Bùng nổ thanh toán không tiền mặt: Đứt gãy tạo ra cơ hội
Minh Dũng -
19/05/2023 10:37 (GMT+7)
(VNF) - Đại dịch Covid-19 đã gây ra đứt gãy lớn trong đời sống và hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhưng điều này lại thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt tăng đột biến. Sau đại dịch, thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phát triển khi các ngân hàng nắm bắt xu hướng, mở rộng các dịch vụ, còn người dân thì đã thích ứng với phương thức thanh toán mới.
Từ đầu năm 2020, khi đại dịch Covid-19 bùng phát và kéo dài, nguyên tắc hạn chế tiếp xúc, tránh lây nhiễm được đề cao đã khiến nhiều hoạt động giao dịch bị bế tắc, việc mua bán bằng tiền mặt bị sụt giảm rất mạnh. Nhưng đứt gãy và khó khăn đó lại là đòn bẩy để các hình thức thanh toán điện tử, thanh toán qua thẻ hoặc ứng dụng trên điện thoại di động bùng nổ.
Đại diện Saigon Co.op kể lại diễn biến không ngờ vào đầu năm 2021 khi TP.HCM trong tâm dịch, từ tỷ trọng 4% khách hàng thanh toán không tiền mặt khi mua hàng ở các siêu thị, cửa hàng của Saigon Co.op thì ngay trong dịch Covid-19, con số này tăng vọt lên 40%, thậm chí nhiều thời điểm lên đến 50%. Đây là mục tiêu mà Saigon Co.op dự kiến mất 3-4 năm nữa mới đạt được.
Cũng trong thời điểm căng thẳng nhất vì đại dịch, Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) phải đóng cửa 100 trong tổng số 137 phòng giao dịch. Không còn cách nào khác ngoài việc phải đáp ứng dịch vụ qua các kênh số hóa. Bất ngờ lớn đã xảy ra khi dịch vụ mở tài khoản online bằng công nghệ định danh khách hàng điện tử (eKYC) đã tăng vọt. Con số ACB mong đợi chỉ là 3.000 tài khoản mở mới/ngày thì thực tế là 10.000 tài khoản/ngày. Doanh số và số lượng giao dịch trực tuyến trong những tháng cao điểm dịch bệnh tăng gấp đôi. Các dịch vụ ngân hàng được số hóa đã mang lại tiện ích rất lớn không chỉ cho khách hàng mà còn giúp ngân hàng vượt được thời điểm cam go nhất.
Chuyên gia từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho rằng, việc chuyển dịch mô hình tăng trưởng để có hiệu suất cao hơn thông qua chuyển đổi số là con đường mà Việt Nam đã khởi động và được tăng tốc bởi “cú sốc” Covid-19. Đây là một điểm sáng trong cuộc khủng hoảng này, khi thương mại và dịch vụ đã ngày càng được số hóa để ứng phó với các chính sách giãn cách xã hội. Thực tế cho thấy những ngân hàng đã thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ đều có kết quả kinh doanh rất khả quan. Đặc biệt, trong thời gian giãn cách xã hội, các ngân hàng vẫn thu hút lượng lớn khách hàng mới nhờ số hóa.
Trên đà thuận lợi khi hành vi của người tiêu dùng thay đổi mạnh mẽ trong kỷ nguyên số và tác động đa chiều của dịch Covid-19 khiến thanh toán không tiền mặt trở xu hướng tất yếu, các ngân hàng và công ty công nghệ đã tập trung phát triển các ứng dụng mới trên nền tảng công nghệ số, cung cấp những sản phẩm, dịch vụ hướng tới việc đáp ứng kịp thời nhu cầu thay đổi của khách hàng. Nhờ đó, thanh toán không tiền mặt tưởng chừng sẽ lắng xuống sau đại dịch nhưng thực tế lại tiếp đà tăng trưởng mạnh và đa dạng hơn. Một xã hội không tiền mặt dường như rõ nét hơn sau Covid-19.
Tại các quán cafe ở Hà Nội, trước đây rất ít khách thanh toán trực tuyến và các chủ quan cũng không thích thú với thanh toán không tiền mặt khi chỉ chấp nhận các khoản thanh toán có giá trị lớn qua các máy POS đơn điệu và nhiều trục trặc. Đến nay, các hình thức thanh toán như chuyển khoản ngân hàng, quẹt thẻ, ví điện tử hoặc quét mã QR… cho những khoản nhỏ vài chục nghìn trở nên phổ biến thì việc trả tiền cafe qua online lại nhiều hơn dùng tiền lẻ.
