Động lực hình thành Trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, cho biết trong bối cảnh nguồn lực nhà nước có hạn, thu hút đầu tư tư nhân phát triển hạ tầng là giải pháp chiến lược nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án, công trình trọng điểm; nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu nguồn lực đầu tư. Đặc biệt, sau khi Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành đã khơi thông và mở rộng cửa thu hút nguồn lực tư nhân đầu tư vào hạ tầng.

Gia tăng giá trị kinh tế hàng không

- Kinh tế hàng không thế hệ mới đã được “kích hoạt” ở thời điểm đặc biệt, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng cao. Định hướng mới này đồng nghĩa với việc tạo thêm những nguồn lực gia tăng cần thiết cho tăng trưởng cao, thưa ông?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Các dự án hạ tầng trọng điểm (đường cao tốc, cảng biển, sân bay) là những ưu tiên trong đột phá đầu tư kết cấu hạ tầng đồng bộ hiện đại. Đây là một trong 3 đột phá chiến lược của Việt Nam nhằm khơi thông nguồn lực và bứt phá phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trong thời gian gần đây, nhiều dự án đường bộ cao tốc, cảng hàng không, cảng biển được khởi công, cho thấy, chủ trương, định hướng lớn của Đảng, Nhà nước đang đi vào cuộc sống một cách thực chất, đồng bộ, hứa hẹn tạo ra những hiệu ứng lan tỏa rất tốt cho nền kinh tế.

Trong các dự án hạ tầng trọng điểm, cảng hàng không thế hệ mới được xem là đột phá tổng hợp và có tính lan toả cao. Lâu nay, tại các địa phương, hệ thống hạ tầng phát triển chưa đến mức tiềm năng đã hạn chế dây chuyền đến tăng trưởng của nhiều ngành nghề, lĩnh vực, làm chậm quá trình lưu thông hàng hóa khiến chi phí logistic cao, gây khó khăn trong di chuyển cho khách du lịch, nhà đầu tư... 

Ngược lại, với vai trò “mở đường”, hàng không được khơi thông vừa giúp kết nối dòng khách trong và ngoài nước vừa thúc đẩy nhu cầu vận tải hàng hoá. Đặc biệt là sản phẩm công nghệ, linh kiện điện tử, bán dẫn - phục vụ xuất khẩu công nghệ cao. 

Nhìn vào sự phát triển của mô hình cảng hàng không thế hệ mới trên thế giới, ngoài dịch vụ logistic còn tích hợp rất nhiều dịch vụ tạo nên tổ hợp đồng bộ hướng tới khai thác tối đa hiệu quả các không gian tăng trưởng từ tầng ngầm đến trên tầng mặt đất, tầm thấp, tầm cao. Nhờ đó, các nguồn lực gia tăng từ dịch vụ kinh tế hàng không đóng góp cho tăng trưởng là rất lớn. Đây đang là mô hình đã rất phát triển trên thế giới.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các trung tâm kinh tế hàng không phát triển và thành công không dựa trên hoạt động đơn lẻ của hạ tầng xây dựng, hậu cần hay chuỗi cung ứng, thành công thường được xây dựng trên sự phối hợp giữa hạ tầng hàng không tiêu chuẩn cao và các lực lượng kết nối hàng không chủ lực của quốc gia.

Đây không đơn thuần là quan hệ khai thác hay thương mại, mà có sự hợp lực, liên kết bởi động lực thị trường và những doanh nghiệp dẫn dắt hay còn gọi là “anchor tenants” (doanh nghiệp lớn, hãng logistics, hãng hàng không, tập đoàn công nghệ…). Sự hợp lực này sẽ giúp các trung tâm kinh tế hàng không phát huy sức mạnh tổng lực và kết nối hiệu quả các nguồn lực quốc gia để đi nhanh, đi bền vững. Là sự liên kết giữa các trụ cột chiến lược nhằm hiện thực hóa tầm nhìn phát triển và mở rộng không gian tăng trưởng cho nền kinh tế.

Khi các nguồn lực này được phát triển đồng bộ, sân bay không chỉ thực hiện chức năng vận tải mà còn trở thành hạt nhân thu hút đầu tư, thương mại, dịch vụ và công nghệ. Chính sự cộng hưởng giữa các dự án hạ tầng trọng điểm và các lực lượng kinh tế nòng cốt đã góp phần tạo nên nhiều cực tăng trưởng mới tại các quốc gia phát triển

- Như ông đã phân tích, kinh tế hàng không thế hệ mới sẽ gắn liền hệ sinh thái hiện đại và thông minh, thưa ông?

Cảng hàng không thế hệ mới không thể hiểu một cách đơn giản chỉ gồm đường băng, máy bay mà là hệ sinh thái phát triển gắn với kinh tế hàng không. Như tôi vừa chia sẻ, kinh tế hàng không có nhiều yếu tố phát triển như công nghệ hàng không, mô hình quản lý hiện đại, hệ thống phụ trợ, phái sinh gồm logistic, kho hàng, kho chuyên dụng, trung tâm thương mại, đô thị lớn, thậm chí trung tâm tài chính, trung tâm văn hóa thể thao, thiết chế văn hóa. 

