Than đá và bài toán tài chính nan giải của Trung Quốc
(VNF) - Than đá là trụ cột bảo đảm tăng trưởng, việc làm và ổn định xã hội của Trung Quốc trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, khi Bắc Kinh thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải, việc loại bỏ than đá trở thành một bài toán tài chính – ngân sách phức tạp, ảnh hưởng đến hàng triệu việc làm, tài sản công và sự ổn định của nhiều địa phương phụ thuộc vào than.
- Kinh tế Trung Quốc bước vào giai đoạn chuyển biến lịch sử 14/12/2025 09:00
Than đá – 'Tài sản kinh tế' khổng lồ khó thoái lui
Từ thời nhà lãnh đạo Trung Quốc Mao Trạch Đông, than đá đã trở thành nền tảng của quá trình công nghiệp hóa Trung Quốc, cung cấp năng lượng giá rẻ cho tăng trưởng kinh tế, tạo hàng triệu việc làm và hình thành các trung tâm công nghiệp quy mô lớn ở miền Bắc.
Không chỉ là nhiên liệu, than đá còn gắn với một hệ thống kinh tế – tài chính hoàn chỉnh, bao gồm mỏ khai thác, nhà máy điện, mạng lưới vận tải, doanh nghiệp nhà nước và nguồn thu ngân sách địa phương.
Thực tế tại mỏ than lộ thiên Yimin ở Nội Mông, nới này phản ánh rõ quy mô và tính chất hệ thống đó. Hàng chục xe tải khổng lồ xếp hàng chờ than, nhưng ngày càng nhiều phương tiện đã được tự động hóa, vận hành không người lái. Công nghệ giúp nâng cao hiệu quả và an toàn, song đồng thời cho thấy sự dịch chuyển âm thầm của lực lượng lao động truyền thống.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc chiếm gần một nửa số việc làm trong ngành than toàn cầu. Chỉ riêng lĩnh vực khai thác đã tạo ra hàng triệu vị trí, chưa kể các ngành liên quan như điện lực, vận tải và luyện kim. Tại các tỉnh như Sơn Tây, nơi hơn một phần ba lực lượng lao động ngành than của cả nước tập trung, than đá không chỉ tạo việc làm mà còn là nguồn thu ngân sách chủ lực, đồng thời là trụ cột của hệ thống doanh nghiệp nhà nước địa phương.
Chính vì vậy, việc cắt giảm nhanh chóng than đá kéo theo rủi ro tài chính lớn. Hạ tầng mỏ, nhà máy điện, đường sắt và cảng than là những tài sản cố định có vòng đời dài, phần lớn chưa khấu hao hết.
Đóng cửa sớm đồng nghĩa với việc ghi nhận lỗ tài sản quy mô lớn, làm xấu bảng cân đối của doanh nghiệp nhà nước và gia tăng nguy cơ nợ xấu trong hệ thống ngân hàng, đặc biệt tại các địa phương phụ thuộc tài nguyên. Đây là lý do khiến Bắc Kinh khó có thể lựa chọn một lộ trình “thoát than” nhanh và dứt khoát.
Gánh nặng ngân sách và an sinh xã hội từ sự suy giảm việc làm
Giảm phụ thuộc than không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp, mà còn đặt ra áp lực tài khóa trực tiếp đối với nhà nước. Theo các nghiên cứu của Viện Năng lượng thuộc Đại học Bắc Kinh và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc, riêng tại tỉnh Sơn Tây, có thể sẽ mất tới 350.000 việc làm từ nay đến năm 2030. Khi tính đến các hiệu ứng lan tỏa ra toàn bộ nền kinh tế khu vực phía Bắc, số việc làm bị ảnh hưởng có thể lên tới 1,5–1,7 triệu.
Dù các ngành công nghiệp xanh đã tạo ra hơn 7 triệu việc làm trên toàn quốc và về dài hạn có thể mang lại tăng trưởng ròng về lao động, sự chuyển dịch này không diễn ra đồng đều. Tại các “vành đai than”, đặc biệt với lao động lớn tuổi và kỹ năng hạn chế, khả năng chuyển sang các ngành mới là rất thấp. Điều này buộc chính phủ phải đối mặt với chi phí lớn cho trợ cấp thất nghiệp, đào tạo lại và tái định cư.

