Kinh tế Việt Nam: Động lực, cơ hội và rủi ro trong năm 2026

Việt Nam khép lại năm 2025 với bức tranh kinh tế - tài chính đầy tích cực, khi GDP tăng 8% và VN-Index bứt phá 36,5%, phản ánh sự phục hồi rõ nét của cả hoạt động sản xuất lẫn thị trường vốn. Bước sang năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP lên tới 10%, cho thấy quyết tâm duy trì đà tăng tốc của nền kinh tế.

Trong báo cáo chiến lược mới nhất, ông Michael Kokalari - Giám đốc Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital - chỉ ra những động lực chủ chốt đang định hình triển vọng kinh tế và thị trường chứng khoán Việt Nam, bao gồm làn sóng đẩy mạnh đầu tư công, sự phục hồi dần của tiêu dùng trong nước, xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò trụ cột nhờ nhu cầu liên quan đến AI và sức mua mạnh mẽ từ thị trường Mỹ, cùng với các yếu tố hỗ trợ thị trường chứng khoán như triển vọng nâng hạng FTSE và nguồn cung IPO cải thiện.

Bên cạnh đó, ông Kokalari cũng chỉ ra các rủi ro tiềm ẩn, đặc biệt là tình trạng thanh khoản ngân hàng thắt chặt hơn, cũng như cách các nhà hoạch định chính sách đang tìm kiếm điểm cân bằng giữa ổn định vĩ mô và mục tiêu tăng trưởng cao.

Nền kinh tế trong chu kỳ tái cân bằng

Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn tăng trưởng nổi bật của kinh tế Việt Nam khi GDP tăng 8%, vượt xa nhiều nền kinh tế trong khu vực. Động lực chính đến từ xuất khẩu và du lịch, trong đó xuất khẩu hàng điện tử và máy tính sang Mỹ tăng tới 80% so với cùng kỳ, còn lượng khách du lịch từ Trung Quốc và Ấn Độ tăng 42%. Những yếu tố này đã bù đắp cho mức tăng trưởng khiêm tốn của tiêu dùng nội địa trong bối cảnh các hộ gia đình vẫn ưu tiên tái tích lũy tiết kiệm sau đại dịch.

Bước sang năm 2026, VinaCapital cho rằng nền kinh tế Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn “tái cân bằng”, khi tăng trưởng xuất khẩu và tiêu dùng dần quay về mức bình thường hơn, đồng thời tác động trễ từ việc giải ngân đầu tư hạ tầng trong năm 2025 trở thành lực đỡ quan trọng.

Trong kịch bản tích cực, ba động lực then chốt gồm tiêu dùng phục hồi ở mức vừa phải, mối liên kết giữa đầu tư hạ tầng và bất động sản, cùng với xuất khẩu sang Mỹ duy trì ổn định có thể giúp GDP tăng trưởng khoảng 10%.

Tiêu dùng nội địa, hiện chiếm hơn 60% GDP, được kỳ vọng sẽ dần cải thiện từ giữa năm 2026. Trong hai năm qua, chi tiêu hộ gia đình tăng chậm do người dân chuyển sang giai đoạn gia tăng tiết kiệm sau khi đã sử dụng phần lớn nguồn tích lũy trong thời kỳ COVID-19.

Tuy nhiên, thu nhập hộ gia đình đã tăng khoảng 6-7% mỗi năm trong hai năm gần đây, trong khi thị trường chứng khoán và giá bất động sản đều tăng hơn 30% trong năm 2025, tạo hiệu ứng của cải hỗ trợ chi tiêu.

Dù vậy, VinaCapital lưu ý rằng triển vọng phục hồi tiêu dùng vẫn mang tính chủ quan hơn so với xuất khẩu, và để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, Chính phủ có thể cần triển khai các biện pháp hỗ trợ mạnh mẽ hơn.

Đầu tư công: Đòn bẩy tăng trưởng ngắn và dài hạn

Một trong những điểm nhấn là vai trò trung tâm của đầu tư hạ tầng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sau khi tăng khoảng 40% trong năm 2025, giải ngân đầu tư công được dự báo sẽ tiếp tục tăng thêm 20-30% trong năm 2026. Trong dài hạn, tốc độ tăng trưởng đầu tư công của Việt Nam được kỳ vọng sẽ cao hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 10% mỗi năm trong thập kỷ qua.

Việt Nam hiện có dư địa tài khóa lớn để tài trợ cho làn sóng đầu tư hạ tầng này, khi nợ công vẫn dưới 40% GDP. Những rào cản hành chính từng làm chậm tiến độ giải ngân, như giải phóng mặt bằng và thủ tục phê duyệt kéo dài, đang dần được tháo gỡ nhờ cách tiếp cận xử lý quyết liệt và linh hoạt hơn. Điều này không chỉ giúp các dự án hạ tầng được triển khai nhanh hơn mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa sang thị trường bất động sản và tiêu dùng.

