Mẹ thu và giữ tiền lì xì của con: 'Bỏ lỡ cơ hội cho con tư duy đầu tư sớm'

Mỗi dịp Tết Nguyên đán, khi những cành mai, cành đào khoe sắc và mâm cơm đoàn viên được dọn lên trong tiếng cười sum họp, có một khoảnh khắc mà trẻ con mong chờ nhất: được nhận những phong bao lì xì đỏ thắm từ ông bà, cha mẹ, họ hàng. Trong ánh mắt các em, đó không chỉ là tiền. Đó là niềm vui, là sự háo hức, là cảm giác mình được yêu thương và được “công nhận” thêm một tuổi mới.

Có em nhận vài trăm nghìn đồng, có em vài triệu, thậm chí 5-10 triệu đồng sau một mùa Tết. Với người lớn, số tiền đó có thể không quá lớn giữa bao nhiêu khoản chi tiêu thường nhật. Nhưng với một đứa trẻ, đó có thể là khoản tiền đầu tiên trong đời mà các em thực sự cảm nhận được là “của mình”.

Lì xì - giữa niềm vui tiêu dùng và cơ hội giáo dục

Thực tế, sau Tết, không ít khoản tiền lì xì nhanh chóng “bốc hơi” thành đồ chơi, quần áo mới, phụ kiện công nghệ hay những món đồ giải trí. Điều đó hoàn toàn không sai. Trẻ con có quyền được vui, được tận hưởng thành quả của sự háo hức suốt những ngày đầu năm.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Thế Bảo - chuyên gia tài chính cá nhân, sáng lập trang Chìa khóa vàng, nếu toàn bộ số tiền lì xì chỉ dừng lại ở tiêu dùng, chúng ta có thể đã vô tình bỏ lỡ một cơ hội rất quý giá. Bởi lẽ, lì xì không chỉ là tiền mừng tuổi. Nó có thể trở thành bài học đầu tiên về cách quản lý tài chính cá nhân - một kỹ năng sống quan trọng mà nhiều người trưởng thành vẫn còn lúng túng.

Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen “ba mẹ giữ hộ” toàn bộ tiền lì xì của con. Một số phụ huynh khác lại để con toàn quyền quyết định và tiêu hết mà không có định hướng. Cả hai cách làm này đều tồn tại những hạn chế.

Giữ hết tiền mà không giải thích có thể khiến trẻ cảm thấy quyền sở hữu của mình bị tước bỏ. Ngược lại, để trẻ tiêu hết mà không có sự hướng dẫn lại khiến cơ hội giáo dục tài chính bị trôi qua một cách lãng phí.

Vậy đâu là cách tiếp cận cân bằng?

Theo ông Bùi Thế Bảo, thay vì thu lại hoặc buông lỏng hoàn toàn, nhiều chuyên gia khuyến khích phụ huynh hãy ngồi xuống cùng con và đặt một câu hỏi đơn giản: “Con nghĩ mình nên làm gì với số tiền này?”

Chỉ một câu hỏi như vậy thôi cũng đủ để kích hoạt tư duy. Trẻ sẽ bắt đầu suy nghĩ, cân nhắc, so sánh giữa mong muốn và lựa chọn. Đó là bước khởi đầu cho khả năng ra quyết định tài chính - một năng lực không tự nhiên mà có.

Phụ huynh có thể gợi ý con chia tiền thành các phần: một phần để tiêu dùng cho niềm vui cá nhân; một phần để tiết kiệm; và một phần để thử nghiệm đầu tư dài hạn. Cách chia bao nhiêu không quan trọng bằng việc trẻ hiểu được nguyên tắc: không phải toàn bộ tiền đều để tiêu.

Thông qua đó, trẻ dần hình thành thói quen “tiêu một phần – giữ lại một phần – để tiền sinh lời một phần”. Đây chính là nền tảng của tư duy tài chính bền vững.

Trong những năm gần đây, khái niệm giáo dục tài chính sớm cho trẻ em được nhắc đến nhiều hơn. Không chỉ là tiết kiệm, mà còn là hiểu về sở hữu tài sản, đầu tư và tăng trưởng dài hạn.

Thị trường tài chính Việt Nam ngày càng phát triển, với nhiều kênh đầu tư phù hợp cho người mới bắt đầu như quỹ mở hay cổ phiếu của các doanh nghiệp lớn. Ông Bảo lấy ví dụ, một phụ huynh có thể giải thích cho con rằng khi mua cổ phiếu của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Vietcombank, tức là con đang sở hữu một phần rất nhỏ của một ngân hàng hoạt động ngoài đời thực.

