Áp lực thuế quan Mỹ, tiêu dùng nội địa phục hồi mong manh

Nỗi lo thuế quan Mỹ tác động sức mua nội địa

Dù tổng cầu trong quý I/2025 đã ghi nhận sự khởi sắc, nhưng giới chuyên gia vẫn bày tỏ quan ngại sâu sắc trước tác động lan tỏa của chính sách thuế mới từ Mỹ.

Việc Mỹ áp thuế cao hơn đối với một số nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như thép, nhôm, hàng điện tử… không chỉ làm giảm kim ngạch xuất khẩu mà còn tạo áp lực gián tiếp lên sản xuất trong nước và thị trường lao động.

Khi xuất khẩu sụt giảm, doanh nghiệp buộc phải cắt giảm quy mô sản xuất, từ đó ảnh hưởng đến thu nhập người lao động và sức mua chung của toàn nền kinh tế.

Do đó, trong bối cảnh hiện tại, thúc đẩy tổng cầu tiếp tục là ưu tiên lớn trong nhiều khuyến nghị chính sách gần đây, nhất là khi động lực từ đầu tư tư nhân vẫn chưa thể bứt phá. Sự dè dặt của khu vực doanh nghiệp chủ yếu bắt nguồn từ áp lực chi phí vốn ngày càng lớn, cùng với những bất ổn của môi trường kinh doanh toàn cầu. Trong bối cảnh đó, dù tổng cầu đã có tín hiệu phục hồi, đà tăng trưởng vẫn mong manh và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Theo báo cáo công bố ngày 1/4/2025 của Công ty S&P Global Market Intelligence, chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI ) ngành sản xuất Việt Nam đạt 50,5 điểm trong tháng 3. Tuy nhiên, trước đó 3 tháng liên tiếp, chỉ số này ở dưới mốc 50 điểm. Điều này cho thấy sự trồi sụt bất thường của các ngành sản xuất.

Về vấn đề này, GS.TS Tô Trung Thành, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, yếu tố cầu của nền kinh tế khó khăn nên hấp thụ vốn của các khu vực trong nền kinh tế suy giảm. Bất chấp những nỗ lực củng cố, tỷ lệ an toàn vốn của nhiều ngân hàng thương mại vẫn đang “neo” ở mức thấp, cho thấy bộ đệm tài chính còn khá mỏng so với các chuẩn mực quốc tế và khu vực. Nguy cơ càng trở nên đáng lo ngại khi chất lượng tài sản ngân hàng có dấu hiệu suy giảm rõ rệt.

Đặc biệt, theo ông Thành nợ có khả năng mất vốn (nợ nhóm 5) lại có xu hướng tăng mạnh ở nhiều ngân hàng. Nếu không có các giải pháp phòng vệ kịp thời, sự lan truyền từ khu vực sản xuất – đầu tư sang tài chính – tiền tệ có thể tạo ra vòng xoáy tiêu cực, làm suy yếu khả năng phục hồi tổng thể của nền kinh tế.

“Một trong những nút thắt đáng lo ngại nhất của hệ thống ngân hàng hiện nay là sự mất cân đối nghiêm trọng giữa kỳ hạn huy động và cho vay. Tiền gửi ngắn hạn hiện chiếm tới hơn 80% tổng nguồn vốn huy động, trong khi tỷ lệ cho vay trung và dài hạn lại đang duy trì ở mức gần 50%”, ông Thành lưu ý.

Năm 2025, với các biến động bên ngoài mạnh mẽ hơn năm trước, khả năng tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế càng trở nên quan trọng. Để hồi phục và thúc đẩy tăng trưởng, các động lực như đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu cần được đẩy mạnh.

Trên thực tế, những kết quả tích lũy từ việc giảm thâm hụt ngân sách và giảm nợ công trong những năm qua đã tạo ra dư địa quan trọng cho việc mở rộng tài khóa hiện nay. Theo thông tin từ Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách nhà nước năm 2024 lần đầu tiên đã vượt ngưỡng 2 triệu tỷ đồng, ước đạt 2.037.500 tỷ đồng. Con số này vượt khoảng 336,5 nghìn tỷ đồng so với dự toán và tăng 16,2% so với năm 2023.

Thu ngân sách từ xuất nhập khẩu ước đạt khoảng 426.000, bằng 113,3% dự toán và tăng 15% so với cùng kỳ năm 2023. Cán cân thương mại hàng hóa trong năm 2024 ước tính xuất siêu 24,77 tỷ USD.