Kinh nghiệm lịch sử cho thấy những cú sốc việc làm trong ngành công nghiệp nặng có thể nhanh chóng chuyển thành bất ổn xã hội. Trung Quốc cũng từng chứng kiến các cuộc biểu tình gay gắt của công nhân lo ngại mất việc, buộc chính quyền địa phương phải can thiệp bằng các biện pháp hành chính và hỗ trợ tài chính. Với Bắc Kinh, ổn định xã hội luôn là ưu tiên hàng đầu, đồng nghĩa ngân sách nhà nước phải sẵn sàng gánh thêm chi phí trong quá trình chuyển đổi năng lượng.
Trường hợp thành phố Datong, thủ phủ than đá của tỉnh Sơn Tây, cho thấy rõ cái giá tài khóa đó. Chính quyền địa phương đã chi khoảng 16 tỷ nhân dân tệ cho kế hoạch tái định cư, di dời hàng trăm nghìn công nhân và gia đình họ khỏi các khu nhà ở gần mỏ than sang khu đô thị mới. Việc di dời giúp cải thiện môi trường sống và chất lượng không khí, nhưng đồng thời tạo áp lực lớn lên ngân sách địa phương trong bối cảnh nguồn thu từ than biến động mạnh theo chu kỳ giá.
Chuyển đổi "nửa vời" để tránh cú sốc tài chính
Trước những áp lực về tài chính, việc làm và ngân sách, Trung Quốc lựa chọn một lộ trình chuyển đổi thận trọng, thậm chí mang tính nửa vời, nhằm tránh cú sốc tài chính và kinh tế. Dù các nhà lãnh đạo tuyên bố sẽ thúc đẩy việc sử dụng than đạt đỉnh trong giai đoạn 2026–2030, than đá vẫn được xác định là “nguồn năng lượng chủ lực” để bảo đảm an ninh điện quốc gia.
Trong bối cảnh năng lượng tái tạo như gió và mặt trời còn phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết, Bắc Kinh tiếp tục phê duyệt và xây dựng các nhà máy nhiệt điện than mới để đóng vai trò nguồn điện nền. Cách tiếp cận này giúp hệ thống điện vận hành ổn định và hạn chế rủi ro gián đoạn, nhưng đồng thời kéo dài vòng đời của ngành than và làm chậm quá trình giảm phát thải.

Ở cấp địa phương, nhiều chính quyền vẫn đặt cược vào các ngành “liên quan đến than” nhằm duy trì dòng tiền, việc làm và nguồn thu. Tại Fuxin, thành phố từng là biểu tượng của ngành khai thác than, chính quyền vừa đầu tư vào nông nghiệp, du lịch và năng lượng gió, vừa ủng hộ các dự án chuyển hóa than thành hóa chất. Các dự án này được kỳ vọng tạo việc làm và giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, song lại gây tranh cãi do mức phát thải cao và nguy cơ kéo dài sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Các nhà nghiên cứu chỉ ra trong nhiều trường hợp, nguồn lực nhà nước vẫn được phân bổ thông qua các doanh nghiệp than thuộc sở hữu nhà nước. Điều này giúp giảm áp lực tài chính và xã hội trong ngắn hạn, nhưng lại làm chậm quá trình đa dạng hóa kinh tế và duy trì rủi ro cấu trúc cho các địa phương phụ thuộc than.
Kế hoạch giảm phụ thuộc than của Trung Quốc không đơn thuần là câu chuyện môi trường, mà là bài toán cân đối phức tạp giữa tăng trưởng, việc làm, ngân sách và ổn định xã hội. Than đá, với vai trò lịch sử và quy mô tài sản khổng lồ, vẫn là điểm tựa tài chính khó thay thế trong ngắn hạn.
Theo nhiều chuyên gia, cách Trung Quốc quản lý quá trình chuyển đổi này sẽ quyết định không chỉ thành công của mục tiêu khí hậu, mà còn ảnh hưởng đến ổn định tài khóa địa phương, hệ thống doanh nghiệp nhà nước và thị trường năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, lựa chọn chuyển đổi chậm, từng bước, dù làm loãng tham vọng xanh, phản ánh rõ cái giá tài chính mà Bắc Kinh sẵn sàng trả để duy trì ổn định trong giai đoạn quá độ.
