SMFG: Đại gia tài chính Nhật suốt 18 năm đầu tư lớn vào Việt Nam

“Bộ não” tài chính Nhật Bản với chiến lược “multi-franchise”

Sumitomo Mitsui Financial Group (SMFG) là tổ chức tài chính lớn thứ hai Nhật Bản và nằm trong top 15 ngân hàng có tổng tài sản lớn nhất thế giới.

Tính đến cuối năm tài khóa 2023 (kết thúc tháng 3/2024), SMFG ghi nhận tổng tài sản lên tới 281.3 nghìn tỷ yên, tương đương khoảng 2.000 tỷ USD, với lợi nhuận ròng đạt 1.18 nghìn tỷ yên (~8,7 tỷ USD).

SMFG là tập đoàn mẹ sở hữu ngân hàng SMBC (Sumitomo Mitsui Banking Corporation) – trụ cột chính trong hệ sinh thái tài chính của tập đoàn. Ngoài ra, SMFG còn nắm giữ các công ty con trong lĩnh vực chứng khoán, cho thuê tài chính, và dịch vụ tài chính bán lẻ.

SMBC được thành lập vào năm 2001 sau khi sáp nhập hai ngân hàng hàng đầu: Sakura Bank, trước đây là Mitsui Taiyo Kobe; và Sumitomo Bank. Vào tháng 12 năm 2002, SMBC trở thành công ty con của SMFG, một công ty mẹ được thành lập thông qua việc chuyển nhượng cổ phần.

Lịch sử của các công ty Sumitomo và Mitsui có từ hơn bốn thế kỷ trước và cả hai đều được thành lập như những ngân hàng vào thế kỷ XIX. Các ngân hàng tiền nhiệm của SMBC là Ngân hàng Mitsui, được thành lập vào tháng 7 năm 1876 tại Tokyo và Ngân hàng Sumitomo, được thành lập vào năm 1895 tại Osaka.

Bước sang quý III năm tài khóa 2025 (tức quý cuối năm 2024), SMBC tiếp tục công bố lợi nhuận đạt 410.8 tỷ yen (~2.65 tỷ USD), tăng 54% so với cùng kỳ nhờ tăng trưởng thu nhập lãi và điều chỉnh danh mục đầu tư theo hướng năng động hơn trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) thay đổi chính sách lãi suất sau gần hai thập niên giữ mức âm.

SMFG không chạy theo xu hướng mở chi nhánh đơn thuần, mà xây dựng chiến lược “multi-franchise” – đầu tư trực tiếp vào các tổ chức tài chính bản địa tại các nền kinh tế tăng trưởng nhanh như Ấn Độ, Indonesia, Philippines và đặc biệt là Việt Nam.

Ngoài Việt Nam, SMBC cũng đang gia tăng sự hiện diện trên toàn cầu với một mạng lưới mở rộng tại 39 quốc gia và khu vực, bao gồm ở châu Mỹ, châu Âu, Trung Đông, châu Phi, châu Á và châu Đại Dương.

Chiến lược này cho phép SMFG không chỉ tiếp cận thị trường nhanh hơn mà còn thấu hiểu sâu sắc hệ sinh thái tài chính nội địa – yếu tố sống còn trong việc phát triển tín dụng tiêu dùng, ngân hàng số, tài chính xanh và tài trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bên cạnh đó, SMFG là một trong những tập đoàn tài chính tiên phong cam kết mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (net-zero) vào năm 2030. Tập đoàn đã ngừng tài trợ cho các dự án điện than mới và đang đẩy mạnh tài chính bền vững, coi đây là trục tăng trưởng dài hạn tại châu Á – nơi nhu cầu đầu tư cho hạ tầng, năng lượng tái tạo, và logistics rất lớn.

Việt Nam: “bán cầu phía Nam” trong bản đồ tăng trưởng của SMFG

Trong chiến lược phát triển khu vực, Việt Nam được SMFG coi là điểm đến trọng yếu thông qua ngân hàng chủ lực SMBC – không chỉ vì quy mô thị trường đang mở rộng, mà còn nhờ độ “mở” cao của ngành ngân hàng và tài chính tiêu dùng, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài đóng vai trò sâu hơn.

SMBC bắt đầu hiện diện tại Việt Nam từ năm 2007 với khoản đầu tư 225 triệu USD để sở hữu 15% cổ phần Eximbank. Trong giai đoạn đầu, SMBC hỗ trợ mạnh mẽ Eximbank trong chiến lược phát triển bán lẻ, đào tạo nhân sự và quản trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, do những xung đột nội bộ kéo dài tại Eximbank, chiến lược hợp tác giữa hai bên gặp nhiều trở ngại. Đến năm 2023, SMBC thoái vốn hoàn toàn, thu về khoảng 6.000 tỷ đồng sau hơn 15 năm gắn bó.

Tháng 10/2023, SMBC hoàn tất thương vụ đầu tư 1,5 tỷ USD để sở hữu 15% cổ phần của VPBank. Đây không chỉ là khoản đầu tư lớn nhất từng được ghi nhận trong lĩnh vực ngân hàng Việt, mà còn đánh dấu bước tiến rõ ràng của SMFG trong việc thiết lập một đầu cầu tài chính tại Việt Nam.

