Kinh tế tư nhân 2026: Từ đột phá thể chế đến khát vọng vươn mình

Trong hành trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, khu vực kinh tế tư nhân đã được định vị lại một cách mạnh mẽ: không còn là "một bộ phận quan trọng" mà chính thức trở thành "một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia".

Bước chuyển chiến lược này không phải là một khẩu hiệu suông, mà được cụ thể hóa bằng sự ra đời của Nghị quyết số 68-NQ/TW – một "cuộc giải nén" thể chế mang tính lịch sử cho khu vực dân doanh.

Sự phục hồi chữ K của khu vực kinh tế tư nhân năm 2025

Năm 2025, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những kết quả ấn tượng với tốc độ tăng trưởng GDP ước đạt 8,02%.

Trong bức tranh khởi sắc đó, khu vực ngoài nhà nước chiếm tỷ trọng áp đảo với 54,1% tổng vốn đầu tư toàn xã hội tính đến đầu năm 2026.

Niềm tin chiến lược của cộng đồng doanh nhân được củng cố qua con số kỷ lục: dòng vốn đăng ký bổ sung đạt 5,6 triệu tỷ đồng, tăng 104,3% so với cùng kỳ năm 2024, khẳng định vai trò là nguồn lực nội sinh lớn nhất của nền kinh tế.

Tuy nhiên, số liệu thống kê cũng phản ánh một thực trạng phân hóa sắc nét theo hình chữ K.

Cụ thể, sức sống mãnh liệt của khu vực kinh tế tư nhân thể hiện ở số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt mức cao (275,6 nghìn doanh nghiệp), đặc biệt nhóm doanh nghiệp quay lại hoạt động tăng tới 36,9%; tuy nhiên, khu vực kinh tế tư nhân cũng đứng trước trạng thái thanh lọc khốc liệt. Số lượng doanh nghiệp giải thể tăng đột biến 60,1%.

Điều này chỉ ra rằng các biện pháp hỗ trợ dù kịp thời nhưng không thể cứu vãn những đơn vị có mô hình kinh doanh cũ, chậm thích ứng với mô hình quản trị mới nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ.

Cuộc cách mạng tư duy quản trị và kiến tạo động cơ cho khu vực tư nhân

Nghị quyết 68-NQ/TW ra đời năm 2025 đã đánh dấu bước chuyển từ tư duy kiểm soát quản lý sang nhà nước kiến tạo đối với nền kinh tế tư nhân. Nghị quyết 68 đã trực tiếp xử lý "điểm nghẽn của điểm nghẽn" của thể chế thông qua các giải pháp đột phá. Một là thay đổi cơ chế quản lý: chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", loại bỏ tư duy cũ kỹ "không quản được thì cấm".

Hai là tiếp cận nguồn lực công bằng quy định các địa phương dành ít nhất 5% quỹ đất sạch cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) với mức giảm 30% tiền thuê đất, đồng thời tách bạch giá trị quyền sử dụng đất khi cổ phần hóa để xóa bỏ đặc quyền ngầm của khu vực công.

Ba là minh bạch hóa tài chính: lộ trình xóa bỏ hoàn toàn thuế khoán chậm nhất vào năm 2026 và nâng ngưỡng miễn thuế VAT lên 500 triệu đồng/năm giúp "chính thức hóa" khu vực kinh tế hộ gia đình. Bốn là cải cách hành chính thực chất: mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục và chi phí tuân thủ ngay trong năm 2025.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với SME – nhóm vốn phải dành tới 10% - 15% doanh thu cho các thủ tục hành chính rườm rà. Cùng với đó, sự ra đời của Nghị quyết 57 nhằm thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng trong năm 2025 theo hướng đổi mới sáng tạo đã trở thành một "biến nội sinh" quyết định sức cạnh tranh của nền kinh tế cũng như tất cả các loại hình doanh nghiệp doanh nghiệp.

