Theo Báo cáo Năng suất Việt Nam 2024, tốc độ tăng năng suất lao động của Việt Nam trong giai đoạn 2021–2024 vẫn còn thấp hơn đáng kể so với nhóm nước dẫn đầu châu Á. Hệ số ICOR (hiệu quả đầu tư) duy trì ở mức cao, cho thấy đầu tư chưa thực sự hiệu quả. Trong khi đó, năng suất yếu kéo theo sức cạnh tranh quốc gia chưa tương xứng với tiềm năng.
TS. Nguyễn Tùng Lâm - Viện trưởng Viện Năng suất Việt Nam (VNPI) cho rằng, nâng cao năng suất là “một quá trình có hệ thống, không ngẫu nhiên”, cần kết hợp giữa hiệu quả – hiệu lực – đổi mới. Năng suất không chỉ phản ánh hiệu quả sản xuất mà còn là chỉ báo của năng lực sáng tạo, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, việc nâng cao năng suất lao động là điều kiện tiên quyết để tránh “bẫy thu nhập trung bình”.
Theo TS. Đặng Đức Anh - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược Trung ương, đổi mới sáng tạo (ĐMST) chính là “động lực then chốt, yếu tố sống còn” để tạo ra bước nhảy vọt về năng suất.
ĐMST giúp chuyển dịch nền kinh tế từ dựa vào thâm dụng lao động sang thâm dụng tri thức và hiệu quả. Mối tương quan giữa năng suất và hoạt động R&D (nghiên cứu – phát triển) cho thấy các quốc gia có mức đầu tư cho R&D cao hơn thường đạt năng suất cao hơn. Trong khi đó, Việt Nam hiện chỉ chi 0,58% ngân sách nhà nước cho khoa học công nghệ (năm 2023), thấp hơn nhiều so với mức trung bình của khu vực.
TS. Đức Anh chỉ ra một loạt thách thức đang kìm hãm năng suất Việt Nam: trình độ công nghệ thấp, phụ thuộc nhập khẩu thiết bị; năng lực nghiên cứu hạn chế; doanh nghiệp nội thiếu vốn và kỹ sư công nghệ cao; tỷ lệ nội địa hóa thấp, đặc biệt trong các ngành công nghiệp nền tảng. Chỉ 1.000 trên 27.500 dự án FDI tại Việt Nam có hợp đồng chuyển giao công nghệ – con số quá nhỏ so với tiềm năng.
Ngoài ra, khung pháp lý về sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ mới (sandbox) và tiêu chuẩn hóa công nghệ số vẫn chậm ban hành, khiến doanh nghiệp khó triển khai đổi mới. Theo ông, tất cả những điểm nghẽn này đòi hỏi một cách tiếp cận năng suất dựa trên ĐMST toàn diện hơn, thay vì chỉ tập trung vào cải tiến quy trình sản xuất.
TS. Nguyễn Tùng Lâm cho rằng, bài học của Nhật Bản và Singapore hai quốc gia điển hình trong phong trào năng suất quốc gia - chính là khả năng “thích ứng chuyển đổi” – tức là tiếp thu công nghệ tiên tiến từ bên ngoài nhưng có sự điều chỉnh phù hợp với đặc thù trong nước.
Nhật Bản phát động phong trào năng suất quốc gia do khu vực tư nhân dẫn dắt, khuyến khích sự tham gia toàn diện của người lao động, đồng thời hình thành các nhóm công tác giữa doanh nghiệp – nhà nước – học viện để điều chỉnh công nghệ nước ngoài cho phù hợp.
Ngược lại, Singapore theo đuổi mô hình chính phủ kiến tạo. Phong trào năng suất tại đây được Thủ tướng Lý Quang Diệu khởi xướng từ thập niên 1980, bắt đầu bằng giai đoạn nâng cao nhận thức, rồi đến hành động và cuối cùng là “sở hữu” – khi năng suất trở thành một phần của văn hóa nghề nghiệp. Chính phủ lập cơ chế giám sát, điều phối tập trung và củng cố Tổ chức Năng suất Quốc gia để đào tạo, tư vấn, nghiên cứu và quảng bá.
Cả hai mô hình đều có điểm chung: năng suất không chỉ là mục tiêu kỹ thuật, mà là phong trào xã hội, lan tỏa từ cấp quốc gia đến từng doanh nghiệp, người lao động. Đây là điều Việt Nam cần hướng tới trong giai đoạn mới, đặc biệt khi Chính phủ đã phê duyệt Chương trình quốc gia nâng cao năng suất theo Quyết định 1322/QĐ-TTg và Quyết định 36/QĐ-TTg.
