Xung đột Trung Đông: Cổ phiếu dầu khí 'nổi sóng' giữa nhịp điều chỉnh của thị trường?

Cuối tuần qua, thế giới đón nhận một cú sốc địa chính trị lớn khi Mỹ và Israel đồng loạt tiến hành không kích vào các mục tiêu chiến lược tại Iran khiến lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng. Diễn biến này ngay lập tức đẩy căng thẳng Trung Đông lên một nấc thang mới, đồng thời bổ sung thêm một biến số khó lường vào bức tranh vốn đã nhạy cảm của thị trường tài chính toàn cầu, trong bối cảnh nhà đầu tư vẫn đang theo dõi sát sao các tín hiệu về lãi suất, lạm phát và triển vọng tăng trưởng kinh tế.

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam lựa chọn cách tiếp cận vấn đề theo hướng định lượng, dựa trên dữ liệu lịch sử các cuộc chiến tranh và xung đột vũ trang để đánh giá xác suất và mức độ tác động lên thị trường chứng khoán.

Chứng khoán cần 47 phiên để hồi phục sau các cú sốc xung đột

Theo thống kê tổng hợp từ các sự kiện chiến tranh và xung đột lớn trên thế giới, thị trường chứng khoán thường phản ứng tiêu cực trong ngắn hạn. Trung bình, chỉ số tạo đáy sau khoảng 22 phiên kể từ khi sự kiện bùng phát và cần khoảng 47 phiên để phục hồi về lại mức điểm tại thời điểm bắt đầu xung đột.

Dữ liệu về mức độ ảnh hưởng trung bình đối với thị trường Mỹ và Việt Nam cũng cho thấy xu hướng tương tự. Ngay khi sự kiện xảy ra, S&P 500 giảm trung bình 2,5% và VN-Index giảm 3,5%. Sau 30 ngày, mức giảm nới rộng lên lần lượt 4% và 6%. Đến mốc 90 ngày, đà giảm thu hẹp còn khoảng 1,5% với S&P 500 và 3% với VN-Index. Tuy nhiên, sau một năm, cả hai thị trường đều ghi nhận mức tăng trở lại, trung bình khoảng 15% đối với S&P 500 và 10% với VN-Index.

Xét theo khu vực phát sinh xung đột, mức độ tác động trong vòng một tháng kể từ khi sự kiện xảy ra có sự khác biệt đáng kể. Thống kê thực hiện trên chỉ số SP30 (đại diện cho 30 cổ phiếu vốn hóa lớn và thanh khoản cao) cho thấy phản ứng không đồng nhất giữa thị trường chứng khoán các khu vực. Đáng chú ý, mức độ tác độ tác động tiêu cực từ khu vực Trung Đông thấp hơn so với các khu vực khác.

Cụ thể, với 12 sự kiện trong mẫu thống kê, SP30 tại Trung Đông giảm trung bình khoảng 1,3% trong tháng đầu tiên. Trong khi đó, tại châu Á – Thái Bình Dương, với 3 sự kiện được ghi nhận, mức giảm trung bình lên tới 10,5%, cao nhất trong các khu vực khảo sát. Đông Âu ghi nhận mức giảm trung bình khoảng 5,5% với 2 sự kiện, còn tại Mỹ, SP30 thậm chí tăng trung bình khoảng 1,3%.

Giá dầu tăng sẽ tạo dư địa cho cổ phiếu dầu khí

Dự báo tác động tới chỉ số S&P500 trong một tháng từ sự kiện chiến tranh và xung đột, ông Nguyễn Thế Minh cho biết, các nhà phân tích của Yuanta Việt Nam sử dụng mô hình hồi quy để dự báo đánh giá tác động bởi các yếu tố. Đối với đặc biệt khu vực Trung Đông, mô hình cho ra được kết quả biến giá dầu sẽ tác động ngược chiều mạnh mẽ nhất đến diễn biến chỉ số S&P500.