Với nguồn vốn mới từ SMBC, VPBank đã nâng vốn điều lệ lên khoảng 5,7 tỷ USD, trở thành ngân hàng có năng lực tài chính thuộc nhóm đầu tại Việt Nam. SMFG kỳ vọng VPBank sẽ trở thành cánh tay nối dài để triển khai các sản phẩm tín dụng xanh, tài trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, và ngân hàng số.

Không dừng lại ở việc rót vốn, SMBC – với sự hậu thuẫn chiến lược từ tập đoàn mẹ SMFG – còn đóng vai trò tư vấn, hỗ trợ VPBank trong tái cấu trúc quản trị, kiểm soát rủi ro và xây dựng các sản phẩm tài chính mới theo chuẩn quốc tế. Đây là cách SMFG “âm thầm” nhưng hiệu quả trong việc can dự vào hệ sinh thái tài chính nội địa.

Một thương vụ đáng chú ý khác là SMBC sở hữu 49% cổ phần công ty tài chính FE Credit – công ty con của VPBank, chuyên về tín dụng tiêu dùng. Mặc dù thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong năm 2023–2024, với tỷ lệ nợ xấu gia tăng và nhu cầu vay tiêu dùng sụt giảm, SMFG vẫn giữ cam kết đồng hành dài hạn.

Thông qua SMBC, tập đoàn đã cử đội ngũ chuyên gia hỗ trợ FE Credit tái cấu trúc mô hình hoạt động, siết chặt quy trình cấp tín dụng và nâng cao tiêu chuẩn quản trị. Đây được xem là bước đi chiến lược vì SMFG hiểu rằng: tăng trưởng tiêu dùng của Việt Nam chỉ là vấn đề thời gian, và khi thị trường hồi phục, FE Credit sẽ là một “tài sản quý giá”.

Song song với các khoản đầu tư vào VPBank và FE Credit, SMBC cũng duy trì hoạt động trực tiếp tại Việt Nam thông qua hai chi nhánh chính ở TP.HCM và Hà Nội, chuyên phục vụ các tập đoàn lớn, nhà đầu tư Nhật Bản và các doanh nghiệp FDI.

Các sản phẩm thế mạnh bao gồm tài trợ chuỗi cung ứng, dealer finance, tài chính thương mại và tài trợ hạ tầng. Mô hình vận hành kép – vừa cổ phần hóa chiến lược, vừa duy trì chi nhánh thương mại – cho phép SMBC kiểm soát đa tầng hệ sinh thái tài chính tại Việt Nam.

Một thương vụ đáng chú ý khác là khoản đầu tư vào Công ty Chứng khoán Dầu khí (PSI). Từ năm 2011, SMBC Nikko Securities đã mua 14,9% cổ phần PSI với giá 133,7 tỷ đồng. Tuy nhiên, sau hơn 12 năm không nhận được cổ tức và cổ phiếu giảm giá mạnh, SMBC quyết định thoái vốn vào tháng 10/2023, thu về khoảng 88 tỷ đồng – tương đương mức lỗ 34%.

Năm 2019, SMBC thông qua Sumitomo Life đã nâng tỷ lệ sở hữu tại Tập đoàn Bảo Việt lên 22,09% sau khi chi thêm 173 triệu USD để mua hơn 41 triệu cổ phiếu BVH. Tuy nhiên, thị giá cổ phiếu BVH sụt giảm khiến giá trị khoản đầu tư hiện tại chỉ còn khoảng 1.740 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với giá mua vào. Dù nhận được gần 200 tỷ đồng cổ tức, đây vẫn là một thương vụ chưa mang lại hiệu quả rõ rệt.

Ngoài lĩnh vực tài chính, SMBC cũng đầu tư mạnh vào bất động sản và hạ tầng tại Việt Nam. Trong năm 2019, tập đoàn này hợp tác cùng BRG để phát triển dự án Thành phố Thông minh Bắc Hà Nội với tổng vốn đầu tư gần 4,2 tỷ USD. Dù đã động thổ, dự án chưa có bước triển khai tiếp theo rõ nét.

Cũng trong năm 2019, SMBC ký kết với tỉnh Hưng Yên để mở rộng khu công nghiệp Thăng Long II, giai đoạn 3, dự kiến đầu tư thêm 3.000 tỷ đồng. Ngoài ra, SMBC còn tham gia đầu tư dự án BOT Nhiệt điện Vân Phong 1 với tổng vốn 2,58 tỷ USD, sau 12 năm theo đuổi.

Trong suốt 18 năm đầu tư vào Việt Nam, SMBC đã trải qua nhiều thương vụ với kết quả khác nhau. Bức tranh đầu tư của SMBC phản ánh một chiến lược dài hạn, toàn diện, đa lĩnh vực, đồng thời cho thấy độ nhạy bén của tập đoàn tài chính lớn thứ hai Nhật Bản trong việc thích nghi với thị trường Việt Nam đầy năng động.