Ông lớn tung hàng tỷ USD mua lại cổ phiếu: Có cứu được niềm tin nhà đầu tư?

Khi cổ phiếu bị bán tháo vì bê bối quản trị, khủng hoảng sản phẩm hoặc kết quả kinh doanh lao dốc, mua cổ phiếu quỹ thường được doanh nghiệp lựa chọn như một thông điệp trấn an thị trường. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ quốc tế cho thấy tiền mua lại chỉ có thể hấp thụ một phần áp lực bán và phát tín hiệu về định giá. Giá cổ phiếu chỉ phục hồi bền vững khi doanh nghiệp đồng thời xử lý được nguyên nhân khiến niềm tin sụp đổ.

SoftBank và Meta: Mua lại hiệu quả khi đi cùng một cuộc tái cấu trúc

SoftBank là một trong những trường hợp mua lại cổ phiếu giữa khủng hoảng tạo ra hiệu ứng rõ rệt nhất.

Đầu năm 2020, tập đoàn đầu tư công nghệ Nhật Bản chịu sức ép kép từ thất bại của WeWork, kết quả yếu kém tại Vision Fund và cú sốc Covid-19. Giá cổ phiếu giảm mạnh, trong khi thị trường lo ngại về nợ và chất lượng danh mục đầu tư.

SoftBank ban đầu công bố kế hoạch mua lại 500 tỷ yen, sau đó nâng tổng quy mô dự kiến lên khoảng 2.500 tỷ yen, tương đương hơn 23 tỷ USD theo tỷ giá thời điểm đó. Chương trình được tài trợ từ kế hoạch bán tài sản trị giá 4.500 tỷ yen, đồng thời dành nguồn lực để giảm nợ. Cổ phiếu SoftBank tăng gần 19% sau khi kế hoạch lớn hơn được công bố.

Điểm đáng chú ý là SoftBank không chỉ dùng tiền mặt sẵn có để hỗ trợ thị giá. Tập đoàn bán bớt những khoản đầu tư có giá trị, tăng thanh khoản, giảm đòn bẩy và thu hẹp mức chiết khấu giữa vốn hóa với giá trị tài sản ròng. Vì vậy, chương trình mua lại trở thành một phần của kế hoạch tái cơ cấu bảng cân đối, thay vì một biện pháp truyền thông đơn lẻ.

Meta cũng đưa ra bài học tương tự. Trong năm 2022, công ty mẹ của Facebook đối mặt với tăng trưởng quảng cáo suy yếu, cạnh tranh từ TikTok, tác động từ chính sách quyền riêng tư của Apple và khoản thua lỗ lớn tại Reality Labs. Chỉ trong phiên giao dịch sau báo cáo đầu năm, khoảng 230 tỷ USD vốn hóa Meta bị xóa sổ; đến tháng 10/2022, giá trị thị trường của công ty đã giảm khoảng 700 tỷ USD so với năm trước.

Tháng 2/2023, Meta công bố hạn mức mua lại bổ sung 40 tỷ USD. Cổ phiếu bật tăng mạnh sau giờ giao dịch. Tuy nhiên, thị trường không chỉ phản ứng với con số 40 tỷ USD. Công ty đã sa thải 11.000 lao động, giảm dự báo chi phí và tuyên bố năm 2023 là "năm của hiệu quả".

Sự phục hồi sau đó phản ánh kỳ vọng rằng Meta đã thay đổi kỷ luật chi tiêu và bảo vệ biên lợi nhuận. Chương trình mua lại củng cố thông điệp, nhưng cuộc tái cấu trúc hoạt động mới là nền tảng khiến nhà đầu tư định giá lại doanh nghiệp.

Alibaba, Qantas và AB InBev: Chi tiền không thể xóa ngay vấn đề cốt lõi

Alibaba đã chi hàng chục tỷ USD mua lại cổ phiếu trong bối cảnh doanh nghiệp chịu tác động từ chiến dịch siết quản lý công nghệ tại Trung Quốc, cạnh tranh ngày càng gay gắt và tăng trưởng tiêu dùng yếu.

Đến đầu năm 2024, cổ phiếu Alibaba đã mất khoảng 77% so với đỉnh tháng 10/2020. Doanh nghiệp tăng thêm 25 tỷ USD vào hạn mức mua lại và đã chi 12,5 tỷ USD trong năm tài chính kết thúc tháng 3/2024, trong đó riêng quý đầu năm 2024 là 4,8 tỷ USD.

Quy mô mua thực tế cho thấy đây không phải lời hứa suông. Tuy nhiên, cổ phiếu vẫn giao dịch ở vùng thấp trong thời gian dài. Nhà đầu tư tiếp tục lo ngại về cạnh tranh từ PDD, tốc độ tăng trưởng và khả năng thực hiện kế hoạch tái cấu trúc.