Trong Tầm nhìn 2030 của Tổ chức Năng suất châu Á (APO), năng suất thế hệ mới được định nghĩa trên ba trụ cột: năng suất xanh, chuyển đổi số và đổi mới – khởi nghiệp. Việt Nam, với tư cách thành viên APO từ năm 1996, đang được khuyến nghị phát triển theo hướng này.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu áp dụng các công cụ hiện đại như 5S, Kaizen, Six Sigma, Lean, ISO, Balanced Scorecard, Green Productivity… Một ví dụ điển hình là Công ty CP Bóng đèn Phích nước Rạng Đông, nơi mô hình “năng suất xanh” giúp tiết kiệm 100 m³ nước mỗi ngày, giảm phát thải hơn 900 tấn CO₂/năm, đồng thời chuyển đổi sang thiết bị điện hiệu suất cao.
Để biến năng suất thành động lực phát triển, các chuyên gia đề xuất Việt Nam cần hành động trên 5 hướng:
Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, doanh nghiệp là trung tâm. Các chương trình năng suất quốc gia cần gắn với cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, doanh nghiệp và viện nghiên cứu.
Song song, đầu tư cho R&D và công nghệ phải được ưu tiên. Việc tăng chi ngân sách, mở rộng ưu đãi thuế và phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.
Chất lượng nguồn nhân lực cũng cần được nâng tầm thông qua cải cách giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng số, kỹ năng 4.0 và chuẩn hóa chuyên gia năng suất theo tiêu chuẩn quốc tế.
Cùng với đó, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với các trung tâm vùng, vườn ươm doanh nghiệp và liên kết quốc tế để lan tỏa công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Cuối cùng, xây dựng văn hóa năng suất và đổi mới là điều kiện quan trọng. Khi tinh thần sáng tạo và cải tiến liên tục được khuyến khích, năng suất sẽ trở thành giá trị cốt lõi và động lực tự nhiên cho phát triển.
Tags:
(VNF) - Không phải những tập đoàn sữa lâu đời tại châu Âu hay Bắc Mỹ, cái tên được xướng lên nhiều nhất tại Giải thưởng Đổi mới Ngành sữa Thế giới (World Dairy Innovation Awards) 2026 lại đến từ Việt Nam. Vinamilk gây bất ngờ lớn khi giành chiến thắng áp đảo với 5 hạng mục giải thưởng, tạo nên một kỷ lục chưa từng có trong lịch sử giải. Điều gì giúp đại diện từ Việt Nam tạo nên kỳ tích đặc biệt này?
(VNF) - Từ tháng 7/2026, hàng loạt chính sách mới về thuế, tiền lương, thương mại điện tử, hải quan, xây dựng và kế toán chính thức có hiệu lực. Những quy định này không chỉ tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người lao động mà còn đánh dấu xu hướng tăng cường số hóa, minh bạch trong quản lý kinh tế.
(VNF) - Hàng trăm bị hại có mặt tại phiên tòa phúc thẩm, đề nghị Tòa án buộc Công ty Phúc Sơn phải có trách nhiệm thực hiện tiếp hợp đồng đã ký.
(VNF) - Công ty TNHH Vistahome được chọn là nhà đầu tư làm dự án điện gió Vĩnh Hải 1 với tổng vốn đầu tư khoảng 15.900 tỷ đồng, tương đương 602,5 triệu USD.
(VNF) - Từ ngày 1/7, Luật Viên chức năm 2025 chính thức có hiệu lực, cho phép viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp và một số tổ chức ngoài công lập trong những trường hợp pháp luật không cấm. Đây là một trong những điểm mới đáng chú ý của luật so với quy định hiện hành.
(VNF) - Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xử phạt Công ty TNHH Procter & Gamble (P&G) Việt Nam 390 triệu đồng do cung cấp thông tin chưa đầy đủ cho người tiêu dùng và đưa điều khoản không được phép vào điều kiện giao dịch chung.
(VNF) - Công ty cổ phần Di chuyển Xanh và thông minh GSM (Green SM) vừa tăng vốn điều lệ từ 43.400 tỷ đồng lên 54.000 tỷ đồng.
(VNF) - Ngày 28/6, Vietnam Airlines tổ chức đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 thông qua báo cáo tài chính năm 2025 đã được kiểm toán, báo cáo hoạt động của HĐQT năm 2025, kế hoạch sản xuất kinh doanh và định hướng phát triển năm 2026.
(VNF) - Dù có gần 1.850 cổ đông, Quốc tế Holding (LMH) vẫn phải hủy Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 lần thứ nhất vì không có cổ đông nào tham dự.
(VNF) - Kết thúc năm tài chính 2025, Công ty cổ phần Đầu tư Technical ghi nhận khoản lỗ sau thuế lên tới hơn 403,19 tỷ đồng, đưa lỗ lũy kế của công ty lên hơn 1.270,52 tỷ đồng.
