Ngân hàng mùa cao điểm cuối năm: Đòi hỏi cung ứng vốn và sức ép thanh khoản

Ngân hàng tăng lãi suất nhằm đáp ứng nhu cầu vốn

Những tháng cuối năm, thị trường ghi nhận làn sóng tăng lãi suất huy động dồn dập tại nhiều ngân hàng. Đáng chú ý nhất là sự nhập cuộc của nhóm ngân hàng có vốn nhà nước, vốn duy trì mặt bằng lãi suất thấp suốt gần 2 năm qua.

Hàng loạt ngân hàng còn tung các chương trình cộng thêm lãi suất cho người gửi tiền, mức ưu đãi phổ biến từ 0,3-1,6%/năm. Nhờ đó, lãi suất huy động tại một số nhà băng được đẩy lên trên 7%, thậm chí vượt mốc 8%/năm ở các kỳ hạn dài. Ở các kỳ hạn dưới 6 tháng, nhiều ngân hàng đã đẩy lãi suất lên sát trần 4,75%.

Lý giải làn sóng tăng lãi suất, giới phân tích cho rằng nguyên nhân cốt lõi đến từ sự phục hồi mạnh của tín dụng trong khi huy động vốn không theo kịp. Áp lực thanh khoản gia tăng trong bối cảnh tín dụng tăng mạnh hơn vốn huy động khiến các nhà băng phải dốc sức thu hút tiền gửi từ dân cư để cân đối nguồn vốn.

Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tính đến 27/11, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt hơn 18,2 triệu tỷ đồng, tăng 16,56% so với đầu năm. Đây là mức cao nhất trong vòng 5 năm và vượt mục tiêu 16% đề ra cho cả năm.

Tuy nhiên, tốc độ giải ngân nhanh khiến nhiều ngân hàng đối mặt với áp lực thanh khoản cục bộ, buộc phải đẩy mạnh huy động vốn.

Đại diện một số ngân hàng thông tin hiện dư nợ cho vay của hệ thống đang cao hơn vốn huy động khoảng 5%. Trong khi đó, nhu cầu vay vốn cuối năm tăng mạnh, người dân lại có xu hướng rút tiền chi tiêu cuối năm, khiến áp lực thanh khoản gia tăng. Điều này buộc nhiều nhà băng phải tăng lãi suất tiền gửi để thu hút vốn, cân đối dòng tiền.

Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất vay vốn ngắn hạn hồi đầu tháng này đã vượt 7%/năm. Nhu cầu vốn ngắn hạn trong hệ thống ngân hàng vẫn ở mức cao, nhất là khi chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và vốn huy động ngày càng lớn. Nhưng không phải lúc nào cũng vay được do hạn mức sử dụng bị siết lại hoặc việc giải ngân đột ngột bị ngưng. Do đó, nhiều ngân hàng lựa chọn tăng lãi suất huy động cả kỳ hạn ngắn lẫn dài để chủ động nguồn vốn từ dân cư.

Mặt khác, việc sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn trong năm nay khá lớn, khiến tỷ lệ này tiệm cận ngưỡng 30% theo quy định của NHNN. Để giảm áp lực tuân thủ, các nhà băng buộc phải tăng lãi suất kỳ hạn ngắn nhằm kéo thêm nguồn vốn ngắn hạn vào hệ thống.

Áp lực cung ứng vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế vẫn đang đè nặng lên vai hệ thống ngân hàng. Bài toán đặt ra là làm sao để khơi thông thị trường trái phiếu và cổ phiếu, giảm rủi ro kỳ hạn cho các nhà băng.

Bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN), thừa nhận, trong bối cảnh thị trường tài chính phát triển chưa cân xứng, thị trường trái phiếu và chứng khoán chưa thực sự trở thành kênh cung ứng vốn trung - dài hạn chủ đạo, khiến hệ thống ngân hàng vẫn phải gồng mình gánh vác vai trò này.

TS Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng tại Việt Nam của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), cho hay các ngân hàng đang chịu áp lực lớn về tăng trưởng tín dụng so với năng lực vốn.

