Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị: Bước ngoặt mới cho kinh tế tư nhân

Tổng Bí thư Tô Lâm vừa thay mặt Bộ Chính trị ký quyết định ban hành Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Nghị quyết chỉ rõ kinh tế tư nhân hiện vẫn đối mặt với nhiều rào cản kìm hãm sự phát triển, chưa bứt phá về quy mô và năng lực cạnh tranh, chưa đáp ứng được yêu cầu, kỳ vọng là lực lượng nòng cốt của kinh tế đất nước.

Nhận diện ba điểm mới

Bình luận về các điểm mới của Nghị quyết 68, Luật sư Nguyễn Hồng Chung - Phó Chủ tịch Liên chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA) thuộc Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) chỉ ra có ba điểm mới trong nghị quyết lần này.

Đầu tiên, với Nghị quyết lần này kinh tế tư nhân không còn là “một trong những động lực” như các văn kiện trước đây. Trong Nghị quyết 68, Bộ Chính trị đã xác lập kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân, đây là một sự chuyển dịch rõ ràng về mặt tư tưởng và chính trị.

Thực tế cho thấy, sau gần 40 năm đổi mới, khu vực tư nhân hiện chiếm 50% GDP, 30% thu ngân sách và tạo việc làm cho 82% lực lượng lao động cả nước.

Việc đặt khu vực tư nhân vào vị trí trung tâm, đồng hành cùng kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể, không chỉ là sự công nhận mà còn là một cam kết chính trị về thúc đẩy phát triển toàn diện.

Thứ hai, Nghị quyết 68 là nghị quyết dũng cảm xóa bỏ định kiến. Trong nghị quyết này, Bộ Chính trị thẳng thắn chỉ ra những rào cản đã và đang kìm hãm khu vực tư nhân, bao gồm định kiến, cơ chế “xin – cho”, chi phí tuân thủ cao, và sự bất bình đẳng trong tiếp cận đất đai, vốn, nhân lực, công nghệ.

Lần đầu tiên, Đảng nêu rõ yêu cầu “xóa bỏ triệt để định kiến”, “xem doanh nhân là chiến sĩ mặt trận kinh tế”, và “trao quyền sở hữu, quyền cạnh tranh thực chất cho kinh tế tư nhân”. Những cụm từ này không chỉ là ngôn từ chính trị, mà là lời hiệu triệu mạnh mẽ với chính hệ thống chính quyền và công luận.

Thứ ba, Nghị quyết 68 khẳng định vai trò “kiến tạo và phục vụ” của nhà nước, thay cho mô hình quản lý hành chính nặng nề trước đây.

Cụ thể, Nghị quyết yêu cầu cắt giảm ít nhất 30% thời gian, chi phí tuân thủ pháp luật và điều kiện kinh doanh trong năm 2025.

Đồng thời, Nghị quyết 68 yêu cầu hoàn thiện cơ chế hậu kiểm thay vì tiền kiểm để khuyến khích sáng tạo và giảm can thiệp hành chính; Thực hiện nguyên tắc “kinh doanh mọi thứ mà pháp luật không cấm”, thay cho tư duy “không quản được thì cấm”.

Đây là bước cải cách thể chế quan trọng, giúp thiết lập một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và thực sự bình đẳng.

Kinh tế tư nhân xứng đáng là động lực quan trọng nhất

Là người trăn trở với quá trình phát triển của kinh tế tư nhân, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (nay là Viện Nghiên cứu chính sách và Chiến lược, thuộc Ban Chính sách, chiến lược Trung ương) khẳng định, ở thời điểm hiện tại kinh tế tư nhân xứng đáng là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

“Kinh tế tư nhân chính là dân, từ dân và vì dân. Đây là nguồn lực không giới hạn, có sức mạnh phát triển vượt bậc nếu được kích hoạt, thôi thúc khát khao kinh doanh, cống hiến. Thậm chí, trải qua nhiều biến động như dịch Covid-19, bất ổn kinh tế toàn cầu, áp lực lạm phát..., doanh nghiệp tư nhân vẫn thể hiện sự dẻo dai và khả năng thích nghi tuyệt vời”, ông Cung nói.