Với nhiều khách hàng “bảo thủ” duy trì thói quen thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt khi “buộc” phải thích ứng với các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cũng trở nên thích thú vì khám phá các ứng dụng mobile banking, ví điện tử và hệ sinh thái số của các ngân hàng, trung gian thanh toán, bởi họ nhận ra rằng không chỉ có thể chuyển tiền online mà có thể thanh toán, chi trả cho hầu hết mọi nhu cầu mua sắm giao dịch hàng ngày như thanh toán học phí, viện phí, đi chợ/siêu thị trực tuyến, gọi xe - giao hàng, đặt mua vé máy bay, tour du lịch, vé tàu xe... Thay vì mang tiền mặt đi giao dịch, giờ đây chỉ với một tấm thẻ hay điện thoại di động là người tiêu dùng có thể hoàn tất quá trình thanh toán mọi lúc, mọi nơi và cho mọi khoản tiền lớn hay nhỏ.
Đến nay, đa phần tổ chức tín dụng đã và đang xây dựng, triển khai chiến lược chuyển đổi số. Nhiều nghiệp vụ cơ bản đã được số hóa 100%, thanh toán qua thiết bị di động tăng trưởng hàng năm lên tới 90% về số lượng và 150% về giá trị. Nhiều ngân hàng đạt trên 90% giá trị giao dịch trên kênh số.
Báo cáo mới đây của Cốc Cốc cho thấy xu hướng nổi bật nhất của người dùng Việt trên Internet vào năm 2022 là mua sắm trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt. Có tới 47% người dùng chọn sử dụng phương thức thanh toán hiện đại, bao gồm chuyển khoản, ví điện tử, thẻ ngân hàng nội địa, thẻ tín dụng.. Theo một thống kê của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tổng số tiền của người dân trong 45 ví điện tử đang lưu hành lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Điều đó cho thấy nhu cầu sử dụng ví điện tử nói riêng và thanh toán không tiền mặt nói chung của người dân đang ngày càng cao.
Về phía các ngân hàng, mô hình ngân hàng số cho phép mở rộng mạng lưới và cơ sở khách hàng nhanh chóng, đồng thời tăng năng suất vận hành và kiểm soát chi phí hiệu quả. Ước tính chi phí giao dịch tại ngân hàng số chỉ bằng 1/50 chi nhánh truyền thống, nên dù số lượng khách hàng và giao dịch tăng gấp nhiều lần nhưng nguồn nhân lực chỉ tăng 5 - 7% mỗi năm.
Con số đột biến
Thanh toán điện tử tại Việt Nam vài năm gần đây liên tục tăng mạnh. Tốc độ tăng trưởng về giao dịch thanh toán di động bình quân hàng năm đạt hơn 90%, nhiều loại hình tăng 100-200% mỗi năm. Thống kê của Mastercard trong năm 2022 cho thấy, có đến 94% người tiêu dùng Việt Nam đã sử dụng ít nhất một phương thức thanh toán số trong thời gian qua.
Theo số liệu của NHNN, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt trong 11 tháng của năm 2022 đạt mức tăng trưởng cao so với cùng kỳ năm 2021. Giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 85,6% về số lượng và 31,39% về giá trị; qua kênh Internet tăng tương ứng 89,36% và 40,55%; qua kênh điện thoại di động tăng tương ứng 116,1% và 92,3%; qua phương thức QR code tăng tương ứng 182,5% và 210,6%; giao dịch qua POS tăng tương ứng 53,57% và 48,78%; giao dịch qua ATM tăng tương ứng 13,28% và 14,04%.
Còn theo số liệu của Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), năm 2022, tổng số lượng và giá trị giao dịch qua hệ thống NAPAS tăng trưởng 92% về số lượng giao dịch và tăng 83% về giá trị giao dịch so với năm 2021. Số người sử dụng dịch vụ thẻ tăng trưởng 93% và người dùng tài khoản tăng 174% so với 2021. Đáng chú ý, năm 2022 tiếp tục ghi nhận tỷ trọng các giao dịch rút tiền mặt trên tổng giao dịch xử lý qua hệ thống NAPAS giảm từ 12,1% trong năm 2021 xuống mức 6,56% của năm 2022. Tỷ trọng giao dịch thẻ chip thực hiện qua hệ thống NAPAS tiếp tục tăng từ 26% năm 2021 lên đến hơn 60% năm 2022.
Dự báo năm 2023 sẽ tiếp tục bùng nổ thanh toán không dùng tiền mặt, đặc biệt là ở các thành phố lớn. Hiện nay, Chính phủ và ngành ngân hàng đã và đang áp dụng nhiều chính sách, biện pháp thúc đẩy thanh toán bằng các phương thức dựa trên công nghệ số. Mục tiêu của ngành ngân hàng là đến năm 2025 thanh toán không dùng tiền mặt trong thương mại điện tử sẽ đạt 50%.
