Tàu cao tốc là loại hình giao thông chi phí cao nhất trong các loại hình vận tải đường bộ - chi phí cứng đạt trung bình từ 30-70 triệu USD/km, chưa tính đến các hạng mục khác như mua sắm tàu, xây dựng ga, bãi, trung tâm điều hành, đào tạo nhân sự... Để huy động nguồn vốn lớn như vậy, các quốc gia trên thế giới đã áp dụng nhiều mô hình tài chính khác nhau.
Hệ thống tàu cao tốc Shinkansen do Tập đoàn Đường sắt Nhật Bản (JR) quản lý, hoạt động trên đường ray xây riêng với tốc độ lên tới 320 km một giờ. Chính phủ Nhật Bản giám sát việc xây các tuyến Shinkansen mới và đóng góp khoảng 35% chi phí. 50% do các công ty trong JR chi trả. Phần còn lại thuộc về chính quyền địa phương.
Tại Pháp, mô hình sở hữu nhà nước được duy trì. Toàn bộ hệ thống ĐSCT do chính phủ phân bố kinh phí cho SNCF - tổng công ty đường sắt Pháp. Ngân sách của Pháp trợ cấp cho giao thông đường sắt lên tới 9,6 tỷ USD/năm, trong đó khoảng 2,5 tỷ USD được phân bổ cho 21 khu vực địa lý để mua dịch vụ vận hành tàu.
Một số nước châu Âu như Thụy Điển hay Đức áp dụng mô hình nhượng quyền, tức chính phủ cấp quyền khai thác tuyến đường sắt cho các doanh nghiệp tư nhân trong thời hạn nhất định. Doanh nghiệp phải đầu tư xây dựng, vận hành tuyến tàu và chia sẻ doanh thu hoặc lợi nhuận với nhà nước.
Mô hình PPP (hợp tác công tư) hoặc BOTM (xây dựng - vận hành - chuyển giao - bảo trì) cũng được nhiều nước áp dụng với tỷ lệ chia sẻ linh hoạt. Tuy nhiên, trong thực tế, đa phần các dự án ĐSCT trên thế giới đều do nhà nước đầu tư chính.
Trung Quốc được coi là ví dụ điển hình nhất về sự tham gia của chính phủ trong việc xây dựng đường sắt cao tốc. Tại đây, gần như tất cả dự án đường sắt (bao gồm cả đường sắt cao tốc) đều do một bộ của chính phủ thực hiện. Việc xây dựng và bảo trì các tuyến này thường được chi trả bằng ngân sách nhà nước hoặc phát hành trái phiếu chính phủ.
Tại Việt Nam, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam được Quốc hội thông qua cuối năm 2024, chủ trương theo hình thức đầu tư công với tổng vốn sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương 67 tỷ USD). Mới đây, Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc VinSpeed cho biết đã đăng ký tham gia đầu tư dự án, đề xuất chuyển sang hình thức doanh nghiệp trực tiếp đầu tư.
Nhật Bản là quốc gia tiên phong trong lĩnh vực đường sắt cao tốc, với tuyến Shinkansen đầu tiên đi vào hoạt động năm 1964 giữa Tokyo và Osaka. Không chỉ mang tính biểu tượng, Shinkansen còn đặt nền móng cho khái niệm “cao tốc” với độ an toàn gần như tuyệt đối – hơn 60 năm vận hành không có trường hợp tử vong do tai nạn kỹ thuật nào.
Shinkansen sử dụng công nghệ động lực phân tán, tức là nhiều toa tàu đều được trang bị động cơ, giúp phân bổ lực kéo đều, giảm hao mòn đường ray và tăng hiệu suất phanh. Tốc độ khai thác thương mại hiện đạt 320 km/h, nhưng Nhật Bản đang phát triển thế hệ mới – Maglev (tàu đệm từ) – với tốc độ thử nghiệm lên đến 603 km/h. Tuy nhiên, dự án này vấp phải nhiều trở ngại về tài chính và phê duyệt môi trường, cho thấy chi phí đầu tư cho công nghệ quá cao có thể là rào cản ngay cả với những quốc gia phát triển.
Từ năm 1981, Pháp đã đưa vào khai thác hệ thống TGV (Train à Grande Vitesse). Khác với Nhật Bản, TGV sử dụng động lực tập trung: đầu máy kéo đặt ở hai đầu tàu, cung cấp lực kéo cho toàn đoàn. Dù tốc độ thương mại tương tự Shinkansen (khoảng 320 km/h), TGV nổi bật với cách thiết kế đường ray phù hợp với địa hình châu Âu, giúp kết nối hiệu quả các đô thị lớn như Paris – Lyon – Marseille.
Một điểm mạnh của TGV là khả năng tích hợp với hệ thống đường sắt thông thường – cho phép tàu cao tốc chạy tiếp trên các tuyến cũ với tốc độ thấp hơn, từ đó mở rộng vùng phục vụ mà không cần đầu tư toàn tuyến mới.
Chỉ sau hơn một thập kỷ, Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu thế giới về mạng lưới đường sắt cao tốc với hơn 45.000 km tính đến năm 2023. Điểm khởi đầu là tuyến Bắc Kinh – Thiên Tân dài 115 km, khánh thành năm 2008 với sự hỗ trợ công nghệ từ bốn "gã khổng lồ" phương Tây: Siemens (Đức), Kawasaki (Nhật Bản), Bombardier (Canada) và Alstom (Pháp).
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là Trung Quốc đã nhanh chóng nội địa hóa công nghệ thông qua các hợp đồng chuyển giao, sau đó tự phát triển các đoàn tàu CRH và CRRC với tốc độ khai thác lên đến 350 km/h. Việc tiêu chuẩn hóa đường ray, hệ thống tín hiệu và thiết kế đoàn tàu giúp Trung Quốc giảm mạnh chi phí đầu tư, thậm chí xuất khẩu công nghệ sang các nước như Lào, Indonesia, Thái Lan, và đang chào mời nhiều nước châu Phi.
Đức, Thụy Điển, Mỹ và xu hướng tốc độ hợp lý. Tại châu Âu, Đức với hệ thống ICE (Intercity-Express), