Vai trò của báo chí trong việc thúc đẩy thu hút dòng vốn FDI

Báo chí viết về thu hút FDI tại Việt Nam

Từ năm 1987, khi Việt Nam ban hành Luật Đầu tư nước ngoài thì việc tiếp nhận FDI mới được chính thức hóa. Kể từ đó đến nay, dòng vốn FDI đã và đang đóng góp to lớn cho sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. FDI đã có những đóng góp lớn vào tăng trưởng, vào nguồn thu ngân sách, tạo việc làm cho người lao động, tham gia tích cực vào công cuộc xoá đói, giảm nghèo, bảo đảm cho an sinh xã hội ở Việt Nam. FDI là một lực lượng góp phần dẫn dắt quá trình công nghiệp hoá ở Việt Nam khi đóng góp tới 50% tổng sản lượng của các ngành công nghiệp. FDI cũng là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu và đưa những sản phẩm hàng hoá “made in Việt Nam” tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu với 70% xuất khẩu là đóng góp của FDI.

Nhận thức được tầm quan trọng của FDI, trong thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành những chủ trương, chính sách quan trọng Bộ Chính trị đã có Nghị quyết 50 ngày 20/08/2019 và Chính phủ đã có Chương trình hành động ban hành kèm theo Nghị quyết 58/2020 về thu hút FDI trong tình hình mới theo hướng điều chỉnh chiến lược thu hút FDI, nâng cấp FDI, hướng tới một thế hệ FDI có chất lượng cao hơn, có khả năng cộng sinh, cộng hưởng, cùng có lợi với nền kinh tế nội địa của Việt Nam. Theo các chuyên gia, Việt Nam đang có cơ hội để đón nhận làn sóng FDI mới gắn liền với cuộc cách mạng công nghệ 4.0. Tuy nhiên, Việt Nam cũng đang đối mặt với những thách thức mới trong cuộc cạnh tranh toàn cầu để thu hút dòng vốn FDI, đòi hỏi sự linh hoạt, chủ động ứng phó nhằm tối ưu hiệu quả của lĩnh vực này.

Trong suốt tiến trình gần 40 năm mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, hoạt động báo chí truyền thông đã có những đóng góp to lớn trên nhiều phương diện. Một mặt, báo chí ghi nhận, phản ánh các hoạt động liên quan đến đầu tư nước ngoài, một mặt phản ánh những mặt chưa được, những hạn chế của lĩnh vực kinh tế này. Tuy nhiên, làm thế nào để hoạt động báo chí truyền thông tiếp tục có những đóng góp cho tiến trình thu hút đầu tư nước ngoài trong giai đoạn sắp tới là một công việc cần được tiến hành thường xuyên, liên tục, đảm bảo chất lượng và hiệu quả cao nhất.

Đầu thập niên 1990, khi chính sách đổi mới của Việt Nam bắt đầu thu hút nhà đầu tư nước ngoài, ngay lập tức nảy sinh nhu cầu cung cấp thông tin chính xác, nhanh chóng, kịp thời, khách quan, tin cậy được cho nhà đầu tư cả trong và ngoài nước. Ba tờ báo kinh tế lớn của Việt Nam ra đời trong thời điểm đó, gồm tờ Thời báo Kinh tế Sài Gòn, tờ Đầu tư và tờ Thời báo kinh tế Việt Nam. Nhờ đáp ứng được nhu cầu của thị trường là thông tin kinh tế, đầu tư của Việt Nam, ba tờ báo này đã có sự phát triển mạnh mẽ, từng bước hình thành nên các tổ hợp báo chí hàng đầu tại Việt Nam.

