Viết báo kinh tế vĩ mô: Không ngờ tôi yêu đến thế

Hiểu vĩ mô từ tâm sự 1 tiểu thương

Tôi đến với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance vào năm 2022, khi nền kinh tế vừa bước ra khỏi đại dịch COVID-19, mang theo những vết thương sâu sắc nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội tái thiết. Đó cũng là thời điểm báo chí đứng trước hàng loạt thay đổi: chuyển đổi số, áp lực độc giả, và khủng hoảng niềm tin thông tin.

Về Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance làm phóng viên mảng kinh tế vĩ mô, tôi vừa háo hức, vừa e dè. Báo chí tài chính vốn là “sân chơi” không dễ. Đó không phải lĩnh vực có thể chỉ dựa vào cảm xúc để viết, càng không thể chạy theo sự giật gân.

Ở đây, mỗi con số đều có thể là “mỏ neo” cho một vấn đề lớn, mỗi chính sách đều có thể ảnh hưởng đến hàng triệu người dân, hàng ngàn doanh nghiệp. Tôi tự hỏi: mình đã đủ chín để theo đuổi lĩnh vực này chưa? Giai đoạn đầu là chuỗi ngày tôi phải học lại gần như mọi thứ: từ cách tiếp cận chính sách, cách đọc báo cáo ngân sách, đến cách hiểu những câu chữ kỹ thuật trong các thông cáo điều hành của Ngân hàng Nhà nước, hay Bộ Tài chính. Những thuật ngữ như “nới lỏng định lượng”, “nghịch lý tiết kiệm”, “thặng dư ngân sách”, “cấu trúc chi tiêu công”… dần trở nên quen thuộc sau mỗi đêm gõ phím đến khuya.

Ban đầu, tôi nghĩ viết về vĩ mô sẽ khô khan, nặng nề, khó tạo cảm xúc. Nhưng chính khi theo đuổi mảng này, tôi mới cảm nhận rõ: đằng sau mỗi quyết định chính sách là câu chuyện về con người – về nỗ lực giữ ổn định thị trường, bảo vệ người lao động, cứu sống doanh nghiệp, hay phục hồi niềm tin vào nền kinh tế. Một lần tôi viết bài về gói hỗ trợ 350.000 tỷ đồng sau đại dịch.

Tôi mất cả tuần để đọc tài liệu, phân tích dòng vốn, hỏi ý kiến chuyên gia và doanh nghiệp. Nhưng điều khiến tôi nhớ nhất không phải số liệu, mà là câu nói của một người bán hàng ở Hà Nam mà tôi phỏng vấn: “Tôi chỉ cần chậm trả lãi 3 tháng, là có thêm thời gian để gượng dậy”. Tâm sự đó giúp tôi hiểu, báo vĩ mô không phải chuyện xa vời mà là cách để ta nói lên tiếng nói của những người ở tận cùng chuỗi tác động chính sách.

Dần dần, tôi yêu nghề không phải vì cảm giác “có bài đăng trang nhất”, mà vì cảm giác được làm chiếc cầu nối giữa chính sách và thực tế, giữa cơ quan quản lý và người dân, giữa dòng chảy kinh tế và đời sống thường nhật. Làm báo vĩ mô, với tôi, chính là cố gắng nói dễ hiểu những điều lớn lao, phức tạp và quan trọng hơn cả: làm cho người đọc tin.

Một tòa soạn với khí chất đặc biệt

Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance trong mắt tôi là một tòa soạn có khí chất riêng: tỉnh táo, thận trọng, và tử tế. Tỉnh táo trước những luồng thông tin dồn dập. Thận trọng trong kiểm chứng và phản biện. Tử tế trong cách lựa chọn chủ đề, đối thoại với độc giả, và ứng xử với chính người làm báo.

Ở đây, dù không phải bài nào cũng hoàn thiện nhưng mỗi bài viết đều được biên tập kỹ, gợi mở thêm một tầng câu hỏi, chỉnh sửa từng từ ngữ, nhấn mạnh từng biểu đồ. Tại nơi đây, tôi còn học được nhiều điều từ đồng nghiệp. Có những anh chị đã gắn bó từ những ngày đầu thành lập tạp chí, thuộc lòng từng giai đoạn điều hành lãi suất của NHNN, từng bước điều chỉnh trần tín dụng. Có người thuộc cả lịch sử chính sách thuế qua từng nhiệm kỳ Quốc hội.