Kinh tế số đã thực sự trở thành trụ cột quan trọng, đóng góp khoảng 14,02% vào GDP cả nước. Điểm nhấn quan trọng trong việc triển khai Nghị quyết 57 là việc áp dụng các mô hình "Sandbox" chính sách (thử nghiệm có kiểm soát) cho Fintech, tài sản số và AI. Điều này cho phép doanh nghiệp tư nhân thử nghiệm các công nghệ mới mà không bị kìm hãm bởi các quy định truyền thống.

Bên cạnh đó, chính sách cho phép doanh nghiệp tính gấp đôi (200%) chi phí R&D vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN đã tạo đòn bẩy để nâng đóng góp của Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) lên trên 60% vào chất lượng tăng trưởng.

Những "nút thắt" và thách thức dai dẳng đối với kinh tế tư nhân

Dù có những bứt phá, con đường phát triển của kinh tế tư nhân năm 2026 và những năm tiếp theo vẫn gặp phải những rào cản nội tại đáng quan ngại.

Một là điểm nghẽn thực thi trong bối cảnh tâm lý "sợ sai", né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ vẫn làm đình trệ quá trình thực thi các quyết sách cũng như các thể chế pháp luật mới được ban hành nhằm đột phá các điểm nghẽn phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân.

Hai là bẫy đầu cơ và rủi ro tài chính. Cùng với sự tăng giá tài sản, xu hướng đầu cơ nhất là trong lĩnh vực bất động sản đang kéo nguồn lực tư nhân vào các khu vực đầu cơ và bong bóng giá trị, tiềm ẩn đổ vỡ và nguy cơ nợ xấu rất cao, đồng thời đang hút dòng tiền đầu tư lẫn tín dụng khỏi khu vực sản xuất thực chất.

Ba là bất ổn địa chính trị cùng với sự biến động môi trường kinh tế bên trong gây ảnh hưởng tiêu cực tới niềm tin kinh doanh, nhất là trong 3 tháng đầu năm 2026, lạm phát cơ bản (3,63%) cao hơn CPI chung cho thấy áp lực giá cả đã ngấm sâu vào lõi nền kinh tế. Bốn là năng lực nội địa yếu.

Khu vực kinh tế trong nước vẫn nhập siêu hơn 10,7 tỷ USD trong quý I/2026, trong khi khối FDI chiếm tới hơn 80% kim ngạch xuất khẩu. Sự liên kết giữa doanh nghiệp nội và khối ngoại vẫn còn lỏng lẻo, khiến doanh nghiệp Việt dễ bị tổn thương trước các rào cản thuế quan từ Mỹ hay EU.

Hàm ý chính sách cho giai đoạn 2026 - 2030

Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo giai đoạn 2026–2030, nhà nước cần triển khai đồng bộ chính sách tài khóa – tiền tệ, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi mô hình kinh doanh và quản trị phù hợp với bối cảnh mới.

Trọng tâm là cải cách hành chính, giảm mạnh chi phí tuân thủ để hỗ trợ doanh nghiệp một cách thực chất; xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng nhằm khơi thông nguồn lực và giảm áp lực cho hệ thống tài chính.

Dòng vốn cần được định hướng vào sản xuất, đặc biệt là các lĩnh vực công nghệ cao như AI, bán dẫn, thay vì tập trung vào các lĩnh vực rủi ro. Song song với đó, nhà nước cần có chính sách thúc đẩy hình thành các tập đoàn tư nhân dẫn dắt, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời bảo đảm môi trường phát triển công bằng cho doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Ngoài ra, nhà nước cần đẩy mạnh chuyển đổi số và xanh hóa, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để nâng cao khả năng thích ứng. Quan trọng nhất là nâng cao hiệu quả thực thi, với cơ chế rõ người – rõ việc, bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống và tạo động lực cho khu vực kinh tế tư nhân bứt phá. Năm 2025 khép lại với những tín hiệu cải cách từ Nghị quyết 68 bắt đầu phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, điều quan trọng là biến chủ trương thành hành động thực tế. Khi cải cách, đặc biệt là thể chế, trở thành lợi thế cạnh tranh, khu vực tư nhân sẽ đóng vai trò động lực nòng cốt, thúc đẩy tăng trưởng và hiện thực hóa khát vọng phát triển của Việt Nam.