VinaCapital nhấn mạnh mối liên kết chặt chẽ giữa đầu tư hạ tầng và bất động sản, lĩnh vực đóng góp khoảng 15% GDP nếu tính cả các tác động gián tiếp. Trong nhiều năm qua, nguồn cung bất động sản mới chỉ đáp ứng chưa tới một nửa nhu cầu thực tế do các vướng mắc pháp lý. Việc ban hành các quy định mới về giải phóng mặt bằng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất có thể tháo gỡ tới 80% số dự án từng bị đình trệ, biến chúng thành các dự án “sẵn sàng triển khai” và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng GDP.

Giá bất động sản đã tăng hơn 30% trong năm 2025 và trên 50% kể từ năm 2023, chủ yếu do nguồn cung hạn chế. Tuy nhiên, VinaCapital dự báo giai đoạn 2026-2027 sẽ chứng kiến sự gia tăng mạnh của nguồn cung hơn là một chu kỳ tăng giá mới. Lãi suất cho vay mua nhà đã tăng lên khoảng 11% vào cuối năm 2025, đủ để hạn chế đầu cơ nhưng vẫn chấp nhận được đối với người mua để ở. Trong bối cảnh đó, giá bất động sản sơ cấp có thể điều chỉnh giảm nhẹ trong năm 2026 khi thị trường dần quay về mức “giá cân bằng”.

Thị trường tài chính: Cơ hội song hành cùng rủi ro

Trên thị trường chứng khoán, năm 2025 chứng kiến mức tăng 41% của VN-Index, song đà tăng này chủ yếu được dẫn dắt bởi một số cổ phiếu vốn hóa lớn. Cổ phiếu Vingroup tăng tới hơn 700%, đẩy tỷ trọng của nhóm doanh nghiệp này lên gần 25% toàn chỉ số, tạo ra thách thức cho các nhà quản lý quỹ và làm nổi bật bài toán “đầu tư theo chỉ số”. Nếu loại trừ nhóm cổ phiếu này, VN-Index chỉ tăng khoảng 14% và mức định giá thị trường giảm xuống khoảng 11 lần lợi nhuận.

VinaCapital cho rằng, trong bối cảnh thị trường ngày càng phân hóa, chiến lược lựa chọn cổ phiếu “từ dưới lên”, dựa trên phân tích chi tiết từng doanh nghiệp, sẽ là cách tiếp cận hiệu quả hơn trong năm 2026. Triển vọng nâng hạng thị trường của FTSE, làn sóng IPO mới và khả năng dòng vốn ngoại quay trở lại được xem là những yếu tố hỗ trợ trung hạn cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Dù vậy, rủi ro lớn nhất đối với nền kinh tế và thị trường tài chính trong năm 2026 được xác định là tình trạng thắt chặt thanh khoản trong hệ thống ngân hàng. Trong năm 2025, tăng trưởng tín dụng đạt 19%, cao hơn tăng trưởng huy động khoảng 4 điểm phần trăm, khiến lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tăng khoảng 100 điểm cơ bản. VinaCapital dự báo lãi suất tiền gửi có thể tăng thêm 50-100 điểm cơ bản trong năm 2026, lên gần mức 7%.

Ngân hàng Nhà nước đang đối mặt với bài toán cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng và ổn định, đặc biệt là ổn định tỷ giá USD-VND. VinaCapital cho rằng cơ quan điều hành có nhiều công cụ hiệu quả để xử lý căng thẳng thanh khoản, bao gồm mở rộng bảng cân đối kế toán, linh hoạt trong điều tiết nguồn tiền nhàn rỗi của Chính phủ và sử dụng các công cụ thị trường mở. Với cách tiếp cận thận trọng và linh hoạt, VinaCapital không kỳ vọng lãi suất sẽ vượt xa ngưỡng 7-8%, mức mà nhà đầu tư thường bắt đầu cân nhắc dịch chuyển danh mục khỏi thị trường chứng khoán.

Theo các chuyên gia của VinaCapital, bức tranh kinh tế Việt Nam 2026 nhiều triển vọng nhưng không thiếu thách thức. Nếu tận dụng hiệu quả các động lực từ đầu tư hạ tầng, xuất khẩu và cải cách khu vực tư nhân, đồng thời kiểm soát tốt các rủi ro về thanh khoản và lãi suất, Việt Nam có cơ sở để bước vào giai đoạn tăng trưởng cao hơn trong năm 2026 và những năm tiếp theo.