(VNF) - Sau giai đoạn tăng trưởng mạnh, doanh thu của Công ty cổ phần Đầu tư phát triển thực phẩm Hồng Hà (HoSE: HSL) đã giảm hơn 90% so với mức đỉnh năm 2022. Giữa lúc mảng kinh doanh cốt lõi suy giảm và nguồn thu chủ yếu đến từ hoạt động tài chính, doanh nghiệp đang tìm kiếm dư địa tăng trưởng mới bằng kế hoạch đầu tư vào lĩnh vực y tế.
(VNF) - Ủy ban Chứng khoán Nhà nước vừa có quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán đối với Công ty cổ phần Tập đoàn PC1 (PC1) số tiền 92,5 triệu đồng.
(VNF) - Giữa áp lực giá xuất khẩu giảm và chi phí logistics tăng cao, các doanh nghiệp gạo niêm yết đang phân hóa mạnh. Trong khi một số doanh nghiệp tăng trưởng nhờ xuất khẩu khởi sắc, nhiều đơn vị vẫn chật vật với thua lỗ và tái cơ cấu.
(VNF) - Theo các chuyên gia, mọi giải pháp hỗ trợ từ phía chính sách hay sự cởi mở từ các ngân hàng sẽ không thể phát huy tối đa tác dụng nếu thiếu đi sự chủ động dịch chuyển từ chính nội tại của các doanh nghiệp SME.
(VNF) - Không chỉ giữ vai trò là một trong những trung tâm công nghiệp quy mô lớn của khu vực Bắc Trung Bộ, Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh (FHS) đang từng bước xây dựng hình ảnh một doanh nghiệp hiện đại với định hướng phát triển hài hòa giữa sản xuất, con người và cộng đồng.
(VNF) - CTCP Sản xuất và Kinh doanh VinFast - đơn vị nắm toàn bộ mảng sản xuất tại Việt Nam - vừa có tổng giám đốc mới thay thế ông Phạm Nhật Vượng. Ông Vượng vẫn là tổng giám đốc VinFast toàn cầu.
(VNF) - Tàu bay mới của Vietravel Airlines thuộc dòng Airbus A321, mang số hiệu VN-A290 với cấu hình 230 ghế cung ứng, sẽ được đưa vào khai thác ngay trong ngày 24/6.
(VNF) - Tại phiên họp đầu tiên của Hội đồng Tiền lương quốc gia về phương án lương tối thiểu năm 2027, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất tăng lương tối thiểu vùng từ 8,5-9,8%, nhằm bù đắp chi phí sinh hoạt gia tăng và cải thiện mức sống của người lao động.
(VNF) - Ban QLDA Đầu tư xây dựng và phát triển đô thị TP Huế vừa có quyết định chấm dứt đồng đối với nhà thầu vi phạm là Công ty cổ phần Tập đoàn Đồng Tâm.
(VNF) - Tập đoàn Hateco đón tiếp đoàn công tác cấp cao A.P. Moller - Maersk do Chủ tịch Robert Maersk Uggla dẫn đầu tới thăm và làm việc tại HHIT.
(VNF) - Tập đoàn Hòa Phát vừa có bước đi mới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo khi quyết định góp vốn thành lập CTCP Điện gió ngoài khơi Sông Hậu với vốn điều lệ 2.000 tỷ đồng.
(VNF) - UBND TP. HCM vừa phê duyệt ranh giới lập quy hoạch các khu vực TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng) xung quanh các nhà ga thuộc tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) với tổng diện tích quy hoạch gần 940ha.
(VNF) - Ông Nguyễn Khánh Hưng được đề xuất bầu bổ sung vào HĐQT của LDG, song song với việc miễn nhiệm ông Nguyễn Văn Minh.
(VNF) - Sau nhiều năm kinh doanh thua lỗ liên tiếp, khoản lỗ luỹ kế của hãng hàng không này đến cuối năm 2025 đã vượt mốc hơn 10.000 tỷ đồng.
(VNF) - DIG bị phạt 175 triệu đồng do sử dụng sai mục đích vốn từ lô trái phiếu 600 tỷ đồng, đồng thời bị buộc phải thu hồi số trái phiếu đã chào bán, hoàn trả tiền cho trái chủ.
(VNF) - Không phải những tập đoàn sữa lâu đời tại châu Âu hay Bắc Mỹ, cái tên được xướng lên nhiều nhất tại Giải thưởng Đổi mới Ngành sữa Thế giới (World Dairy Innovation Awards) 2026 lại đến từ Việt Nam. Vinamilk gây bất ngờ lớn khi giành chiến thắng áp đảo với 5 hạng mục giải thưởng, tạo nên một kỷ lục chưa từng có trong lịch sử giải. Điều gì giúp đại diện từ Việt Nam tạo nên kỳ tích đặc biệt này?
(VNF) - Ngay trong ngày đầu mở cửa, Triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm tại Bảo tàng Hà Nội thu hút hàng nghìn người dân đến tham quan.