Theo ông Hùng, muốn tăng trưởng tín dụng đột biến, các ngân hàng buộc phải đẩy lãi suất huy động lên để có nguồn vốn cho vay. Nếu có thể phát hành cổ phiếu hoặc huy động trái phiếu thuận lợi hơn, họ sẽ không bị áp lực trong huy động tiền gửi.

Đẩy mạnh giải ngân vốn mùa cao điểm

Theo quy luật thị trường, quý IV luôn là thời điểm nhu cầu vốn của nền kinh tế đạt đỉnh. Các doanh nghiệp cần tiền để nhập hàng, dự trữ nguyên vật liệu, thanh toán công nợ và đẩy mạnh sản xuất phục vụ nhu cầu dịp Tết.

Vì thế, những tháng cuối năm, thị trường tài chính - ngân hàng ghi nhận nhịp độ giải ngân sôi động hơn hẳn khi các ngân hàng bước vào giai đoạn tăng tốc hoàn thành kế hoạch tín dụng cả năm.

Các ngân hàng đang nỗ lực tối đa nhằm đáp ứng nhu cầu vốn gia tăng trong mùa cao điểm. Dòng vốn được “bơm” mạnh vào nền kinh tế, tập trung vào các lĩnh vực sản xuất, hạ tầng, tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).

Điểm khác biệt của mùa kinh doanh năm nay là sự chủ động từ phía các nhà băng. Nhiều ngân hàng không còn chờ đợi nhu cầu phát sinh từ thị trường mà chủ động thiết kế các sản phẩm tài chính đa dạng, phù hợp cho từng phân khúc khách hàng. Từ những gói tín dụng hạ tầng quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng đến các ưu đãi cho SME, dòng vốn đang được khơi thông mạnh mẽ.

Nhóm dự án hạ tầng lớn là điểm đến của các khoản vay trung và dài hạn. Một số ngân hàng “nhắm” vào các dự án hạ tầng trọng điểm. Điển hình, Vietcombank và Agribank vừa ký kết thu xếp khoản tín dụng 6.750 tỷ đồng cho dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành.

Còn nhóm SME và khách hàng cá nhân được coi là phân khúc có biên lợi nhuận cao và giúp phân tán rủi ro tốt. Một số ngân hàng như SeABank, VPBank... áp dụng chương trình ưu đãi lãi suất, hoàn phí, kết hợp ngân hàng số và thẻ thanh toán được tung ra nhằm giữ chân khách hàng và mở rộng hệ sinh thái tài chính.

Đặc biệt, thị trường vốn thêm phần sôi động khi 21 ngân hàng cùng tham gia trong gói tín dụng quy mô 500.000 tỷ đồng, thực hiện theo chỉ đạo của Chính phủ và NHNN.

Chương trình này tập trung vào các lĩnh vực hạ tầng điện, giao thông và công nghệ chiến lược, kéo dài đến năm 2030 (hoặc khi hết hạn mức). Điểm nhấn của gói tín dụng này là mức lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1 - 1,5%/năm so với lãi suất cho vay bình quân, áp dụng tối thiểu trong 2 năm đầu. Đây được xem là động lực dài hạn giúp doanh nghiệp an tâm đầu tư vào các dự án nền tảng.

Bên cạnh đó, nhu cầu vay tiêu dùng và sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ cũng được các nhà băng quan tâm. Một số ngân hàng đã triển khai gói vay 48.500 tỷ đồng với lãi suất hấp dẫn dành riêng cho khách hàng cá nhân từ nay đến hết năm, nhằm kích cầu tiêu dùng và hỗ trợ đời sống.

Có thể thấy, dòng vốn ngân hàng đang góp phần giúp nhiều doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất, dự trữ nguyên vật liệu và mở rộng thị trường tiêu thụ dịp Tết. Song các chuyên gia cảnh báo, áp lực tăng trưởng tín dụng cao cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát rủi ro chặt chẽ, nhất là trong bối cảnh chi phí vốn và cạnh tranh thanh khoản có xu hướng gia tăng.