Hay khi đầu tư vào quỹ mở của VinaCapital hoặc Dragon Capital, con đang giao tiền cho một đội ngũ chuyên gia quản lý, thay mình tìm kiếm cơ hội sinh lời trên thị trường.

Những khái niệm như “cổ đông”, “quỹ đầu tư”, “tăng trưởng”, “lợi nhuận” vốn dĩ rất trừu tượng với trẻ nhỏ, nhưng sẽ trở nên sống động khi gắn với chính tài khoản của các em. Khi trẻ thấy số tiền của mình tăng lên theo thời gian, bài học “tiền có thể sinh ra tiền” không còn là lý thuyết trong sách vở.

Điều quan trọng ở đây không phải là chạy theo lợi nhuận cao hay dạy trẻ làm giàu nhanh. Mục tiêu là giúp trẻ hiểu rằng tiền bạc cần được quản lý có trách nhiệm và có thể trở thành công cụ tạo ra giá trị dài hạn, ông Bảo nói.

Gieo hạt giống tư duy đầu tư từ sớm

Các nghiên cứu về hành vi tài chính cho thấy thói quen tiền bạc được hình thành rất sớm, thường từ trước tuổi trưởng thành. Theo ông Bùi Thế Bảo, một đứa trẻ được tiếp cận với khái niệm tiết kiệm, đầu tư và theo dõi tài sản từ năm 10-15 tuổi sẽ có nền tảng khác biệt khi bước vào tuổi 30.

Việc theo dõi giá trị khoản đầu tư, hiểu vì sao có năm tăng trưởng tốt, có năm thị trường biến động, cũng là bài học về sự kiên nhẫn và kỷ luật. Trẻ học được rằng tăng trưởng bền vững cần thời gian; và những quyết định vội vàng thường đi kèm rủi ro.

Quan trọng hơn, khi được tham gia vào quá trình ra quyết định tài chính, trẻ cảm thấy mình được tôn trọng. Từ đó, các em hình thành ý thức trách nhiệm với tài sản của mình.

Tết vì thế không chỉ là dịp mừng tuổi bằng tiền, mà còn là dịp “mừng tuổi” bằng tư duy.

Chia sẻ quan điểm về vấn đề này, ông Bùi Thế Bảo cho rằng lì xì Tết là “cơ hội vàng” để cha mẹ bắt đầu dạy con quản lý tiền bạc.

Theo ông, ông không ủng hộ việc cha mẹ thu lại toàn bộ tiền lì xì với lý do “giữ hộ cho con”. Nhưng ông cũng không đồng tình với việc để trẻ tiêu hết mà không có định hướng.

“Điều nên làm là ngồi xuống cùng con và hỏi: Con nghĩ mình nên làm gì với số tiền này?”, ông Bảo nhấn mạnh.

Ông gợi ý, nếu trẻ nhận được khoảng 5 triệu đồng, có thể chia làm hai phần: khoảng 2 triệu để mua những thứ mình thích - như một phần thưởng cho niềm vui ngày Tết. Phần còn lại có thể dành cho tiết kiệm và đầu tư.

Với khoản tiền đầu tư, ông đề xuất chia nhỏ, một phần mua cổ phiếu của doanh nghiệp lớn, một phần đầu tư vào quỹ mở. Không cần phức tạp, không cần “chạy theo sóng” thị trường. Điều quan trọng là để trẻ trực tiếp trải nghiệm việc sở hữu tài sản.

“Tôi muốn con không chỉ đọc sách về đầu tư, mà nhìn thấy tiền của mình tăng lên trong tài khoản. Khi đó, con không còn chỉ là người đi mua đồ. Con là một cổ đông nhỏ, một người sở hữu tài sản”, ông Bảo chia sẻ.

Theo ông, nếu có thể gieo hạt giống tư duy đầu tư từ khi con 10, 12 hay 15 tuổi, thì 20 năm sau, nền tảng tài chính của con sẽ rất khác.

Ông cũng nhấn mạnh, mục tiêu không phải là làm giàu nhanh, mà là xây dựng thói quen: tiêu một phần, tích sản một phần, theo dõi tài sản và kiên nhẫn với tăng trưởng dài hạn.

“Đó mới là món lì xì có giá trị nhất mà cha mẹ có thể trao cho con trong mỗi dịp Tết”, ông Bùi Thế Bảo kết luận.

Trong nhịp sống hiện đại, khi bài toán tài chính ngày càng trở nên phức tạp, việc trang bị cho trẻ tư duy đúng đắn về tiền bạc từ sớm có thể là một món quà lâu dài hơn bất kỳ phong bao đỏ nào. Và biết đâu, chính từ những đồng tiền lì xì đầu đời, một thế hệ biết quản lý, biết đầu tư và biết chịu trách nhiệm với tài sản của mình sẽ được hình thành.