Tuy nhiên, theo nhận định của Chi hội thẻ - Hiệp hội Ngân hàng: “Sự bùng nổ này vẫn chủ yếu tập trung ở khu vực thành thị. Trong khi đó, khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa còn nhiều dư địa đang bỏ ngỏ, hơn 90% giao dịch tại đây vẫn là giao dịch tiền mặt và người dân không có ATM để rút tiền khi cần, không có máy chấp nhận thẻ để giao dịch. Không nhiều ngân hàng mạnh tay đầu tư cho hạ tầng chấp nhận thẻ vì chi phí cao, biên lợi nhuận lại thấp. Hiện dân số Việt Nam đạt gần 100 triệu dân nhưng lượng máy POS, mPOS chỉ có hơn 400.000 máy”.
Để thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, các ngân hàng, công ty tài chính cần đầu tư, mở rộng mạng lưới chấp nhận thẻ tại khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa để người dân có nơi để sử dụng. Đồng thời, cần đa dạng phương thức hợp tác, xây dựng hệ sinh thái ngân hàng mở, phục vụ đa kênh nhu cầu người dùng.
Nghiên cứu của Mastercard cũng chỉ ra, an toàn và bảo mật là mối quan tâm hàng đầu của người tiêu dùng khi thanh toán điện tử. Bên cạnh đó, thanh toán không dùng tiền mặt cũng tiềm ẩn những rủi ro như dữ liệu thanh toán của người dùng bị theo dõi và các mã độc có thể xâm nhập ví điện tử khi người dùng thanh toán bằng hình thức như quét mã QR… Do vậy, các doanh nghiệp bán lẻ và tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán cần ưu tiên đảm bảo và duy trì an toàn, bảo mật trong mọi giao dịch tài chính điện tử.
(VNF) - Dự thảo thay thế Thông tư 22 không đơn thuần là một thay đổi kỹ thuật trong cách tính tỷ lệ an toàn thanh khoản. Điểm quan trọng hơn là quy định mới đang buộc hệ thống ngân hàng phải nhìn lại chất lượng nguồn vốn thực sự đằng sau tăng trưởng tín dụng. Khi tiền gửi liên ngân hàng bị loại khỏi mẫu số, những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn ngắn hạn này sẽ chịu áp lực lớn hơn, trong khi nhóm có nền tảng huy động bền vững sẽ thể hiện rõ lợi thế.
(VNF) - Trong bối cảnh ngành ngân hàng bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng trải nghiệm và sự đồng hành dài hạn, ABBank lựa chọn cách tiếp cận mới: đặt tinh thần “phụng sự khách hàng” làm trung tâm chiến lược. Không chỉ cung cấp sản phẩm tài chính, ngân hàng hướng đến việc tham gia sâu hơn vào hành trình phát triển của khách hàng và cộng đồng.
(VNF) - Tổ chức xếp hạng tín nhiệm toàn cầu Moody’s Ratings vừa công bố kết quả rà soát định kỳ đối với Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank, HoSE: HDB), trong đó duy trì các mức xếp hạng chủ chốt và nâng triển vọng xếp hạng từ “Ổn định” lên “Tích cực”.
(VNF) - Ngân hàng cảnh báo 6 hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động thanh toán. Người vi phạm đối mặt mức phạt tới 150 triệu và nguy cơ truy cứu trách nhiệm hình sự.
(VNF) - Dù lãi suất huy động đã được điều chỉnh giảm khá nhanh trong thời gian gần đây, nhưng mặt bằng lãi suất cho vay vẫn gần như “đứng yên”, thậm chí neo ở mức cao khiến doanh nghiệp và người vay vốn rơi vào thế khó.
(VNF) - Ngân hàng tư nhân là Techcombank và VPBank đang nắm giữ hơn 1,07 triệu tỷ đồng tài sản thế chấp bằng bất động sản, phản ánh quy mô lớn của dòng vốn gắn với lĩnh vực này.
(VNF) - Trí tuệ nhân tạo đang giúp các ngân hàng tự động hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý từ hàng giờ xuống vài giây, đồng thời tinh gọn bộ máy với hàng trăm nhân sự gián tiếp được cắt giảm.
(VNF) - Theo VDS, lãi suất của các khoản vay hiện hữu đã ghi nhận mức tăng tương đương với mức tăng trong giai đoạn phát sinh nhiều nợ xấu 2022 - 2023.
(VNF) - Lãi suất huy động giảm rầm rộ trên diện rộng nhưng vẫn chưa đủ mạnh. Lãi suất cho vay còn rất cao, dự đoán đến nửa cuối năm mới có đợt giảm sâu.
(VNF) - Lợi nhuận của ngân hàng StanChart tăng mạnh nhờ phát hành trái phiếu tại các quốc gia vùng Vịnh, dù ghi nhận khoản lỗ 190 triệu USD do chiến sự Iran.
