Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) và cải thiện chất lượng sống của người dân, chính sách thuế đặc biệt là Thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với thuốc lá đang nổi lên như một công cụ kinh tế - xã hội đa chiều, không chỉ giúp tăng thu ngân sách mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm chi phí y tế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
TTĐB từ lâu đã được coi là công cụ điều tiết tiêu dùng các mặt hàng có hại như thuốc lá, rượu bia, nước ngọt có đường... Tại các nước đang phát triển như Việt Nam, ngoài mục tiêu y tế, TTĐB còn đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn lực tài chính cho ngân sách quốc gia, phục vụ cho các chương trình phát triển bền vững.
Thuốc lá gây thiệt hại hơn 2% GDP mỗi năm
Việc tiêu thụ thuốc lá không chỉ gây tổn hại sức khỏe cá nhân mà còn kéo theo hệ lụy lớn về kinh tế, môi trường và xã hội. Theo Hội Khoa học Kinh tế Y tế Việt Nam, tổng chi phí y tế và tổn thất lao động do bệnh liên quan đến thuốc lá đã lên tới 108.000 tỷ đồng/năm, tương đương 1,14% GDP gấp 5 lần nguồn thu từ thuế thuốc lá.
Chưa dừng lại, rác thải từ thuốc lá như đầu lọc nhựa, tàn thuốc và bao bì cũng gây tổn thất môi trường khoảng 99.000 tỷ đồng/năm, tương đương 1,04% GDP. Như vậy, mỗi năm thuốc lá gây thiệt hại cho nền kinh tế Việt Nam hơn 2% GDP.
Dù vậy, tốc độ điều chỉnh thuế thuốc lá tại Việt Nam vẫn còn chậm. Lộ trình tăng thuế giãn tới năm 2027 và mức tăng chưa đủ mạnh sẽ bỏ lỡ cơ hội cứu sống hàng triệu người, giảm bệnh tật và tử vong sớm, cũng như tăng nguồn thu để đầu tư lại cho y tế, giáo dục.
Theo nghiên cứu của chuyên gia Hana Ross, chỉ riêng việc không tăng thuế trong giai đoạn 2020–2021 đã khiến Việt Nam thất thu khoảng 19.000 tỷ đồng, tương đương 825 triệu USD.
Trong khi đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị Việt Nam nên tăng thuế mạnh tay hơn 5.000 đồng/bao từ năm 2026 và tăng lên 15.000 đồng/bao vào năm 2030 để góp phần giảm tỷ lệ hút thuốc, gánh nặng bệnh tật và tử vong.
Không chỉ tăng thu ngân sách, thuế thuốc lá còn là hàng rào bảo vệ công bằng y tế
ThS.BS Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá (Bộ Y tế), cho biết hiện có hơn 45 triệu người Việt Nam có nguy cơ mắc bệnh do thuốc lá, đặc biệt là người trong độ tuổi lao động lực lượng đóng góp chính cho nền kinh tế. Nếu không hành động kịp thời, gánh nặng bệnh tật sẽ gia tăng mạnh trong 10 - 20 năm tới.
Việc tăng thuế thuốc lá không chỉ giúp giảm tiêu dùng từ đó giảm chi phí y tế, giảm tử vong sớm và tổn thất năng suất lao động, mà còn giúp tăng nguồn thu cho Chính phủ để đầu tư ngược trở lại vào các chương trình y tế, giáo dục và an sinh xã hội.
TS. Nguyễn Ngọc Anh, Giám đốc DEPOCEN, nhận định: thuế thuốc lá không chỉ là công cụ tài khóa, mà là chính sách y tế công cộng mang tính chiến lược. Việc tăng giá sẽ tác động mạnh đến nhóm người thu nhập thấp, giúp họ có động lực từ bỏ thuốc lá, tiết kiệm chi tiêu và cải thiện chất lượng sống.
Bà Sandra Mullin, Phó Chủ tịch cấp cao của Vital Strategies, cũng cảnh báo: tiêu thụ thuốc lá tại Việt Nam đang làm suy giảm sức khỏe cộng đồng và kìm hãm phát triển kinh tế bền vững. Nếu tăng thuế đủ mạnh từ bây giờ, Việt Nam sẽ có cơ hội tạo dựng một tương lai khỏe mạnh hơn, đặc biệt với thế hệ trẻ.
Tăng thuế còn là hàng rào bảo vệ thế hệ tương lai. Khi giá thuốc lá tăng cao, trẻ em và thanh thiếu niên sẽ khó tiếp cận từ đó giảm nguy cơ bắt đầu hút thuốc trong độ tuổi dễ bị dụ dỗ.
