Đà Nẵng – Khát vọng từ những mùa xuân

Dấu ấn ngày đầu “ly thân”

Mùa xuân năm 1997, Nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh chính thức có hiệu lực, theo đó tách Đà Nẵng ra khỏi tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng, thành lập đơn vị hành chính mới là thành phố Đà Nẵng trực thuộc trung ương. Là thành phố trực thuộc trung ương đầu tiên của khu vực miền Trung – Tây Nguyên khi ấy, song Đà Nẵng bước vào hành trình mới với vô vàn thiếu thốn: thiếu điện, thiếu nước sạch, thiếu nhà vệ sinh, nhiều trẻ em không có giấy khai sinh, không được đến trường; hạ tầng manh mún, không gian đô thị chật hẹp, chắp vá.

Điểm xuất phát thấp khiến không ít người hoài nghi, song chính trong hoàn cảnh đó, một yếu tố mang tính quyết định đã hình thành: tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của bộ máy lãnh đạo thành phố qua các thời kỳ. Ông Nguyễn Bá Thanh với hai nhiệm kỳ chủ tịch UBND thành phố và hai nhiệm kỳ bí thư Thành ủy, được ví như “tổng công trình sư” đã cùng tập thể lãnh đạo từng bước tháo gỡ các nút thắt, tranh thủ cơ chế từ trung ương, vận động sự đồng thuận của người dân, tạo nền móng cho một giai đoạn phát triển được ví như “thần tốc” của Đà Nẵng.

Những con số qua các kỳ Đại hội Đảng bộ thành phố các nhiệm kỳ 2001–2005, 2006–2010, 2011–2015 in đậm dấu ấn tăng trưởng. Giai đoạn 2001–2005, GRDP bình quân tăng 13%/năm; thu nhập bình quân đầu người (giá năm 2000) đạt 6,91 triệu đồng, tương đương 460 USD. Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội ước đạt gần 24.000 tỷ đồng, tăng bình quân 28,2%/năm. Hàng loạt công trình trọng điểm về kinh tế – xã hội, từ dân dụng, công nghiệp đến hạ tầng kỹ thuật, đã được đầu tư xây dựng và đưa vào khai thác.

Dấu ấn nổi bật của giai đoạn này là phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, “Đổi đất lấy hạ tầng”. Người dân thành phố đã đóng góp tiền mặt, đất đai, vật kiến trúc với tổng giá trị hàng trăm tỷ đồng, góp phần chỉnh trang đô thị, nâng cấp hạ tầng nội thành và nông thôn. Sang giai đoạn 2006–2010 và 2011–2015, GRDP Đà Nẵng tiếp tục duy trì mức tăng bình quân khoảng 11%/năm; không gian đô thị được mở rộng đáng kể, tỷ lệ dân cư đô thị đạt gần 87%. Tổng vốn đầu tư phát triển trên địa bàn tăng bình quân 18,3%/năm, chiếm gần 65% GRDP.

Với nhiều người, đó là những năm tháng thanh xuân đáng nhớ được góp sức mình vào hành trình “xây thành phố này vươn tới những tầm cao”. Kiến trúc sư Hoàng Quang Huy, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch TP. Đà Nẵng giai đoạn 2000–2005, bồi hồi nhớ lại: “Đó là những năm tháng mà thành phố chuyển mình mạnh mẽ nhất với những đồ án, dự án quy hoạch hạ tầng, công trình chỉnh trang đô thị đồ sộ. Đó là những ngày cả hệ thống chính trị của Đà Nẵng quyết tâm thực hiện quy hoạch thành phố một cách bài bản. Chỉ trong 1 năm, Đà Nẵng hoàn thành quy hoạch chung 1/2000, hơn 700 đồ án quy hoạch chi tiết 1/500 về đô thị, giao thông lần lượt được thực tế hoá trên khắp địa bàn thành phố khiến đồng nghiệp các địa phương kinh ngạc và không thể nào tin nổi khi đại diện Đà Nẵng báo cáo thành tích tại hội nghị ngành xây dựng toàn quốc Vũng Tàu năm 2005. Vậy nên, sau đó, họ liên tục “kéo quân” đến Đà Nẵng để được mục sở thị và cũng là để tham quan, học hỏi những sáng kiến quy hoạch từ Đà Nẵng.

Một dấu ấn khác là việc thành phố đề xuất và được Bộ Xây dựng chấp thuận triển khai ba công trình hạ tầng lớn: đường Nguyễn Văn Linh nối sân bay Đà Nẵng với đường Bạch Đằng; trục đường 2/9 nối quận Hải Châu với huyện Hòa Vang dọc sông Hàn và sông Cẩm Lệ; cùng cầu Thuận Phước và tuyến đường Nguyễn Tất Thành nối từ hầm Hải Vân về cảng Đà Nẵng. Những trục giao thông này trở thành “xương sống” cho mạng lưới hạ tầng đô thị, mở rộng không gian phát triển về nhiều hướng, đặc biệt là hướng đông với trục ven biển Hoàng Sa – Võ Nguyên Giáp – Trường Sa, thu hút mạnh mẽ các dự án du lịch, nghỉ dưỡng quy mô lớn.

Đậm nét ngày “đoàn tụ”

Sau 28 năm “ra riêng”, trở thành biểu tượng của một đô thị trẻ, năng động, hiện đại và là điểm đến du lịch hàng đầu khu vực, ngày 12/6/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, theo đó hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của TP. Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam, lấy tên gọi mới là TP. Đà Nẵng. Sau sáp nhập, diện tích thành phố đạt hơn 11.859km2, gấp 11 lần Đà Nẵng cũ; quy mô dân số tăng lên khoảng 3 triệu người, gấp 5 lần thời điểm năm 1997, đưa Đà Nẵng trở thành thành phố trực thuộc trung ương có diện tích lớn nhất cả nước.

Không gian phát triển được mở rộng từ đèo Hải Vân đến Núi Thành, nơi ghi dấu chiến công lịch sử, cùng hàng loạt dự án hạ tầng, công nghiệp, logistics quy mô lớn đang và sẽ được triển khai. Trong dòng chảy mới, những trăn trở về cách làm đột phá, tư duy vượt thời gian tiếp tục định hình các mô hình kinh tế chiến lược của Đà Nẵng.

Nổi bật là việc hình thành khu thương mại tự do đầu tiên của cả nước, quy mô khoảng 1.881ha. Ban đầu, khu này nằm trên địa bàn Đà Nẵng cũ; sau sáp nhập, thành phố đang nghiên cứu mở rộng về phía nam, gắn kết với sân bay Chu Lai và hệ thống cảng nước sâu, hình thành trung tâm kinh tế – logistics hiện đại, kết nối hành lang kinh tế Đông – Tây và chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo cực tăng trưởng chiến lược mới.

Theo tính toán sơ bộ, khu thương mại tự do Đà Nẵng có thể đóng góp khoảng 12% – 13% GRDP vào năm 2030, tăng lên 16%–17% giai đoạn 2030–2040 và đạt 25%–26% vào năm 2050, đồng thời giúp GRDP của thành phố tăng thêm 1,7%–1,9% mỗi năm, cao hơn quy hoạch hiện hành.

Song hành với đó là trung tâm tài chính quốc tế Đà Nẵng quy mô khoảng 300ha với 5 vị trí tại phường An Hải và Hải Châu. Việc khai trương văn phòng điều hành tại khu công viên phần mềm số 2 được kỳ vọng tạo thêm cú hích mới. Các chuyên gia nhận định đây là chiến lược đột phá, giúp Đà Nẵng phát triển thành trung tâm tài chính xanh, thông minh, hiện đại, thu hút dòng vốn, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào fintech, tài chính xanh, quỹ đầu tư và tài sản số.

Từ một đô thị “nhiều không”, xuất phát điểm thấp, Đà Nẵng đã vươn mình trở thành điểm sáng phát triển của miền Trung. Hợp nhất với Quảng Nam, thành phố tiếp tục nhân lên lợi thế về công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu quý như sâm Ngọc Linh, hướng tới hình ảnh một đô thị tài chính – thương mại hiện đại, nơi những tòa cao ốc soi bóng xuống sông Hàn – dòng sông ánh sáng.

Nghĩ về mùa xuân đầu tiên của Đà Nẵng trực thuộc trung ương năm 1997 và hành trình phát triển đầy sôi động suốt gần ba thập kỷ, trong mỗi trái tim của người dân thành phố hẳn sẽ ngân lên những ca từ quen thuộc trong bài thơ “Đà Nẵng tôi yêu” của cố Bí thư Thành ủy Nguyễn Bá Thanh, được nhạc sĩ Quỳnh Hợp phổ nhạc: “Đà Nẵng bây giờ đẹp lắm/Biển vẫn xanh bên bờ cát trắng/Gió miên man gió hoài chẳng lặng/Sóng hôn bờ hôn mãi không thôi”.