Họ không chỉ viết báo mà là “sử gia sống” của thị trường tài chính. Được làm việc cạnh họ, tôi thấy mình luôn có động lực để học, để nâng tầm hiểu biết, để không ngừng đặt câu hỏi: Vì sao có chính sách này? Ai là người hưởng lợi? Ai sẽ gặp khó khăn? Và vai trò của báo chí nằm ở đâu? Ba năm qua, tôi đã có gần 300 tác phẩm từ tin ngắn, bình luận, phân tích chuyên sâu, đến phỏng vấn nhân vật. Có bài được đón đọc, có bài không nhiều lượt xem. Nhưng với tôi, mỗi bài đều là một cột mốc.

Tôi còn nhớ lần đầu được dự họp báo Chính phủ, lần đầu gửi email xin phỏng vấn một Thứ trưởng, hay lần đầu viết bài phản biện một chính sách chưa hợp lý – những khoảnh khắc đó, vừa hồi hộp, vừa tự hào. Có khi bài viết chưa được duyệt, tôi lại học thêm một bài học về sự khiêm tốn. Có khi bị chuyên gia từ chối hợp tác, tôi lại học thêm cách lắng nghe và điều chỉnh cách đặt vấn đề. Có lần, bài viết của tôi bị phản hồi là “thiếu trung tính” – tôi buồn, nhưng nhờ thế mà hiểu rõ hơn về giới hạn của báo chí chuyên nghiệp.

Mười năm: Chặng khởi đầu vững chãi

Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance tròn 10 năm, một cột mốc đẹp. Mười năm không phải là dài với một cơ quan báo chí, nhưng là khoảng thời gian đủ để định hình bản sắc, khẳng định vị thế và xây dựng niềm tin.

Tôi không được chứng kiến trọn vẹn chặng đường ấy, nhưng tôi đã kịp thấy cách tạp chí vượt qua thời điểm khó khăn nhất của đại dịch, kịp thấy những nỗ lực đổi mới về hình thức trình bày, giao diện số, mở rộng mạng lưới cộng tác viên, tổ chức hội thảo chuyên đề, gắn kết với doanh nghiệp, và từng bước đưa tiếng nói của tạp chí ra ngoài phạm vi “nội bộ ngành tài chính”.

Điều quý nhất mà Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance giữ được trong suốt 10 năm qua, chính là niềm tin – từ độc giả, từ chuyên gia, từ đối tác và từ chính đội ngũ làm báo. Trong bối cảnh mà thông tin đôi khi bị thương mại hóa, quan điểm dễ bị cực đoan hóa, việc duy trì một tiếng nói trung thực, chuẩn xác và nhân văn – không dễ, nhưng rất cần thiết. Ba năm qua, tôi đã viết nhiều hơn bất kỳ giai đoạn nào trước đó cả về số lượng lẫn chiều sâu suy nghĩ. Cũng là quãng thời gian tôi đọc nhiều hơn, suy nghĩ sâu hơn, và nhìn nhận xã hội với một thái độ đa chiều hơn.

Tôi không còn chỉ “đưa tin” mà tôi đã biết đặt câu hỏi, lắng nghe phản biện, tự kiểm tra mình mỗi khi viết một nhận định. Tôi chưa phải một nhà báo giỏi, nhưng tôi tin mình đang đi đúng hướng. Với tôi, Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance không chỉ là nơi làm việc mà là nơi mình lớn lên, cả trong nghề và trong đời. Nơi tôi học được sự kiên trì, tử tế, và lòng yêu nghề – không ồn ào, không phô trương, nhưng đủ vững để đi đường dài.

Tôi hy vọng, những năm tới mình vẫn còn được ở đây, được cùng các đồng nghiệp viết tiếp câu chuyện của VietnamFinance, trong một giai đoạn mới với nhiều thách thức và cũng đầy cơ hội. Khi tạp chí bước sang tuổi 15, rồi 20…, tôi mong mình vẫn được góp một phần nhỏ tiếng nói của mình từ một người viết, từ một người yêu nghề báo.