Đơn cử, Đặc khu kinh tế Hồng Kông (Trung Quốc), Cảng hàng không quốc tế ở đây dày đặc hệ thống dịch vụ, kể cả thị trường chứng khoán. Sự phát triển của Cảng Hàng không như vậy sẽ tạo ra hàng chục đô thị mới, phát triển theo mô hình mới, thông minh, xanh, đáng sống.

Tại Việt Nam, trong xu hướng phát triển các mô hình hạ tầng hàng không tích hợp, Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình được định hình ngay từ đầu với vai trò là một cảng hàng không quốc tế gắn với yêu cầu vận hành hiện đại và liên kết đa ngành.

Đặt tại Bắc Ninh – khu vực cửa ngõ trọng yếu có vị thế chiến lược, sân bay Gia Bình được kỳ vọng đóng vai trò hỗ trợ trực tiếp cho nhu cầu vận chuyển hàng hóa giá trị cao và tăng trưởng nhanh của khu vực, góp phần tăng cường năng lực kết nối hàng không, đồng thời bổ trợ cho hệ thống sân bay hiện hữu, trong đó có Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài.

Bên cạnh đó, việc phát triển sân bay Gia Bình còn hướng tới tăng cường liên kết vùng và liên kết ngành, từng bước mở rộng kết nối với mạng lưới hàng không trong nước và quốc tế, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả khai thác tổng thể của hệ thống hạ tầng hàng không khu vực phía Bắc.

Phát huy tính sáng tạo và năng động của doanh nghiệp tư nhân

- Được biết, Công ty CP Hạ tầng Hàng không Masterise (MAI) – đơn vị thành viên của Masterise Group sẽ tham gia phát triển Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình theo chủ trương, định hướng của các cơ quan quản lý nhà nước. Ông nhìn nhận như thế nào về vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia?

Dự án Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình được nghiên cứu và triển khai trong bối cảnh Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã xác định rõ vai trò của khu vực này trong việc đồng hành cùng Nhà nước thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới. Với những mô hình phát triển hạ tầng quy mô lớn, có tính tích hợp cao như Gia Bình, việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân được đánh giá là phù hợp với định hướng này.

Trong thực tế, các dự án hạ tầng thế hệ mới không chỉ đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn, mà còn yêu cầu năng lực tổ chức triển khai, khả năng tích hợp nhiều lĩnh vực và tư duy vận hành theo cơ chế thị trường. Trong bối cảnh đó, sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân có thể góp phần bổ sung nguồn lực, gia tăng tính linh hoạt trong phát triển và đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án.

Đặc biệt, với xu hướng phát triển các trung tâm kinh tế hàng không, nơi sân bay không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn là hạt nhân của một hệ sinh thái kinh tế đa ngành, vai trò của khu vực tư nhân trở nên rõ nét hơn trong việc tổ chức các cấu phần một cách đồng bộ và tối ưu hiệu quả khai thác tổng thể.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, nhiều cảng hàng không quy mô lớn hiện nay được đầu tư và vận hành với sự tham gia của khu vực tư nhân, nhờ khả năng huy động nguồn lực, cách tiếp cận vận hành linh hoạt và năng lực phát triển các hệ sinh thái dịch vụ giá trị gia tăng xoay quanh sân bay.

- Nhiều định hướng lớn của Nghị quyết số 68 được cụ thể hoá bằng các cơ chế, chính sách và hành động quyết liệt trong thực tế. Đây là thời điểm thuận lợi để đầu tư tư nhân tham gia nhiều hơn vào các dự án hạ tầng trọng điểm, thưa ông?

Trong thời gian gần đây, Chính phủ quyết liệt chỉ đạo cắt giảm và đơn giản các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh. Bên cạnh đó, cơ chế hợp tác công tư, cơ chế tư nhân độc lập… được hoàn thiện hướng tới tạo lập sân chơi bình đẳng, thu hút và hướng dẫn tư nhân lựa chọn mô hình đầu tư kinh doanh hợp lý có sự bảo đảm của Chính phủ kiến tạo, Chính phủ phát triển. 

Tôi cho rằng, đây là những điều kiện thuận lợi, kích cầu đầu tư, thu hút cho doanh nghiệp tư nhân tham gia tạo ra những vùng phát triển mới. Chỉ khi các điều kiện hội tụ, thúc đẩy sản xuất phát triển, kinh tế mới tăng trưởng bền vững. Ngược lại, với vai trò khởi tạo, định hướng chủ trương đầu tư của Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân hiện thực hoá mục tiêu sẽ góp phần hình thành các doanh nghiệp tư nhân lớn. 

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!