Trong giai đoạn này, các tờ báo kinh tế, đặc biệt là những tờ báo tiếng Anh như Vietnam Investment Review, Saigon Times Daily và Saigon Times Weekly đã trở thành kênh thông tin chính của các nhà đầu tư nước ngoài. Nhà đầu tư nước ngoài khi đó cần thông tin và các tờ báo kinh tế sống được và phát triển mạnh là nhờ đáp ứng nhu cầu đó. Nhiều hãng thông tấn nước ngoài thậm chí đã mua lại nguồn tin bài của các tờ báo Việt Nam. Một điểm thú vị là chính các tờ báo như Đầu tư và Thời báo kinh tế Việt Nam cũng có sự hợp tác đầu tư với chính các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực báo chí, xuất bản. Sự hợp tác này đưa đến hiệu quả tức thì, theo đó Việt Nam có được các ấn phẩm báo chí đạt chất lượng quốc tế cả về nội dung lẫn hình thức.

Từ đây, trong lĩnh vực báo chí của Việt Nam xuất hiện một nhóm báo chí mới, được gọi là “báo chí kinh tế”, với nội dung chủ yếu là các vấn đề kinh tế. Để đáp ứng được nhu cầu của thị trường, báo chí kinh tế phải chủ động tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn, cả từ phía nhà nước và nhà đầu tư. Do đó, có thể nói nhóm báo chí kinh tế đã có đóng góp to lớn cho sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam trong tiến trình đổi mới, trong đó có lĩnh vực đầu tư nước ngoài. Các tờ báo nói trên cũng đã cổ vũ, kéo theo sự phát triển của nhiều tờ báo, tạp chí kinh tế, đầu tư khác như Diễn đàn doanh nghiệp, Thời báo tài chính, Thời báo ngân hàng, Tạp chí Nhịp cầu Đầu tư, Tạp chí Đầu tư Tài chính…

Không chỉ tham gia thông tin tuyên truyền về đầu tư nước ngoài, các báo chí kinh tế còn có các hoạt động khác hỗ trợ hiệu quả cho công tác quảng bá về đầu tư nước ngoài. Thời báo kinh tế Việt Nam đã nhiều năm thực hiện giải thưởng Rồng Vàng nhằm tôn vinh các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Thời báo kinh tế Saigon có chương trình Saigon Times Top 40 hàng năm vinh danh các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam… Đây chính là cầu nối để công chúng hiểu hơn về các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng như những đóng góp của lĩnh vực này đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

Bên cạnh hoạt động tuyên truyền cho lĩnh vực đầu tư nước ngoài, báo chí cũng tham gia phản ánh về những mặt chưa được của lĩnh vực này. Chẳng hạn, báo chí đã góp phần phanh phui các hoạt động gây ô nhiễm môi trường của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài như trường hợp Công ty Vedan ở Đồng Nai, Công ty Formosa ở Hà Tĩnh… Một ví dụ khác là báo chí đã góp phần cảnh báo tình trạng chuyển giá, trốn thuế của nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài như trường hợp công ty Coca Cola Việt Nam, công ty Heineken…

Trong những năm qua, các hoạt động thông tin đối ngoại nói chung đã được triển khai đa dạng và bài bản hơn trên phạm vi cả nước. Các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương đã có nhiều đóng góp tích cực nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác thông tin đối ngoại, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, nâng cao uy tín và vị thế của đất nước trên trường quốc tế. Nhiều cơ quan báo chí chủ lực của ta đã xây dựng được các kênh thông tin đối ngoại chuyên biệt như: Ban Truyền hình đối ngoại VTV4, Đài Truyền hình Việt Nam; Hệ Phát thanh đối ngoại quốc gia VOV5, Đài Tiếng nói Việt Nam; Báo Nhân dân điện tử; Báo Quân đội nhân dân điện tử... Các kênh thông tin đã có nhiều nỗ lực ngày càng nâng cao chất lượng, tăng tính hấp dẫn của sản phẩm thông tin đối ngoại, tăng thời lượng, nâng cao chất lượng các bản tin, chương trình bằng tiếng nước ngoài...

Điều đặc biệt là, trong tổng thể các hoạt động truyền thông đối ngoại, truyền thông về đầu tư nước ngoài đã được dành một dung lượng đáng kể. Hầu hết thông tin về các hoạt động liên quan đến đầu tư nước ngoài đều đã được công bố công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đặc biệt, hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã được chính các hãng truyền thông nước ngoài đưa tin đầy đủ từ các nguồn tin chính thống của các cơ quan chức năng.