Một số ý kiến cho rằng tăng thuế có thể thúc đẩy buôn lậu, nhưng thực tế lại cho thấy điều ngược lại. Thuốc lá lậu tại Việt Nam chủ yếu là hai nhãn hiệu Jet và Hero, có giá cao hơn hàng nội địa từ 30% - 60%, cho thấy người dùng chọn vì "gu" hút chứ không phải do rẻ.
Hiệu quả kiểm soát buôn lậu phụ thuộc vào năng lực thực thi, chính sách quản lý thị trường và minh bạch trong xử lý vi phạm. Vì vậy, kiểm soát buôn lậu và tăng thuế cần thực hiện đồng thời và hỗ trợ lẫn nhau, chứ không nên coi tăng thuế là nguyên nhân.
Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, các nước áp dụng thuế cao kết hợp với biện pháp chống buôn lậu như tem kỹ thuật số, kiểm tra thị trường định kỳ, xử phạt nghiêm... vẫn kiểm soát tốt thị trường bất hợp pháp và tăng thu hiệu quả.
Trước những lợi ích rõ ràng, các chuyên gia đề xuất Quốc hội cần ban hành lộ trình tăng thuế quyết liệt hơn. Cụ thể, áp dụng mức thuế tuyệt đối 5.000 đồng/bao từ năm 2026, sau đó tăng đều 2.500 đồng/bao mỗi năm, đạt mức tăng thêm 15.000 đồng/bao vào năm 2030, đồng thời duy trì mức thuế tỉ lệ 75% giá xuất xưởng như hiện nay
Tăng thuế thuốc lá không chỉ là một quyết định tài chính, mà là một hành động thể hiện trách nhiệm xã hội và đạo đức chính sách. Nó mang lại lợi ích đa chiều bảo vệ sức khỏe, giảm bất bình đẳng, tăng thu ngân sách và hướng tới một Việt Nam phát triển bền vững.
Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế đặt ra nhiều thách thức, không thể tiếp tục nhẹ tay với sản phẩm có hại như thuốc lá. Nếu được triển khai đúng mức và đúng thời điểm, chính sách thuế sẽ không chỉ cứu sống hàng triệu người, mà còn giúp tiết kiệm hàng trăm nghìn tỷ đồng, tạo nguồn lực tái đầu tư cho xã hội, góp phần xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh hơn, công bằng hơn và phát triển bền vững hơn.
Tags:
(VNF) - Theo TAND TP. Hà Nội, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế không trực tiếp gây hậu quả cho hai dự án bệnh viện bỏ hoang nhưng có sai phạm trong phê duyệt các chủ trương, nhận của cấp dưới 7,5 tỷ đồng từ các nhà thầu.
(VNF) - Ông Nguyễn Duy Dũng, Thành viên HĐQT Vinatrans, đã bị khởi tố do vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí; Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.
(VNF) - Công ty cổ phần Sông Đà Thăng Long, chủ đầu tư dự án Usilk City bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán.
(VNF) - Hà Nội dự kiến thu hồi hơn 96ha đất trên địa bàn phường Tây Hồ trong giai đoạn 2026-2030 để triển khai 50 dự án từ hạ tầng giao thông, trường học đến công viên, nhà hát...
HĐND và UBND TPHCM được phân cấp, phân quyền triệt để. Thành phố cũng được ưu tiên áp dụng các quy định thuận lợi hơn với lĩnh vực đặc thù của địa phương; được chủ động thí điểm chính sách mới…
(VNF) - Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc khẳng định mục tiêu hoàn thành, đưa dự án vào khai thác thương mại trong năm 2026 là không thay đổi, bắt buộc phải thực hiện.
(VNF) - Sau 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Thái Lan và Việt Nam đang hướng tới một giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn, trong đó hai nền kinh tế ngày càng mang tính bổ trợ thay vì cạnh tranh trực tiếp.
(VNF) - Theo Thủ tướng, nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua thể chế, chính sách, trong đó có chính sách đất đai, quy hoạch và công cụ tài chính - tín dụng để thị trường phát triển lành mạnh, minh bạch.
(VNF) - VinFast Auto Ltd. công bố HĐQT đã bổ nhiệm ông Phạm Nhật Quân Anh giữ chức Chủ tịch HĐQT của VinFast.
(VNF) - Dự án đường sắt Vũng Áng - Tân Ấp - Mụ Giạ có chiều dài 103km, với vận tốc thiết kế từ 80 - 120km/h, tổng mức đầu tư giai đoạn 1 dự kiến khoảng 42.732 tỷ đồng (1,6 tỷ USD).
(VNF) - Dưới lớp vỏ công nghệ hiện đại và hương vị bắt mắt, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang trở thành “thị trường” nhắm mạnh vào thanh thiếu niên.
