'Minh bạch hóa hộ kinh doanh để nuôi dưỡng thế hệ doanh nghiệp mới'

Sức sống và tinh thần đổi mới của doanh nghiệp Việt rất mạnh mẽ

- Thứ trưởng đánh giá thế nào về tình hình hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam trong năm vừa qua, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm: Nhìn lại năm 2025, có thể khẳng định rằng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã thể hiện rõ bản lĩnh, tinh thần vượt khó và khả năng thích ứng rất đáng ghi nhận, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động phức tạp, khó lường.

Trước hết, doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn: cầu thế giới suy giảm, chi phí đầu vào tăng cao, thị trường tài chính - tiền tệ quốc tế biến động mạnh, cùng với những áp lực về vốn, đơn hàng và dòng tiền. Những khó khăn này đã tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất - kinh doanh, khiến không ít doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô hoặc tạm thời gián đoạn hoạt động.

Tuy nhiên, điểm sáng rất đáng trân trọng là phần lớn doanh nghiệp vẫn nỗ lực duy trì hoạt động, giữ việc làm cho người lao động và từng bước phục hồi. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa đã chủ động tăng cường quản trị tài chính, tái cơ cấu mô hình kinh doanh, đa dạng hóa thị trường, tiết giảm chi phí, đồng thời mạnh dạn ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế. Đặc biệt, ngay sau khi được ban hành ngày 4/5/2025, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo niềm tin, khí thế mạnh mẽ, khích lệ khu vực kinh tế tư nhân.

Số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động tăng mạnh, đạt bình quân hơn 18.000 doanh nghiệp thành lập mới/tháng và hơn 12.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động/tháng. Ước cả năm 2025, cả nước có hơn 300 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, đây là mức kỷ lục, tăng gần 30,9% so với năm 2024, với tổng số vốn đăng ký của doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân bổ sung vào nền kinh tế ước đạt hơn 6 triệu tỷ đồng, tăng 71,6% so với năm 2024, nâng tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trong nền kinh tế vượt mốc 1 triệu doanh nghiệp. Điều này cho thấy sức sống và tinh thần đổi mới của khu vực doanh nghiệp Việt Nam rất mạnh mẽ.

Các chính sách hỗ trợ của nhà nước, trong đó có các giải pháp về tài khóa, thuế, phí, tín dụng và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh đã góp phần quan trọng giúp doanh nghiệp giảm bớt khó khăn, cải thiện thanh khoản và củng cố niềm tin thị trường. Dù vậy, chúng ta cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng nội lực của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế, khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài chưa cao, liên kết chuỗi giá trị còn yếu và dư địa đổi mới sáng tạo vẫn cần được tiếp tục khai thác.

Tổng thể, năm qua là một năm thử thách nhưng cũng là năm khẳng định vai trò, ý chí và khát vọng vươn lên của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để bước sang giai đoạn tới, khi kinh tế toàn cầu dần ổn định hơn, doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể tận dụng tốt hơn các cơ hội phục hồi và phát triển bền vững.

Trong năm 2026, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Bộ Tài chính cũng sẽ tập trung nghiên cứu, rà soát và sửa đổi tổng thể Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm thể chế hóa đầy đủ các định hướng lớn của Bộ Chính trị về hỗ trợ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó thúc đẩy các doanh nghiệp phát triển bền vững, hiệu quả hơn.

Hộ kinh doanh vẫn ngại lên doanh nghiệp

- Khu vực tư nhân ngày càng khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Trong đó, khu vực hộ kinh doanh với số lượng rất lớn được xem là nhân tố then chốt để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030. Thưa Thứ trưởng, đâu là các rào cản lớn nhất hiện nay khiến hộ kinh doanh “e ngại” chuyển đổi lên doanh nghiệp?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm: Khu vực kinh tế tư nhân, trong đó có khu vực hộ kinh doanh, đang ngày càng khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Với số lượng rất lớn, hộ kinh doanh chính là nguồn “đầu vào” then chốt để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp vẫn còn chậm, xuất phát từ một số rào cản lớn.

Thứ nhất là lo ngại gia tăng nghĩa vụ thuế và chi phí tuân thủ. Nhiều hộ kinh doanh cho rằng khi lên doanh nghiệp sẽ phải thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ, sổ sách, báo cáo và nghĩa vụ thuế phức tạp hơn.

Thứ hai là hạn chế về năng lực quản trị và hiểu biết pháp lý. Phần lớn hộ kinh doanh mang tính gia đình, quy mô nhỏ, chưa quen với quản trị doanh nghiệp, quản lý tài chính - kế toán, lao động và pháp luật, nên tâm lý e ngại rủi ro khi “lớn lên” là rất phổ biến.

Thứ ba là tiếp cận tín dụng và thị trường chưa thực sự thuận lợi. Dù chuyển lên doanh nghiệp, nhiều cơ sở vẫn chưa thấy rõ lợi ích tức thì trong việc tiếp cận vốn, đất đai hay thị trường, khiến động lực chuyển đổi chưa đủ mạnh. Thứ tư là thủ tục hành chính còn là rào cản tâm lý. Dù đã cải cách nhiều, nhưng với hộ kinh doanh, thủ tục thành lập, kê khai, báo cáo vẫn được nhìn nhận là còn phức tạp, tốn thời gian và chi phí.

- Vậy trong năm 2026, Bộ Tài chính sẽ có những giải pháp nào trong chính sách thuế, phí, tiếp cận tín dụng hay thủ tục hành chính để thúc đẩy quá trình chuyển đổi này?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm: Trong năm 2026, Bộ Tài chính sẽ tập trung triển khai các giải pháp đồng bộ, thực chất, nhằm tạo động lực và niềm tin cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Một là rà soát, hoàn thiện khung pháp lý về hộ kinh doanh, theo hướng thu hẹp tối đa khoảng cách về tổ chức quản trị, chế độ tài chính - kế toán giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, tạo lộ trình chuyển đổi phù hợp, khả thi.

Hai là khẩn trương hoàn thiện cơ sở pháp lý và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật để triển khai bãi bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ ngày 1/1/2026. Đây là giải pháp căn bản nhằm minh bạch hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng và thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp.

Ba là tiếp tục triển khai và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi, đặc biệt là các cơ chế, chính sách đã được quy định tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội, như: miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong những năm đầu sau khi thành lập, bãi bỏ lệ phí môn bài, hỗ trợ tiếp cận tín dụng, triển khai chính sách cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, giúp giảm chi phí và rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi.

Năm 2026, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Bộ Tài chính cũng sẽ tập trung rà soát, sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó có các chính sách giúp nâng cao năng lực, hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Bốn là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tư vấn và nâng cao năng lực quản trị cho hộ kinh doanh, giúp các hộ hiểu rõ lợi ích lâu dài của việc hoạt động theo mô hình doanh nghiệp, tự tin chuyển đổi và phát triển bền vững.

Quan điểm nhất quán của Bộ Tài chính là: chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp không phải để “quản chặt hơn”, mà để “mở ra không gian phát triển lớn hơn”. Khi trở thành doanh nghiệp, các hộ kinh doanh sẽ có điều kiện tiếp cận tốt hơn với vốn, thị trường, công nghệ và các chính sách hỗ trợ của nhà nước, từ đó phát triển bền vững, minh bạch và hiệu quả hơn.

Bộ Tài chính tin rằng với chính sách đúng hướng, thủ tục đơn giản và sự đồng hành của nhà nước, quá trình chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ, góp phần quan trọng vào việc đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Trân trọng cảm ơn ông!