Thu hút FDI trong giai đoạn mới và vai trò của báo chí truyền thông

Chiến lược thu hút FDI của Việt Nam hiện nay là nhất quán và đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết 50 của Bộ Chính trị ngày 20/8/2019 về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030 với mục tiêu tổng quát là “Hoàn thiện thể chế, chính sách hợp tác đầu tư nước ngoài có tính cạnh tranh cao, hội nhập quốc tế; đáp ứng yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, bảo vệ môi trường, giải quyết tốt các vấn đề xã hội, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế. Khắc phục căn bản những hạn chế, bất cập đang tồn tại trong xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện thể chế, chính sách về hợp tác đầu tư nước ngoài. Tạo lập môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh thuộc nhóm ASEAN 4 trước năm 2021, thuộc nhóm ASEAN 3 trước năm 2030”.

Nghị quyết nêu rõ, qua hơn 30 năm đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật thu hút, quản lý đầu tư nước ngoài, tạo dựng môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, từng bước tiếp cận với thông lệ quốc tế. Hoạt động đầu tư nước ngoài ngày càng sôi động, nhiều tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp lớn với công nghệ hiện đại đầu tư vào nước ta; quy mô vốn và chất lượng dự án tăng, góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người lao động; nâng cao trình độ, năng lực sản xuất; tăng thu ngân sách nhà nước, ổn định kinh tế vĩ mô; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng; nâng cao vị thế và uy tín Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, việc thu hút, quản lý và hoạt động đầu tư nước ngoài vẫn còn những tồn tại, hạn chế và phát sinh những vấn đề mới. Thể chế, chính sách về đầu tư nước ngoài chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Chính sách ưu đãi còn dàn trải, thiếu nhất quán, không ổn định. Môi trường đầu tư kinh doanh, năng lực cạnh tranh tuy đã được cải thiện, nhưng vẫn còn hạn chế; chất lượng, hiệu quả thu hút và quản lý đầu tư nước ngoài chưa cao. Hạ tầng kinh tế - xã hội, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu; còn thiếu các thiết chế văn hoá, xã hội thiết yếu. Cơ chế và năng lực xử lý tranh chấp hiệu lực, hiệu quả chưa cao. Hệ thống tổ chức bộ máy và năng lực thu hút, quản lý đầu tư nước ngoài còn bất cập, phân tán, chưa đáp ứng được yêu cầu, thiếu chủ động và tính chuyên nghiệp.

Mặc dù vậy, về quan điểm chỉ đạo, Đảng và Nhà nước ta luôn coi khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, được khuyến khích, tạo điều kiện phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh với các khu vực kinh tế khác. Nhà nước tôn trọng, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhà đầu tư; bảo đảm hài hoà lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người lao động trong doanh nghiệp.

Một nội dung đáng chú ý trong Nghị quyết 50 là về vấn đề tuyên truyền, quảng bá về đầu tư nước ngoài, Đảng và Nhà nước sẽ công khai, minh bạch hệ thống thông tin kinh tế - xã hội, pháp luật, chính sách, quy hoạch, kế hoạch, thị trường... Tăng cường cơ chế đối thoại, đổi mới, mở rộng phương thức tiếp nhận kiến nghị, phản ánh của nhà đầu tư; xử lý dứt điểm, kịp thời các khó khăn, vướng mắc liên quan đến các dự án đang thực hiện. Bên cạnh đó, sẽ hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu, thông tin quốc gia về đầu tư đồng bộ, liên thông với các lĩnh vực lao động, đất đai, thuế, hải quan, tín dụng, ngoại hối... và các địa phương. Nâng cao chất lượng công tác thống kê, bảo đảm kịp thời, đầy đủ, chính xác và phù hợp với thông lệ quốc tế. Phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác bình chọn, vinh danh các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài; định kỳ bình chọn, vinh danh các nhà đầu tư nước ngoài tiêu biểu. Điều này đã và đang đặt ra cho báo chí Việt Nam nhiệm vụ mới rất quan trọng trong việc thúc đẩy dòng vốn FDI vào Việt Nam cũng như phát huy hiệu quả của các doanh nghiệp FDI hiện nay.