Đại diện Yuanta Việt Nam đánh giá, giá dầu thường hưởng lợi trong ngắn hạn khi xung đột bùng phát, qua đó tạo dư địa tăng cho nhóm cổ phiếu dầu khí. Ngược lại, phần còn lại của thị trường, đặc biệt là các nhóm nhạy cảm với chi phí đầu vào và kỳ vọng tăng trưởng kinh tế, có thể chịu tác động tiêu cực trong giai đoạn đầu.

“Trong ngắn hạn, nhà đầu tư có thể tận dụng đà tăng mạnh của giá dầu để chốt lời nhóm dầu khí và tận dụng nhịp giảm ở các nhóm cổ phiếu khác để mua vào cho chiến lược này”, ông Minh khuyến nghị, đồng thời nhấn mạnh rằng địa chính trị luôn là biến số khó dự báo nhất của thị trường tài chính và có thể thay đổi một cách nhanh chóng. Vì vậy, nhà đầu tư cần quản trị rủi ro chặt chẽ và linh hoạt điều chỉnh danh mục theo diễn biến thực tế, thay vì dựa hoàn toàn vào các kịch bản lịch sử.

Theo thống kê trước đó của Yuanta Việt Nam, các cú sốc địa chính trị thường gây tác động tiêu cực lên thị trường chứng khoán trong ngắn hạn, đặc biệt trong khoảng một tháng đầu sau sự kiện. Tuy nhiên, ở các mốc thời gian dài hơn như 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng, ảnh hưởng tiêu cực này thường suy giảm đáng kể và hiếm khi để lại hệ quả dài hạn đối với xu hướng thị trường.

Theo một thống kê trước đó của Yuanta Việt Nam, tác động địa chính trị có thể tác động tiêu cực lên thị trường chứng khoán trong ngắn hạn sau 1 tháng, nhưng thị trường chứng khoán sẽ thường không còn chịu tác động tiêu cực sau 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng, đặc biệt các sự kiện địa chính trị không tác động tiêu cực lâu dài.

Vì vậy, nhà đầu tư cần ưu tiên quản trị rủi ro trong ngắn hạn nhằm hạn chế tác động từ những nhịp giảm mạnh do yếu tố tâm lý. Đồng thời, cần lưu ý rằng thị trường chứng khoán Việt Nam thường có độ trễ và thời gian phản ứng kéo dài hơn so với thị trường Mỹ, do tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân lớn và yếu tố tâm lý đóng vai trò chi phối đáng kể trong biến động giá.

Chia sẻ quan điểm tương tự, ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, Giám đốc Khối Tư vấn đầu tư Khách hàng cá nhân, Chứng khoán Thiên Việt (TVS) cũng cho rằng xung đột vũ trang có thể khiến tâm lý nhà đầu tư thận trọng hơn trong ngắn hạn. Tuy vậy, một số nhóm ngành có khả năng phản ứng tích cực.

Trước hết là nhóm dầu khí. Trong bối cảnh giá dầu Brent đã tăng mạnh từ đầu năm 2026 tdo Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận về hạt nhân, việc một số nhà cung ứng tạm dừng vận chuyển dầu thô qua eo biển Hormuz có thể làm gián đoạn nguồn cung ngắn hạn và tiếp tục hỗ trợ giá dầu. Điều này có thể tạo động lực cho các cổ phiếu như GAS, PLX, BSR, PVD, PVS.

Thứ hai là nhóm vận tải biển. Nếu căng thẳng leo thang và hoạt động vận chuyển qua Trung Đông bị gián đoạn, giá cước container (WCI) có thể hồi phục sau nhịp điều chỉnh, hiệu ứng tâm lý khả quan trong ngắn hạn cho HAH, VOS,..

Thứ ba là nhóm phân bón. Giá dầu tăng có thể kéo theo xu hướng tăng giá ở các sản phẩm đầu vào trong chuỗi hóa dầu, bao gồm urê. Đây có thể là yếu tố nâng đỡ nhóm cổ phiếu DCM, DPM,... trong ngắn hạn.