Tổng cục Thuế cho biết, lũy kế tổng thu ngân sách do ngành thuế quản lý ước đạt 1.732.000 tỷ đồng. Con số này tương đương 116,5% dự toán và tăng 13,7% so với thực hiện năm 2023. Ước tính, tổng thu ngân sách nội địa do cơ quan thuế quản lý cả năm 2024 đạt 1.732.000 tỷ đồng. Con số này tương đương 116,5% dự toán và tăng 13,7% so với thực hiện năm 2023.

Điều đó cho thấy, nguồn lực tài khóa hiện nay đang ở trạng thái khá dồi dào, không chỉ đảm bảo khả năng thanh toán nợ đến hạn mà còn giúp nhà nước chi trả đầy đủ, kịp thời cho các đối tượng theo quy định.

"Nợ công đã được kiểm soát tốt và duy trì ở mức an toàn, tạo nền tảng vững chắc để Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh chính sách tài khóa mở rộng. Đây là điều kiện then chốt để hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hướng đến hoàn thành các mục tiêu phát triển trong năm 2025", bà Nguyễn Thanh Nga, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách tài chính, nhận định.

Trông chờ vào thị trường trong nước

Hiện nay, trong bối cảnh thị trường xuất khẩu được dự báo có nhiều rủi ro, do sức mua thị trường toàn cầu chưa phục hồi và do những ảnh hưởng của chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump, các chuyên gia kinh tế cho rằng, để thúc đẩy tổng cầu từ đó thúc đẩy tăng trưởng năm 2025 đạt trên 8%, phải trông vào thị trường nội địa.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ kể từ đại dịch Covid-19, sức mua của thị trường nội địa đã chịu ảnh hưởng không nhỏ.

Tháng đầu năm 2025 là tháng có kỳ nghỉ Tết, theo thông lệ, sức mua sẽ tăng mạnh, nhưng thực tế, lại tăng chậm. Số liệu thống kê cho thấy, tổng mức bán lẻ hàng hóa tháng 1/2025 chỉ tăng 9,5% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này thấp hơn so với cùng kỳ tháng Tết các năm trước dịch (các năm 2018, 2019, tổng mức bán lẻ tăng lần lượt 13,2% và 11,5%).

Sức mua tăng chậm sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới động lực cho sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp, vốn đang bị ảnh hưởng do kinh tế khó khăn và cầu thị trường toàn cầu tăng chậm.

Trong báo cáo gửi tới Quốc hội, Chính phủ cho rằng, phải xây dựng các cơ chế, chính sách về thuế, tín dụng để hỗ trợ tăng sức mua, kích cầu tiêu dùng, du lịch nội địa. Đồng thời, đẩy mạnh các hoạt động kết nối cung cầu và xúc tiến thương mại thị trường trong nước; thúc đẩy phân phối hàng hóa qua nền tảng số; phát triển thương mại điện tử: có giải pháp đồng bộ để thúc đẩy, khai thác hiệu quả xu hướng tiêu dùng, du lịch trong nước trong các dịp lễ, tết…

“Phải phát triển mạnh thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng. Phấn đấu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành năm 2025 tăng khoảng 12% trở lên”, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh.

Trước đó, trong cuộc làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về tăng trưởng kinh tế, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng nhấn mạnh việc phải thúc đẩy tiêu dùng nội địa. “Chỉ khi thúc đẩy được tiêu dùng nội địa, mới giúp tăng trưởng GDP bền vững”, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh.

Hiện nay, để kích cầu tiêu dùng, nhiều giải pháp đã được đề xuất. Trong đó, Bộ Tài chính nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách về thuế, tín dụng để hỗ trợ tăng sức mua, kích cầu tiêu dùng, du lịch nội địa; triển khai giải pháp đồng bộ khai thác xu hướng tiêu dùng, du lịch trong nước dịp lễ, tết…

Trong khi đó, Bộ Công thương chịu trách nhiệm đẩy mạnh kết nối cung cầu, xúc tiến thương mại thị trường trong nước; thúc đẩy kết nối giữa nhà sản xuất trong nước và các kênh phân phối hiện đại để mở rộng tiêu thụ sản phẩm nội địa trên cả nước…

Việc thực hiện chính sách tiền tệ linh hoạt thông qua giảm lãi suất, mở rộng tín dụng tiêu dùng, tăng cơ hội vay tiêu dùng, linh hoạt trong quản lý nợ, giảm chi phí vay cũng được cho là sẽ góp phần hiệu quả kích cầu tiêu dùng nội địa.