Trung Quốc: Kinh tế 'ốm yếu', BĐS chao đảo, các ngân hàng buộc phải 'hy sinh'
- Trung Quốc tung 'át chủ bài' trong cuộc đua AI với Mỹ 13/12/2025 10:00
- Đằng sau con số kỷ lục 1.000 tỷ USD thặng dư thương mại của Trung Quốc 10/12/2025 01:30
- Trung Quốc sắp vận hành cảng thương mại tự do lớn nhất thế giới 09/12/2025 11:00
Tài chính quốc tế 2025: Những cú 'đảo chiều' ngoài dự đoán
(VNF) - Năm 2025 chứng kiến những bước ngoặt khó lường của thị trường tài chính toàn cầu, khi các trụ cột quen thuộc suy yếu, dòng tiền dịch chuyển và những khu vực từng bị xem là “bên” lề bất ngờ vươn lên dẫn dắt.
Mỹ bán 11 tỷ USD vũ khí cho Đài Loan, Abu Dhabi hút 9.000 tỷ USD
(VNF) - Tuần qua, tài chính quốc tế chứng kiến nhiều diễn biến đáng chú ý, từ các thương vụ đầu tư xuyên biên giới tại châu Á và Trung Đông, đến tác động từ căng thẳng Mỹ - Trung, phản ánh sự dịch chuyển của dòng vốn toàn cầu trong bối cảnh bất ổn gia tăng.
Sau một phán quyết, tài sản ròng của tỷ phú Elon Musk vọt lên 749 tỷ USD
(VNF) - Tòa án Tối cao bang Delaware (Mỹ) đã ra phán quyết khôi phục gói thù lao mà tỷ phú Elon Musk nhận được từ Tesla vào năm 2018 trị giá 56 tỷ USD -- hiện được ước tính khoảng 139 tỷ USD dựa trên giá cổ phiếu Tesla tại thời điểm đóng cửa phiên giao dịch hôm 20/12. Nếu có hiệu lực, tỷ phú Elon Musk sẽ trở thành người đầu tiên có tài sản ròng vượt 700 tỷ USD.
Đột kích một đại lý du lịch, thu giữ lượng lớn tiền và vàng
(VNF) - Tại 1 đại lý du lịch ở Ấn Độ, lực lượng chức năng thu giữ nhiều tài sản giá trị, gồm: 13 tỷ đồng tiền mặt, 313kg bạc, 6kg vàng, tổng trị giá hơn 48 tỷ đồng.
8 ‘quả bom xịt’ của giới công nghệ năm 2025
(VNF) - Năm 2025 chứng kiến nhiều dự án công nghệ được kỳ vọng cao nhưng không đạt được kết quả như mong đợi. Từ robot hình người, trí tuệ nhân tạo đến xe điện và tiền điện tử, một số sản phẩm đã gặp khó khăn trong quá trình triển khai, trong khi những dự án khác chịu tác động từ chính trị, thị trường và phản ứng xã hội.
Thêm một ‘chiến thắng’ nữa cho Tổng thống Trump
(VNF) - Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa ghi thêm một “chiến thắng” nữa khi hàng loạt tập đoàn dược phẩm hàng đầu chấp nhận hạ giá thuốc tại thị trường Mỹ, đổi lại các ưu đãi về thuế
Pop Mart 'bốc hơi' 40% vốn hóa: Labubu đã hết thời?
(VNF) - Sau thời kỳ tăng trưởng nóng, cổ phiếu Pop Mart bất ngờ lao dốc. Nhà đầu tư đang quan ngại về triển vọng của Labubu - nhân vật từng đưa hãng đồ chơi Trung Quốc này trở thành hiện tượng toàn cầu.
Thái Lan kiếm hơn 10.000 tỷ đồng từ SEA Games 33
(VNF) - Theo công bố mới nhất từ Cơ quan Thể thao Thái Lan, tổng giá trị kinh tế do SEA Games 33 tạo ra đến thời điểm hiện tại dự kiến đạt mốc 12 tỷ baht, tương đương hơn 380 triệu USD (hơn 10 nghìn tỷ Việt Nam đồng).