Đến năm 2025, cổ phiếu Alibaba tăng mạnh trở lại trong bối cảnh kỳ vọng đối với trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và thái độ cởi mở hơn của Trung Quốc với khu vực tư nhân. Diễn biến này cho thấy mua lại đã giảm số cổ phiếu lưu hành và hỗ trợ giá trị trên mỗi cổ phần, nhưng chất xúc tác phục hồi niềm tin đến chủ yếu từ triển vọng kinh doanh và môi trường chính sách.

Tại Australia, Qantas công bố chương trình mua lại cổ phiếu khoảng 262 triệu USD, vào tháng 2/2024. Động thái diễn ra sau một năm danh tiếng của hãng hàng không bị tổn hại bởi tranh chấp liên quan đến việc bán vé cho những chuyến bay đã hủy và phán quyết về việc sa thải trái luật 1.700 nhân viên mặt đất.

Qantas vẫn tạo ra lợi nhuận và có khả năng hoàn vốn cho cổ đông. Tuy nhiên, ban lãnh đạo mới đồng thời phải tăng chi cho dịch vụ khách hàng, nâng cấp máy bay, nền tảng số và chương trình khách hàng thân thiết. Trong trường hợp này, mua lại cổ phiếu có thể hợp lý về phân bổ vốn, nhưng không thể thay thế việc bồi thường, cải thiện chất lượng dịch vụ và sửa chữa văn hóa doanh nghiệp.

AB InBev cũng công bố chương trình mua lại 1 tỷ USD vào tháng 10/2023, sau cuộc tẩy chay Bud Light tại Mỹ. Trong quý III, doanh thu tại Mỹ giảm 13,5%, trong khi lợi nhuận trước thuế của khu vực này giảm 29%. Cổ phiếu phản ứng tích cực với kết quả toàn cầu và chương trình mua lại, nhưng doanh số Bud Light không lập tức trở lại mức trước khủng hoảng.

Đây là trường hợp cho thấy mua lại cổ phiếu có thể ổn định kỳ vọng của cổ đông nếu vấn đề chỉ ảnh hưởng đến một bộ phận hoạt động. Nhưng tiền mua lại không thể trực tiếp giành lại khách hàng, thị phần và niềm tin của hệ thống phân phối.

Khi mua lại cổ phiếu chỉ là tấm màn tài chính

Snap là ví dụ về giới hạn của tín hiệu mua lại khi triển vọng kinh doanh tiếp tục xấu đi.

Trong quý III/2022, doanh thu của Snap gần như đi ngang và cổ phiếu giảm gần 30% sau báo cáo, nâng mức giảm trong một năm lên khoảng 86%. Công ty công bố chương trình mua lại 500 triệu USD, đồng thời tái cấu trúc và cắt giảm khoảng 20% nhân sự.

Chương trình mua lại không đủ để đảo ngược lo ngại về thị trường quảng cáo, khả năng kiếm tiền và sức ép cạnh tranh. Việc giảm số cổ phiếu có thể hỗ trợ EPS, nhưng không làm doanh thu tăng nhanh hơn hay cải thiện ngay hiệu quả của nền tảng quảng cáo.

Đây cũng là rủi ro lớn nhất khi doanh nghiệp mua cổ phiếu trong khủng hoảng. Nếu dòng tiền yếu và mô hình kinh doanh đang suy giảm, tiền mặt đáng lẽ được dùng để trả nợ, bồi thường khách hàng, củng cố hệ thống kiểm soát hoặc đầu tư cho sản phẩm lại bị chuyển sang hỗ trợ giá cổ phiếu. EPS có thể tăng về mặt kỹ thuật trong khi giá trị nội tại tiếp tục giảm.

Quy mô mua lại chỉ có ý nghĩa khi được đặt cạnh lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, thanh khoản bình quân, áp lực bán và năng lực tài chính của doanh nghiệp.

Một chương trình tương đương 2% vốn hóa có thể tạo ảnh hưởng đáng kể với cổ phiếu có tỷ lệ tự do chuyển nhượng thấp. Ngược lại, hạn mức lớn nhưng kéo dài nhiều năm, không có cam kết thực hiện và quá nhỏ so với khối lượng bán ra mỗi ngày có thể chỉ tạo hiệu ứng trong vài phiên.

Một chương trình đáng tin cậy thường đi kèm bảng cân đối lành mạnh, dòng tiền tự do dương, quy mô đủ lớn, báo cáo tiến độ thường xuyên và các hành động xử lý nguyên nhân khủng hoảng. Tín hiệu sẽ yếu đi nếu doanh nghiệp mua bằng tiền của cổ đông trong khi lãnh đạo bán cổ phiếu, chương trình liên tục bị trì hoãn hoặc công ty chuẩn bị huy động vốn trở lại ở mức giá thấp hơn.