‘Bán cà phê thu 700 triệu/năm, có lúc bù lỗ 2 triệu': Ngưỡng miễn thuế nào hợp lý?

Lỗ vẫn phải đóng thuế, chủ kinh doanh thiệt thòi

Ông Nguyễn Huy Hà (46 tuổi), chủ quán cà phê tại phường Hà Đông, TP. Hà Nội chia sẻ, vợ chồng ông có mở cửa hàng bán cà phê được khoảng gần 2 năm nay, doanh thu trung bình mỗi tháng được khoảng 60 triệu đồng, một năm gần 700 triệu đồng.

Theo ông Hà, sau khi trừ đi các chi phí mặt bằng, nguyên liệu đầu vào, điện nước, nhân công… lợi nhuận ròng một tháng chỉ còn khoảng 7-8 triệu đồng. Có những tháng thêm nhiều chi phí phát sinh, ông Hà cho hay còn phải bù lỗ 2 triệu.

“Mặc dù mức doanh thu vượt xa 200 triệu, ngưỡng phải nộp thuế theo quy định nhưng lợi nhuận rất thấp và không ổn định. Thu nhập thực tế không tương xứng với nghĩa vụ thuế, còn chưa bằng mức giảm trừ gia cảnh mới cho người làm công là 15,5 triệu”, ông Hà nói thẳng điều bất công.

Trường hợp của ông Huy Hà không phải là cá biệt trong thực tế kinh doanh ngành dịch vụ ăn uống hiện nay. Thậm chí, có rất nhiều hộ kinh doanh tạp hoá, hàng ăn uống trong ngõ, cửa hàng nhỏ tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. HCM, Đà Nẵng… đều có mức doanh thu vượt ngưỡng 200 triệu đồng/năm, thậm chí đạt 500 triệu, 700 triệu/năm nhưng thu nhập ròng một tháng ở mức rất thấp, chưa bằng mức giảm trừ gia cảnh được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội thông qua 15,5 triệu/tháng. Nguyên nhân được cho là mức chi phí đầu vào gồm thuê mặt bằng, nguyên vật liệu, nhân công đều tăng.

Thực tế, ngưỡng miễn thuế 200 triệu được nhiều chuyên gia đánh giá được thiết kế, xây dựng trên cơ sở doanh thu của hộ kinh doanh nộp thuế khoán, chưa điều chỉnh lên, trong khi doanh thu thực tế của hộ kinh doanh đã rất khác.

Nói về ngưỡng chịu thuế phù hợp, Luật sư Nguyễn Thanh Hải – Giám đốc Công ty TNHH Luật An Hoàng Gia cho rằng, nếu chỉ nhìn vào doanh thu mà không tách bạch thu nhập ròng, rất dễ dẫn đến hiểu nhầm “có doanh thu là có lãi”. Thực tế, chi phí nhập hàng, nhân công, mặt bằng, điện nước… chiếm tỷ lệ lớn. Nhiều hộ doanh thu cao nhưng gần như không có lợi nhuận thực. Vì vậy, ngưỡng 200 triệu vẫn còn khá thấp nếu đặt trong bối cảnh kinh tế hiện nay.

Song song đó, dự thảo mới đang đề xuất nâng mức giảm trừ gia cảnh cho người lao động lên 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương khoảng 186 triệu/năm. Điều này khiến câu chuyện công bằng trở nên quan trọng hơn: nếu người làm công, ăn lương chưa chịu thuế ở mức này, thì hộ kinh doanh liệu có hợp lý khi phải chịu thuế chỉ vì doanh thu vượt 200 triệu?.

Ngưỡng miền thuế phải trên 1 tỷ đồng?

Một số chuyên gia đã đề xuất nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế đối với hộ kinh doanh lên mức 500 triệu – 1,5 tỷ đồng/năm, tùy nhóm ngành, Luật sư Nguyễn Thanh Hải đánh giá, với hộ bán hàng, đại lý hàng hóa, biên lợi nhuận ròng thường chỉ 10–20%, nên doanh thu cao chưa phải là thu nhập cao. Còn với nhóm dịch vụ ít tốn vật tư, ngưỡng 600–700 triệu sẽ phù hợp hơn.

“Một chính sách thuế hợp lý sẽ khiến người dân tự giác, minh bạch và vui vẻ thực hiện, thay vì phải tìm cách né tránh. Hộ kinh doanh cần được tạo điều kiện để phát triển, còn những hộ đủ lớn sẽ tự chuyển đổi mô hình lên doanh nghiệp – đúng tinh thần cải cách”, ông Hải nói thêm.

Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam đề xuất, nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế với hộ kinh doanh lên thấp nhất là 500 triệu đồng/năm, thậm chí có thể nâng lên 1 tỉ đồng/năm.

Đại diện VCTA giả sử, doanh thu của hộ kinh doanh là 1 tỉ đồng/năm, lãi suất bình quân là 16% thì thu nhập thực tế 1 năm khoảng 160 triệu đồng, chia trung bình mỗi tháng là 13,3 triệu đồng. So với cá nhân thu nhập từ tiền lương, tiền công được giảm trừ gia cảnh cho bản thân 15,5 triệu đồng/tháng, mức như trên cũng tương xứng.

Nhấn mạnh yếu tố hướng tới sự minh bạch, bà Cúc nêu, các hộ kinh doanh phải đưa ra doanh thu thực, sau khi kê khai, nắm được doanh thu thực tế của hộ kinh doanh thì mới điều chỉnh ngưỡng doanh thu miễn thuế.

Trao đổi quan điểm về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Thức - Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH BCTC - Đại lý thuế BCTC nhìn nhận, nếu chỉ căn cứ vào một mức doanh thu chung để quy định rằng 100 triệu, 200 triệu hay 1 tỷ được miễn thuế… là điều rất khó và thiếu cơ sở thực tiễn.

Vị chủ tịch BCTC lý giải, mỗi ngành nghề có tỷ suất lợi nhuận hoàn toàn khác nhau. Có ngành chỉ cần doanh thu 500 triệu/năm đã có lãi, ngành phải đạt 1–2 tỷ mới hòa vốn và cũng có ngành phải từ 5–10 tỷ trở lên mới tạo được lợi nhuận. Chính vì sự khác biệt này mà pháp luật thuế hiện hành mới áp dụng các mức thuế giá trị gia tăng và thu nhập cá nhân khác nhau theo từng lĩnh vực, để đảm bảo phù hợp với đặc thù của từng ngành.

Do đó, nếu muốn quy định ngưỡng doanh thu được miễn thuế, thì không thể lấy một con số chung áp cho tất cả, mà phải xác định theo từng nhóm ngành: Ngành này có thể 200 triệu, ngành khác 1 tỷ hoặc ngành đặc thù có thể 5 tỷ…

“Cách tiếp cận này mới khoa học, công bằng và đúng tính điều tiết, chắc chắn cũng được cộng đồng cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh đồng thuận, tuân thủ”, ông Thức cho hay.

Còn chia sẻ tại nghị trường Quốc hội, đại biểu Hoàng Văn Cường (đoàn Hà Nội) đã nêu ví dụ: người bán sữa lãi 100.000 đồng mỗi hộp, bán 200 hộp được doanh thu 200 triệu đồng, nhưng thực chất lợi nhuận chỉ có 20 triệu đồng. Trong khi mức giảm trừ gia cảnh đối với một cá nhân hiện đã lên tới 186 triệu đồng/năm.

"Tôi cho rằng đối với những người đại lý, người kinh doanh bán hàng mức khởi điểm tối thiểu phải là 1,5 tỷ đồng”, đại biểu Hoàng Văn Cường nói mức hợp lý.

Ông Cường nói thêm, mức này dựa trên giả định chênh lệch khoảng 20%, thì thu nhập mới trên 260 triệu đồng và phải chịu thuế. Đối với những người kinh doanh dịch vụ và những người kinh doanh mà không phải bỏ chi phí vật liệu, ví dụ như thầu xây dựng mà không bao thầu vật liệu, thì mức này ít nhất cũng phải 500 triệu đồng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng chia sẻ, ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đã tốt hơn so với mức 100 triệu, do đó không thể nói rằng chúng ta đang gây khó dễ cho các hộ kinh doanh. Tuy vậy, ông cũng đồng tình với ý kiến của các đại biểu rằng đang có bất cập trong cách tính ngưỡng thu thuế với hộ kinh doanh, không tạo được sự công bằng so với người lao động có thu nhập từ tiền công, tiền lương.

Trong đợt sửa đổi luật lần này đang xem xét nâng ngưỡng thu nhập chịu thuế với người làm công ăn lương, do đó, chính sách thuế với hộ, cá nhân kinh doanh cũng cần đảm bảo một mức công bằng với nhóm này.

Qua góp ý của các đại biểu, ông Thắng nói, vẫn phải tính toán lại ngưỡng doanh thu này để các hộ kinh doanh không cảm thấy bị thiệt thòi hơn so với ngưỡng bắt đầu thu thuế của người làm công ăn lương. “Chúng tôi xin được tiếp thu nội dung này để nghiên cứu có một ngưỡng tính thuế khởi đầu đối với hộ kinh doanh phù hợp”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định.