tham gia của nhiều đối tác lớn. Trong đó, Idemitsu Kosan nắm 35,1% cổ phần (tương đương khoảng 3 tỷ USD), ngang bằng với Kuwait Petroleum International, trở thành hai cổ đông lớn nhất. Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam Petrovietnam nắm 25,1% và Mitsui Chemicals nắm 4,7%. Với tỷ lệ sở hữu này, Idemitsu đóng vai trò then chốt cả về tài chính lẫn định hướng vận hành của dự án.

Quá trình đầu tư được khởi động từ năm 2008 khi các bên ký thỏa thuận thành lập liên doanh. Đến năm 2013, quyết định đầu tư cuối cùng được thông qua, kèm theo các gói tài chính lớn từ các tổ chức quốc tế, trong đó có sự hỗ trợ đáng kể từ Nhật Bản. Nhà máy chính thức đi vào vận hành thương mại từ năm 2018, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hợp tác năng lượng giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Không chỉ góp vốn, Idemitsu còn tham gia sâu vào việc quản lý, vận hành và chuyển giao công nghệ cho nhà máy. Đồng thời, doanh nghiệp này đóng vai trò kết nối nguồn cung dầu thô từ Trung Đông và mạng lưới tiêu thụ sản phẩm, đặc biệt là thị trường Nhật Bản. Điều này giúp hình thành một chuỗi cung ứng khép kín giữa khai thác - lọc hóa - tiêu thụ.

Về ý nghĩa chiến lược, dự án giúp Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và đáp ứng khoảng 30 - 40% nhu cầu xăng dầu trong nước. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để phát triển ngành hóa dầu và các ngành công nghiệp phụ trợ.

Đối với Idemitsu và Nhật Bản, khoản đầu tư này giúp mở rộng hiện diện tại Đông Nam Á, đảm bảo nguồn cung sản phẩm hóa dầu phục vụ sản xuất trong nước và tận dụng Việt Nam như một cứ điểm sản xuất - xuất khẩu.

Song song với đó, tập đoàn cũng mở rộng mạnh sang các lĩnh vực kinh doanh khác. Trong mảng sản phẩm, Idemitsu thành lập công ty sản xuất dầu nhờn tại Hải Phòng, chuyên cung cấp dầu động cơ, dầu công nghiệp cho cả thị trường nội địa và xuất khẩu.

Ở lĩnh vực phân phối, Idemitsu liên doanh phát triển chuỗi cây xăng Idemitsu Q8 tại Việt Nam từ năm 2016, hướng đến mô hình trạm xăng hiện đại theo tiêu chuẩn Nhật Bản, tập trung vào trải nghiệm dịch vụ và chất lượng nhiên liệu.

Ngoài dầu khí truyền thống, Idemitsu cũng đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo. Năm 2019, tập đoàn vận hành nhà máy điện mặt trời tại Khánh Hòa với công suất khoảng 50 MW - dự án quy mô lớn đầu tiên của Idemitsu tại Đông Nam Á. Bên cạnh đó, công ty còn đầu tư nhà máy sản xuất viên nén sinh khối tại Bình Định, cung cấp nhiên liệu sạch phục vụ thị trường Nhật Bản.

Hiện nay, hệ sinh thái của Idemitsu tại Việt Nam bao gồm nhiều công ty thành viên như Idemitsu Gas Production, Idemitsu Lube Vietnam, Idemitsu Engineering Vietnam, Idemitsu Q8 và Idemitsu Green Energy Vietnam, cho thấy mức độ hiện diện sâu rộng trong nền kinh tế.

Ông Hideaki Egashira, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Idemitsu Việt Nam từng đánh giá, Việt Nam là thị trường trọng điểm trong chiến lược phát triển tại châu Á, và đang tiếp tục lên kế hoạch mở rộng đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng sạch và giảm phát thải carbon.