(VNF) - Các chuyên gia phân tích từ KBVS dự báo tỷ giá USD/VND trong năm 2026 sẽ duy trì đà tăng ổn định ở mức 2,5–3%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng của năm 2025 nhờ sự hội tụ của nhiều yếu tố vĩ mô tích cực.
(VNF) - Từ đầu tháng 5, nhiều ngân hàng tại Việt Nam đồng loạt dừng tính năng tự động chia nhỏ lệnh chuyển tiền đối với các giao dịch trên 500 triệu đồng, khiến việc chuyển tiền nhanh 24/7 không còn áp dụng với các khoản giá trị lớn như trước.
(VNF) - Sau giai đoạn giảm sâu 2023 - 2024, mặt bằng lãi suất đang bước vào một chu kỳ điều hành mới với nhiều ràng buộc hơn. Áp lực lạm phát từ bên ngoài, căng thẳng thanh khoản trong nước và yêu cầu hỗ trợ tăng trưởng đang đặt chính sách tiền tệ vào thế “đi dây”, nơi mỗi quyết định giảm lãi suất đều phải đánh đổi.
(VNF) - Mùa ĐHĐCĐ năm nay cho thấy ngân hàng tư nhân không còn chỉ đua lợi nhuận. Đằng sau các kế hoạch tăng trưởng cao là tham vọng mở rộng quy mô, tăng vốn, làm dày hệ sinh thái và giành vị thế dẫn dắt chu kỳ mới. Câu hỏi quan trọng không còn là ai tăng nhanh hơn, mà là ai đủ năng lực biến tham vọng đó thành tăng trưởng bền vững.
(VNF) - Trong quý I/2026, ngân hàng Vietcombank giữ ngôi vương với lợi nhuận trước thuế cao nhất hệ thống, đạt 11.803 tỷ đồng, tăng 9% so với cùng kỳ năm ngoái.
(VNF) - Ngân hàng ANZ đang tiến tới việc nắm toàn quyền kiểm soát liên doanh ANZ Worldline để giành lại quyền kiểm soát mảng thanh toán, trong khi đối tác Worldline gặp nhiều biến động về tài chính và uy tín.
(VNF) - Sau một thời gian tăng nhanh, lãi suất tiết kiệm được các ngân hàng “hạ nhiệt”. Nhiều người băn khoăn nên gửi tiết kiệm hay mang đầu tư trong thời điểm này. Trước sự dịch chuyển của lãi suất, điều quan trọng với người có tiền nhàn rỗi là phân bổ nguồn vốn hợp lý thay vì chỉ lựa chọn một kênh đầu tư duy nhất.
(VNF) - Nhiều ngân hàng đẩy mạnh thu nợ bất động sản đồng thời siết chặt cho vay với lĩnh vực địa ốc trong bối cảnh khối bất động sản đảm bảo tại các nhà băng ngày càng phình to.
(VNF) - Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank - HDB) vừa công bố kết quả kinh doanh quý I/2026 với 6.107 tỷ đồng lợi nhuận, ROE đạt 24,29% và CAR đạt 16,16%, tiếp tục ghi nhận hiệu quả ở nhóm đầu ngành trên nền tảng vốn mạnh và quản trị chặt chẽ.
(VNF) - Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) vừa công bố báo cáo tài chính quý I/2026, ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực ngay từ đầu năm, tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định và củng cố nền tảng tài chính trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.
(VNF) - NHNN lấy ý kiến rộng rãi dự thảo thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng.
(VNF) - Dù lãi suất huy động đồng loạt giảm trong 2 tuần qua nhưng lãi vay vẫn điều chỉnh chậm, trong khi chi phí đầu vào neo cao khiến các doanh nghiệp chịu áp lực từ nhiều phía.
(VNF) - Dự thảo thay thế Thông tư 22 không đơn thuần là một thay đổi kỹ thuật trong cách tính tỷ lệ an toàn thanh khoản. Điểm quan trọng hơn là quy định mới đang buộc hệ thống ngân hàng phải nhìn lại chất lượng nguồn vốn thực sự đằng sau tăng trưởng tín dụng. Khi tiền gửi liên ngân hàng bị loại khỏi mẫu số, những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn ngắn hạn này sẽ chịu áp lực lớn hơn, trong khi nhóm có nền tảng huy động bền vững sẽ thể hiện rõ lợi thế.
(VNF) - Dự án Nhà ở chung cư cao tầng tại ô đất NO-11 thuộc KĐT mới Dịch Vọng (cạnh Vành đai 2,5 khẩn cấp đoạn KĐT mới Dịch Vọng - Dương Đình Nghệ) của LIDECO sau khi hoàn thành sẽ cung cấp ra thị trường 364 căn hộ.
