'Khoán' tăng trưởng: Phép thử năng lực điều hành của địa phương

Áp lực trong chủ động điều hành

Bộ Tài chính đang khẩn trương hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội để phân giao cho từng bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nhà nước. Động thái này được kỳ vọng sẽ tạo thêm áp lực cải cách trong điều hành, đồng thời thúc đẩy tính chủ động của các địa phương trong tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, việc phân giao chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương và doanh nghiệp nhà nước là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam đánh giá cao việc Chính phủ giao chỉ tiêu tăng trưởng cụ thể cho từng địa phương trong năm 2025. Cách tiếp cận này không chỉ giúp lượng hóa rõ hơn trách nhiệm đóng góp của từng địa phương vào mục tiêu tăng trưởng chung của cả nước, mà còn tạo áp lực tích cực để các địa phương chủ động hơn trong điều hành, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới. Khi chỉ tiêu tăng trưởng được phân bổ cụ thể, các địa phương sẽ có cơ sở rõ ràng hơn để xây dựng kế hoạch hành động, đồng thời nâng cao tính chủ động trong thu hút đầu tư, thúc đẩy giải ngân đầu tư công, hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển thị trường nội địa.

Theo TS Lê Duy Bình, với những kết quả tích cực mà kinh tế Việt Nam đạt được trong thời gian qua cùng bối cảnh xuất hiện nhiều yếu tố thuận lợi từ cả trong nước lẫn quốc tế, mục tiêu tăng trưởng từ 8% trở lên trong năm 2025 là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh khả năng hiện thực hóa mục tiêu này không diễn ra một cách tự nhiên mà phụ thuộc rất lớn vào nỗ lực của toàn bộ các chủ thể trong nền kinh tế.

Theo ông Bình, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, Việt Nam cần tiếp tục củng cố sức chống chịu và năng lực nội sinh của nền kinh tế. Điều này đòi hỏi phải duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát tốt lạm phát, giữ ổn định tỷ giá, lãi suất, đồng thời tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh để củng cố niềm tin của nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp.

Đồng thời, Việt Nam cần tận dụng tốt hơn các cơ hội đến từ sự phục hồi của thị trường quốc tế, xu hướng dịch chuyển dòng vốn đầu tư toàn cầu cũng như sự phát triển của các lĩnh vực kinh tế mới như kinh tế xanh, kinh tế số, công nghệ bán dẫn hay chuyển đổi năng lượng. Bên cạnh đó, cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản pháp lý, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và khơi thông hiệu quả dòng vốn đầu tư tư nhân sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng trong các quý còn lại của năm.

Ngoài các yếu tố nội tại, TS Lê Duy Bình cũng cảnh báo nền kinh tế vẫn phải đối mặt với không ít rủi ro từ bên ngoài, đặc biệt là những bất ổn của thương mại toàn cầu, căng thẳng địa chính trị và biến động giá năng lượng thế giới. Đây là những yếu tố cần được tính toán kỹ trong quá trình điều hành để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Khoán tăng trưởng cho địa phương là cách làm mới

Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, Bộ Tài chính đã dự kiến 34 chỉ tiêu cho các địa phương trong năm 2026 và cả giai đoạn 2026-2030. Trong đó, nhiều chỉ tiêu có thể triển khai ngay như tăng trưởng GRDP, tốc độ tăng các khu vực kinh tế, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng.

Không chỉ dừng ở tăng trưởng GRDP, hệ thống chỉ tiêu còn bao gồm tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, tổng vốn đầu tư toàn xã hội, tốc độ tăng năng suất lao động bình quân, số doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn đến năm 2030, giảm tỷ lệ hộ nghèo và chỉ số phát triển con người (HDI)...

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, việc giao chỉ tiêu và “khoán” tăng trưởng cho các địa phương là một cách làm mới, thể hiện tư duy điều hành linh hoạt và quyết liệt hơn trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Đây là mô hình đáng để nghiên cứu và triển khai mạnh mẽ bởi có thể tạo ra động lực cạnh tranh, thúc đẩy tinh thần chủ động của từng địa phương trong phát triển kinh tế.