Đáng chú ý, "kiến trúc sư trưởng" cho các phiên bản xây dựng Luật Doanh nghiệp đầu tiên cũng khẳn định để xây dựng một nền kinh tế hùng cường, không còn cách nào khác là phải dựa vào nguồn lực nội tại - kinh tế tư nhân. Việc này cũng đánh dấu bước ngoặt về vai trò của kinh tế tư nhân so với giai đoạn trước, khi Việt Nam chủ yếu dựa vào doanh nghiệp nhà nước và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Tuy nhiên, theo ông Cung doanh nghiệp tư nhân chịu thiệt thòi về thể chế, thực thi của nhà điều hành. Với các điểm nghẽn về pháp lý, họ chưa thực sự được quyền tự do kinh doanh, bảo đảm quyền tài sản nên chưa yên tâm đầu tư.

“Tôi ví dụ, các quy định về ngành, nghề kinh doanh có điều kiện chính là một loại rào cản, hạn chế doanh nghiệp gia nhập thị trường. Hay Luật Đầu tư đưa ra các quy định về cấp giấy chứng nhận, chủ trương đầu tư, trong khi câu chuyện "làm thế nào, do ai" lại do thị trường quyết định. Tức là, Nhà nước không nên can thiệp vào mục đích, quy mô đầu tư của doanh nghiệp”, ông Cung nói.

Trong thực thi, thủ tục hành chính gây phiền hà, tốn kém. Chẳng hạn, một dự án đầu tư xây dựng muốn triển khai được phải xin loạt thủ tục về đầu tư, môi trường, phòng cháy chữa cháy, cấp thoát nước... Các quy định này chỉ cần tích hợp vào một thủ tục duy nhất là "cấp phép xây dựng", với yêu cầu thời gian thực hiện không quá 1-4 tuần làm việc. “Những điều này đã được Nghị quyết 68 chỉ rõ”, ông Cung khẳng định.

Cũng theo vị chuyên gia, những điểm nghẽn này hạn chế việc cạnh tranh lành mạnh, đổi mới sáng tạo và phát triển của khu vực tư nhân. Trong thời điểm mang tính chất quyết định, phần lớn doanh nghiệp thiếu động lực để vượt qua giới hạn, bứt phá. Chẳng hạn, Việt Nam là cường quốc về nông sản, nhưng phần lớn doanh nghiệp lại chọn cách xuất nguyên liệu thô sang các nước (gồm Trung Quốc) để họ chế biến và tạo ra những sản phẩm giá trị gia tăng cao.

Cũng nhiều thời điểm, các doanh nghiệp, doanh nhân chọn dừng lại ở mức "đủ ăn, đủ tích lũy" mà không có khát vọng vươn lên, cống hiến cho đất nước. Một bộ phận khu vực này là hộ kinh doanh, họ e dè khi phải công khai các thông tin tài chính, kế toán. Đó là một trong những lý do của thực trạng hơn 5,2 triệu hộ kinh doanh "không muốn và không thể lớn".

Để khu vực kinh tế tư nhân lớn mạnh, ông Cung cho rằng việc thực thi pháp luật phải được cải thiện, lĩnh vực hợp đồng và giải quyết tranh chấp cần công khai, minh bạch. Bởi khi các tranh chấp pháp lý được xử lý công bằng qua hệ thống tòa án, sẽ thu hẹp nguy cơ hình sự hóa, giúp doanh nghiệp, doanh nhân yên tâm đầu tư kinh doanh.

“Ngoài ra, Nhà nước cần đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các dự án lớn như phát triển hạ tầng, công nghiệp, năng lượng, đường sắt tốc độ cao, đô thị. Việc này giúp khu vực tư nhân thực sự trở thành lực lượng tiên phong trong công nghiệp, hiện đại hóa đất nước”, vị chuyên gia nói.