‘Người nổi tiếng quảng cáo sữa giả có thể phải hoàn tiền hoặc xử lý hình sự’

Buộc hoàn trả số tiền thu lợi bất chính?

Ngày 19/6, dư luận chấn động khi Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an ra quyết định khởi tố vụ án, bắt tạm giam ban lãnh đạo Công ty Cổ phần Z Holding, đơn vị đứng sau thương hiệu sữa Hiup, để điều tra về hai tội danh: “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” và “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm”, theo Điều 221 và 193 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Theo kết luận ban đầu từ cơ quan chức năng, sản phẩm sữa non tăng chiều cao “Hiup 27” không đảm bảo các thành phần và hàm lượng dinh dưỡng như đã công bố. Các sản phẩm này được sản xuất từ ngày 8/8/2024 đến 5/3/2025 tại Nhà máy của Công ty Cổ phần Thương mại và sản xuất Nature Made. Trong thời gian đó, nhiều người nổi tiếng đã tham gia quảng bá cho Hiup – trong đó có BTV Quang Minh và MC Vân Hugo.

Đáng chú ý, ngay trong tối 19/6, cả hai đã lần lượt lên tiếng trên trang cá nhân và khẳng định mình bị lừa.

Về vấn đề này dưới góc độ pháp lý, TS. Luật sư Đặng Văn Cường (Trưởng Văn phòng luật sư Chính Pháp, Đoàn luật sư TP. Hà Nội) cho rằng, dù không cố ý, nghệ sĩ quảng cáo sữa giả vẫn có thể bị buộc hoàn trả số tiền thu lợi bất chính. Còn nếu chứng minh được hành vi tiếp tay bán sữa giả, họ có thể bị xử lý hình sự.

Theo đó, quá trình điều tra vụ án sữa giả Hiup, cơ quan điều tra sẽ không chỉ làm rõ hành vi của những người trực tiếp sản xuất, phân phối sản phẩm, mà còn xem xét trách nhiệm pháp lý của các nghệ sĩ, người nổi tiếng từng tham gia quảng bá.

Luật sư Cường khẳng định đối với những nghệ sĩ, người nổi tiếng tham gia quảng cáo sản phẩm này, cần làm rõ nhận thức chủ quan của họ, hành vi và số tiền hưởng lợi. Nếu không chứng minh được họ biết là hàng giả, không giúp sức cho việc bán hàng, họ không bị xử lý hình sự.

“Tuy nhiên, nếu số tiền họ nhận được là bất hợp pháp, xuất phát từ hành vi lừa dối, thì cơ quan tố tụng có thể buộc hoàn trả khoản tiền đó để khắc phục hậu quả cho người tiêu dùng", ông Cường nói.

Cũng theo ông Cường, việc tiêu thụ số lượng lớn sữa Hiup giả chỉ có thể xảy ra khi có chiến dịch quảng cáo thổi phồng công dụng một cách có hệ thống. Những lời giới thiệu biến sữa thành “thần dược” giúp trẻ cao lớn, thông minh, người già khỏe mạnh, kết hợp với hình ảnh các nghệ sĩ nổi tiếng, đã khiến hàng loạt người tiêu dùng tin tưởng và mua sản phẩm.

"Nếu nghệ sĩ biết rõ sản phẩm không đạt chất lượng mà vẫn tham gia quảng cáo, họ có thể bị xử lý hình sự về tội lừa dối khách hàng theo Điều 198 Bộ luật Hình sự. Còn nếu không biết nhưng quảng cáo sai sự thật, họ vẫn có thể bị xử phạt hành chính hoặc buộc hoàn tiền", luật sư Cường nhấn mạnh.

Người tiêu dùng có thể yêu cầu bồi thường

Về khía cạnh dân sự, mọi hành vi gây thiệt hại đến quyền lợi người tiêu dùng đều có thể bị yêu cầu bồi thường. Những người quảng cáo sai sự thật, dù không trực tiếp bán hàng, vẫn có thể bị người tiêu dùng kiện ra tòa nếu gây thiệt hại tài chính hoặc ảnh hưởng sức khỏe.