Trung Quốc phát hiện mỏ vàng dưới biển lớn nhất châu Á
(VNF) - Trung Quốc vừa phát hiện mỏ vàng dưới đáy biển đầu tiên của nước này, cũng là mỏ vàng dưới biển lớn nhất châu Á, đánh dấu bước đột phá quan trọng trong chiến lược đẩy mạnh thăm dò khoáng sản trên toàn quốc.
Toàn cảnh thuế đối ứng Mỹ 2025: TT Trump mạnh tay, chuỗi cung ứng chao đảo
(VNF) - Năm 2025 chứng kiến những biến động dồn dập trong chính sách thuế đối ứng của Mỹ, khi các quyết định được ban hành, điều chỉnh rồi tạm hoãn liên tiếp trong thời gian ngắn, tạo nên một chuỗi mốc chính sách dày đặc hiếm thấy.
Vì sao Đức muốn 'ly hôn' với Trung Quốc?
(VNF) - Trong suốt 2 thập kỷ, Đức và Trung Quốc từng được xem là một “cặp đôi kinh tế hoàn hảo”, cùng hưởng lợi lớn từ làn sóng toàn cầu hóa thương mại. Đức cung cấp máy móc, thiết bị công nghiệp mà Trung Quốc cần để sản xuất hàng tiêu dùng cho phần còn lại của thế giới. Nhưng trật tự đó đang đảo chiều. Trung Quốc ngày nay dường như không còn cần Đức như trước, trong khi Berlin lại muốn chấm dứt mối quan hệ phụ thuộc này.
Trung Quốc tạo đột phá: Công bố chip quang học nhanh hơn Nvidia 100 lần
(VNF) - Các nhà khoa học Trung Quốc vừa công bố một con chip điện toán quang học có hiệu năng vượt trội hơn phần cứng trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu của Nvidia hơn 100 lần về cả tốc độ xử lý lẫn hiệu quả năng lượng, đặc biệt trong các tác vụ AI tạo sinh như tổng hợp hình ảnh và sản xuất video.
Bán trái phiếu Mỹ, mua vàng: Chiến lược phòng thủ mới của Trung Quốc
(VNF) - Trung Quốc đã hạ lượng trái phiếu kho bạc Mỹ nắm giữ xuống mức thấp nhất kể từ năm 2008, trong khi tiếp tục gia tăng dự trữ vàng tháng thứ 13 liên tiếp.
Nhật Bản chính thức nâng lãi suất lên đỉnh 30 năm
(VNF) - Ngày 19/12, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã tăng lãi suất chuẩn lên mức cao nhất kể từ năm 1995, trong bối cảnh lạm phát cao và tăng trưởng kinh tế chậm.
Không thể dùng tài sản Nga, EU ‘tự gánh’ 105 tỷ USD hỗ trợ Ukraine
(VNF) - Sau khi kế hoạch sử dụng tài sản Nga thất bại, các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) đã thống nhất cho Ukraine vay 90 tỷ euro (xấp xỉ 105 tỷ USD) từ ngân sách chung của khối.
TikTok ký thỏa thuận bán chi nhánh tại Mỹ
(VNF) - TikTok được cho là đã ký các thỏa thuận ràng buộc để bán hơn 80% tài sản tại Mỹ cho một nhóm nhà đầu tư, nhằm tránh nguy cơ bị cấm hoạt động và chấm dứt tranh chấp kéo dài nhiều năm với chính phủ Mỹ.
Trung Quốc: Mỹ ‘tự làm hại mình’ nếu bán vũ khí cho Đài Loan
(VNF) - Mới đây, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã lên tiếng chỉ trích thương vụ bán vũ khí trị giá 11 tỷ USD của Mỹ với Đài Loan.
Một cổ phiếu tăng 55.000% sau 149 phiên trần liên tiếp
(VNF) - Đằng sau danh xưng cổ phiếu có hiệu suất tốt nhất thế giới là một bài học đắt giá cho những nhà đầu tư chạy theo lợi nhuận “nóng” từ làn sóng AI.