Trong quá trình phát triển và hội nhập có cả thời cơ và thách thức. Thời cơ đi cùng thách thức và đan xen nhau. Tuy nhiên, nếu có thời cơ mà không tận dụng thì cũng bị tuột và thách thức nếu được xử lý tốt có thể thành thời cơ. Mặc dù có khó khăn thách thức nhưng thuận lợi và thời cơ vẫn nhiều hơn. Vì vậy báo chí truyền thông Việt Nam cũng phải biết tận dụng thời cơ vượt qua thách thức để tiếp tục phát triển ổn định và bền vững. Để thực hiện tốt nhất chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài trong bối cảnh mới, cần đẩy mạnh các hoạt động báo chí, truyền thông về lĩnh vực này. Theo chúng tôi, trong thời gian tới cần làm tốt các công việc sau đây:

Một là xây dựng “Chương trình thông tin, truyền thông về chủ trương, chính sách về nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài” theo Nghị quyết 58 của Chính phủ. Trong chiến lược này, cần cụ thể hóa các hoạt động tuyên truyền, nhắm đến từng nhóm đối tượng cụ thể, đặc biệt là các nhà đầu tư tiềm năng.

Hai là hỗ trợ các cơ quan báo chí truyền thông, đặc biệt là nhóm báo chí kinh tế tiến hành các đợt truyền thông sâu rộng về đầu tư nước ngoài. Nâng cao năng lực và nhận thức cho các cán bộ, phóng viên, biên tập viên về lĩnh vực đầu tư nước ngoài và kinh tế đối ngoại nói chung. Từ nhận thức đúng đắn, đầy đủ mới có thể đưa ra được các chương trình, sản phẩm truyền thông hiệu quả nhất.

Ba là ứng dụng công nghệ thông tin và các tiến bộ khoa học công nghệ để hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu, thông tin quốc gia về đầu tư và đầu tư nước ngoài trong mối liên thông với các ngành nghề, lĩnh vực khác. Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, hệ thống dữ liệu về kinh tế, đầu tư nói chung, về đầu tư nước ngoài nói riêng cần được hiện đại hóa để hỗ trợ công tác tra cứu, khảo sát khi cần.

Bốn là tăng cường quảng bá về môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam trên toàn cầu, qua đó giúp cho các nhà đầu tư nước ngoài có được cái nhìn đầy đủ, toàn diện về môi trường đầu tư, kinh doanh của Việt Nam. Cần lựa chọn các cơ quan truyền thông, hãng thông tấn hàng đầu, có uy tín trên thế giới để quảng bá về môi trường đầu tư của Việt Nam, đặc biệt là những câu chuyện thành công của các nhà đầu tư nước ngoài để tạo sức hút đối với các nhà đầu tư mới.

Việt Nam cần có chiến lược rõ ràng, cụ thể nhằm nâng cao chất lượng các ấn phẩm báo chí truyền thông để tuyên truyền sâu rộng trong quần chúng nhân dân, đồng thời góp phần quảng bá môi trường đầu tư của Việt Nam ra thế giới, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả thu hút và sử dụng nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Thực tiễn quá trình thu hút đầu tư nước ngoài thời gian qua đã cho thấy vai trò vô cùng quan trọng của công tác báo chí truyền thông. Chính vì vậy, một chiến lược truyền thông tổng thể, sâu rộng về đầu tư nước ngoài cần được tiến hành để tiếp tục hỗ trợ cho hoạt động thu hút đầu tư nước ngoài cũng như hỗ trợ cho các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài đã và đang đầu tư, làm ăn tại Việt Nam.