(VNF) - Theo đề xuất tại dự thảo Luật Đất đai sửa đổi 2026, nhiều trường hợp như đất đang tranh chấp, đất đã có thông báo hoặc quyết định thu hồi, nhà xây sau thời điểm cấm xây dựng… sẽ không được cấp sổ đỏ.
(VNF) - VinEnergo Holding của tỷ phú Phạm Nhật Vượng vừa được thành lập với vốn điều lệ gần 80.000 tỷ đồng, trong đó bà Nguyễn Thị Thanh Thủy – vợ Chủ tịch Techcombank Hồ Hùng Anh góp hơn 3.500 tỷ đồng.
(VNF) - Bộ Công an khởi tố Chủ tịch TV1 Nguyễn Hữu Chỉnh và Chủ tịch TV2 Nguyễn Chơn Hùng trong vụ án liên quan ngành điện; đồng thời đề nghị truy tố nữ đại gia xăng dầu Chu Thị Thành và khởi tố giám đốc doanh nghiệp sản xuất gần 11.000 hũ yến sào kém chất lượng.
(VNF) - Những diễn biến pháp lý liên tiếp tại nhóm doanh nghiệp xây lắp điện đang khiến thị trường chứng khoán chú ý mạnh. Chỉ trong ít ngày, nhiều lãnh đạo cấp cao tại các công ty lớn trong ngành bị khởi tố, kéo theo biến động đáng kể của cổ phiếu và tâm lý thận trọng lan rộng trên thị trường.
(VNF) - Cao tốc kết nối sân bay Cảng hàng không quốc tế Nội Bài với Bắc Ninh và khu vực Đông Bắc đang được thúc đẩy nghiên cứu, mở ra kỳ vọng tạo thêm động lực phát triển cho công nghiệp, logistics và liên kết vùng phía Bắc.
(VNF) - Ngày 22/5 tại Vienna (Cộng hòa Áo), Nền tảng Thiện nguyện - giải pháp số do MB xây dựng, phát triển và vận hành chính thức được vinh danh tại Giải thưởng Thượng đỉnh Thế giới (World Summit Awards - WSA) 2025 ở hạng mục Quản trị công và Sự tham gia của Công dân (Government & Citizen Engagement).
(VNF) - Cá nhân được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty không quá 2 nhiệm kỳ tại một doanh nghiệp.
(VNF) - Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng Điện 1 vừa công bố thông tin liên quan đến việc ông Nguyễn Hữu Chỉnh - Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty bị khởi tố, tạm giam.
(VNF) - Thuốc lá điện tử và các sản phẩm chứa nicotine đang gia tăng nhanh trong giới trẻ, kéo theo nguy cơ nghiện trẻ hóa và tạo áp lực lớn lên y tế, kinh tế và xã hội.
(VNF) - Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố bị can đối với Chủ tịch HĐQT Công ty Xây dựng Điện 2 Nguyễn Chơn Hùng và Kế toán trưởng Công ty là bà Bùi Thị Ngọc Lý.
(VNF) - Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, thuế thu nhập cá nhân với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản được xác định bằng giá chuyển nhượng nhân (x) với thuế suất 2%.
(VNF) - Cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã nộp lại 7,5 tỷ đồng được xác định hưởng lợi và nộp thêm 17 tỷ đồng khắc phục hậu quả vụ án Bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức cơ sở 2.
(VNF) - Lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng/tháng từ 1/7 kéo khoản đóng bảo hiểm xã hội tăng. Với mức đóng tối đa 22% của khoản lương 50,6 triệu đồng/tháng, lương hưu cao nhất có thể gần 40 triệu đồng.
(VNF) - Viện kiểm sát đề nghị phạt cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến 5-6 năm tù trong vụ án xảy ra tại dự án Bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2. Tại tòa, bà Tiến thừa nhận trách nhiệm người đứng đầu và xác nhận từng nhận 7,5 tỷ đồng từ cấp dưới.
(VNF) - Theo TAND TP. Hà Nội, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế không trực tiếp gây hậu quả cho hai dự án bệnh viện bỏ hoang nhưng có sai phạm trong phê duyệt các chủ trương, nhận của cấp dưới 7,5 tỷ đồng từ các nhà thầu.
(VNF) - Kỳ vọng khi hoàn thiện, tổ hợp này sẽ trở thành một biểu tượng mới của du lịch Phú Quốc, cùng với các dự án khác như Cáp treo Hòn Thơm, Cầu Hôn, Tổ hợp vui chơi giải trí thị trấn Hoàng Hôn... sẽ giúp du lịch Phú Quốc phát triển tương xứng với tiềm năng, thu hút thêm hàng triệu lượt khách quốc tế, đặc biệt dòng khách chi tiêu cao, có thêm sản phẩm để cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.