Mỹ lại thách thức 'lằn ranh đỏ' của Trung Quốc?
(VNF) - Mỹ tiếp tục phê duyệt gói bán vũ khí kỷ lục cho Đài Loan trị giá 11,1 tỷ USD, bao gồm nhiều khí tài tấn công chủ lực. Động thái được xem là thách thức trực diện “lằn ranh đỏ” của Trung Quốc và có nguy cơ thổi bùng căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
TT Trump tuyên bố 'hút' 18 nghìn tỷ USD cho Mỹ, nền kinh tế được 'giải cứu' chỉ sau vài tháng
(VNF) - Tổng thống Mỹ Donald Trump tự hào tuyên bố khoản đầu tư kỷ lục 18 nghìn tỷ USD đang đổ vào nước Mỹ. “Chỉ trong vài tháng, nền kinh tế của chúng ta đã đi từ trạng thái tệ nhất lên tốt nhất”, ông Trump phát biểu.
China Vanke trước 'giờ G': Nguy cơ vỡ nợ làm 'rung chuyển' bất động sản Trung Quốc
(VNF) - Khi nhà phát triển bất động sản China Vanke bước vào cuộc họp mang tính sống còn với các chủ sở hữu trái phiếu vào ngày 18/12, giới đầu tư đang chuẩn bị tinh thần cho những biến động tiếp theo của lĩnh vực bất động sản Trung Quốc. Đáng chú ý, cho đến nay vẫn chưa có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy nhà nước sẽ can thiệp bằng các gói cứu trợ.
Kinh tế khó khăn, người trẻ Trung Quốc cạnh tranh 1 suất 'bát cơm sắt'
(VNF) - Một số lượng kỷ lục những người trẻ Trung Quốc có trình độ học vấn cao đang đổ xô vào các công việc nhà nước để tìm kiếm sự ổn định. Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc đối mặt nhiều khó khăn, làm suy giảm triển vọng việc làm trong khu vực tư nhân.
Tàu siêu tốc nhanh hơn máy bay: Trung Quốc tiến gần ‘điều không tưởng’
(VNF) - Trong một thế giới nơi tốc độ ngày càng trở thành thước đo của tiến bộ, Trung Quốc đang nỗ lực phá vỡ những giới hạn của ngành giao thông vận tải với một phương tiện có thể khiến cả máy bay phản lực cũng không “đua” kịp. Đó là T-Flight – một loại tàu điện từ (maglev) được thiết kế để đạt tốc độ lên tới 965 km/h, bỏ xa tốc độ bay hành trình trung bình của nhiều máy bay thương mại đường dài.
Trung Quốc xây ‘siêu đập thuỷ điện’ 168 tỷ USD lớn nhất thế giới
(VNF) - Cách bờ biển đông dân cư của Trung Quốc hàng trăm dặm, tại một khúc quanh gấp khúc của con sông hẻo lánh thuộc dãy Himalaya, một dự án cơ sở hạ tầng được xem là tham vọng nhất của Bắc Kinh đang dần thành hình.
Thế giới sắp xuất hiện tỷ phú 1.000 tỷ USD đầu tiên
(VNF) - Tỷ phú giàu nhất thế giới Elon Musk đang tiến rất gần tới cột mốc chưa từng có: trở thành tỷ phú nghìn tỷ USD.
Tài chính quốc tế 2025: Những cú 'đảo chiều' ngoài dự đoán
(VNF) - Năm 2025 chứng kiến những bước ngoặt khó lường của thị trường tài chính toàn cầu, khi các trụ cột quen thuộc suy yếu, dòng tiền dịch chuyển và những khu vực từng bị xem là “bên” lề bất ngờ vươn lên dẫn dắt.
Bảy tháng sau ngày khởi công, tiến độ xây Cầu Tứ Liên thế nào?
(VNF) - Cầu Tứ Liên không chỉ là một công trình giao thông đơn thuần mà còn được xác định là mắt xích quan trọng trong quy hoạch mở rộng không gian đô thị Hà Nội về phía Bắc sông Hồng.
































