Pháp luật hiện hành cũng quy định rõ các vai trò trong hoạt động quảng cáo: Người quảng cáo, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo, người phát hành quảng cáo và người chuyển tải sản phẩm quảng cáo. Tuy nhiên, chưa có định nghĩa cụ thể thế nào là “người nổi tiếng”, chủ thể có sức ảnh hưởng mạnh trên mạng xã hội.

Do vậy, Luật sư Cường khẳng định người nổi tiếng, với độ nhận diện cao, có khả năng lan tỏa thông tin nhanh chóng. Nếu họ góp phần vào việc quảng cáo hàng giả, hàng kém chất lượng, hậu quả xã hội rất lớn. Đáng tiếc là hiện nay luật chưa quy định đầy đủ về trách nhiệm của nhóm người này, đặc biệt với vai trò là người chuyển tải sản phẩm quảng cáo.

Luật sư Đặng Văn Cường cũng lưu ý, nếu một người nổi tiếng từng nói câu như: "Tôi đảm bảo sản phẩm này an toàn, nếu có vấn đề tôi chịu trách nhiệm", thì phát ngôn đó có thể được coi là lời cam kết có giá trị pháp lý. Nội dung quảng cáo này có thể trở thành chứng cứ để người tiêu dùng yêu cầu bồi thường khi bị thiệt hại.

Trường hợp người tiêu dùng mua phải sản phẩm giả qua livestream của người nổi tiếng, họ hoàn toàn có quyền lưu lại bằng chứng và trình báo với cơ quan chức năng. Nếu hành vi có dấu hiệu phạm tội, cơ quan điều tra sẽ vào cuộc. Nếu không đủ yếu tố hình sự, người mua vẫn có thể kiện dân sự để đòi bồi thường.

"Chúng ta đang ở thời điểm mà pháp luật cần bổ sung nhanh chóng các quy định liên quan đến quảng cáo trên nền tảng số. Sức ảnh hưởng của người nổi tiếng ngày càng lớn và đi kèm với đó phải là trách nhiệm pháp lý rõ ràng", luật sư kết luận.

Luật sư nêu rằng, Đảng và Nhà nước ta đang kiên quyết đấu tranh phòng chống hàng giả, quảng cáo gian dối và gian lận thương mại. Bởi vậy tất cả người tiêu dùng, công dân đều có quyền cung cấp các thông tin tài liệu về hành vi sản xuất buôn bán hàng giả, quảng cáo sai sự thật, gian lận thương mại của các tổ chức, cá nhân cho cơ quan quản lý hoặc cho các cơ quan truyền thông.

Qua đó, cơ quan chức năng sẽ vào cuộc xác minh làm rõ, có cơ sở để xử lý theo quy định của pháp luật, đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh, đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng.

Ở góc độ truyền thông, ông Nguyễn Quang Nhựt, Phó Chủ tịch Hội Quảng cáo TP.HCM cho rằng để tạo hiệu quả quảng cáo, nhiều công ty quảng cáo hoặc nhãn hàng có khuynh hướng "thổi phồng" công dụng của sản phẩm theo kịch bản. Nếu người nổi tiếng quảng cáo theo kịch bản mà biết rõ đang "thổi phồng" hoặc cố tình lờ đi để nói sai công dụng sản phẩm ghi trên hướng dẫn sử dụng thì họ vẫn có trách nhiệm trong việc quảng cáo sai sự thật.

Người nổi tiếng có sức ảnh hưởng rất lớn và chỉ cần một lời nói của họ sẽ khiến rất nhiều người tin tưởng. Khi nhận quảng cáo một sản phẩm, dù nhà sản xuất đã cung cấp giấy tờ liên quan rõ ràng thì người nổi tiếng cần tự tìm hiểu thật kỹ về sản phẩm mình đại diện quảng cáo. Trong hợp đồng quảng cáo cần quy định rõ trách nhiệm liên quan nội dung quảng cáo thuộc về bên nhà sản xuất hay bên người nổi tiếng.

Điều này thể hiện người nổi tiếng có trách nhiệm với cộng đồng và còn vì chính thương hiệu cá nhân mình.

Trường hợp biết rõ người nổi tiếng có hành vi tiếp tay cho quảng cáo gian dối, ngoài các mức xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự thì cần có thêm cơ chế răn đe khác như bị cấm sóng một thời gian hoặc cấm sóng vĩnh viễn.