“Khoán tăng trưởng là cách làm hay và rất phù hợp với bối cảnh hiện nay của Việt Nam. Chúng ta cần mạnh dạn thử nghiệm những mô hình mới, cách làm mới chưa từng có tiền lệ. Nếu thực hiện thành công, đây sẽ là bước đột phá lớn về tư duy đổi mới trong điều hành kinh tế”, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.

Việc đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 8% trong năm 2025 và hướng tới mức trên 10% trong năm 2026 hoàn toàn có cơ sở, nhất là khi nền kinh tế Việt Nam đã cho thấy khả năng vượt kế hoạch trong những năm gần đây. Trước đó, năm 2024 GDP thực tế đạt 7,09%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu ban đầu chỉ từ 6-6,5%. Điều đó cho thấy tiềm năng tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam còn rất lớn và trong nhiều trường hợp, kế hoạch đặt ra chưa phản ánh hết dư địa phát triển.

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng cho rằng, Việt Nam hiện đang sở hữu nhiều động lực tăng trưởng mới nếu biết khai thác hiệu quả. Trong đó, kinh tế số được xem là lĩnh vực có khả năng tạo đột phá mạnh mẽ, đặc biệt khi thương mại điện tử, thanh toán số và các mô hình kinh doanh trên nền tảng công nghệ phát triển nhanh, giúp mở rộng thị trường và gia tăng giá trị cho hàng hóa, dịch vụ.

Bên cạnh đó, đầu tư công được kỳ vọng sẽ trở thành “đầu kéo” quan trọng cho tăng trưởng trong giai đoạn tới. Theo ông, việc đẩy mạnh triển khai các dự án hạ tầng chiến lược như cao tốc, sân bay, cảng biển hay các dự án năng lượng quy mô lớn sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh đối với nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng và thu hút đầu tư tư nhân.

Ngoài các động lực trong nước, chuyên gia cũng đánh giá môi trường quốc tế vẫn mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam, đặc biệt với các ngành xuất khẩu chủ lực như nông sản, đồ gỗ, điện tử, thép hay linh kiện công nghệ. Ông cho rằng lợi thế của Việt Nam hiện nay nằm ở khả năng đáp ứng ngày càng tốt các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn phát triển bền vững và yêu cầu giảm phát thải của thị trường toàn cầu.

Cùng với đó, các xu hướng như chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế ban đêm, kinh tế di sản hay phát triển kinh tế số cũng đang mở ra thêm không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng cao, điều quan trọng nhất là phải triển khai quyết liệt các giải pháp cải cách. Trong đó, cần đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, cắt giảm thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, tinh gọn bộ máy và khuyến khích mạnh hơn khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

“Khi các nguồn lực được khai thông và các động lực tăng trưởng được phát huy đồng bộ, nền kinh tế hoàn toàn có thể tạo ra bước bứt phá trong những năm tới”, ông Lạng nhận định.

Theo chỉ đạo của Chính phủ, mục tiêu tăng trưởng càng cao thì hành động càng phải quyết liệt và nhanh hơn. Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng kịch bản tăng trưởng ngay từ đầu năm như Quảng Ninh đặt mục tiêu tăng trưởng 13%, Hà Nội yêu cầu quý II tăng trên 10%, còn Gia Lai giao chỉ tiêu cụ thể tới từng xã, phường.

Đáng chú ý, nhiều địa phương đang chuyển từ tư duy điều hành theo nhiệm kỳ sang điều hành theo mục tiêu tăng trưởng dài hạn, cụ thể hóa chỉ tiêu tới từng ngành, lĩnh vực và địa bàn. Điều này không chỉ tạo áp lực điều hành mà còn thúc đẩy tư duy quản trị chủ động, linh hoạt và gắn với trách nhiệm rõ ràng hơn.

Theo đó, địa phương nào cải cách nhanh hơn, giải ngân hiệu quả hơn và hỗ trợ doanh nghiệp tốt hơn sẽ có nhiều cơ hội bứt phá, qua đó góp phần tạo nền tảng để nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030.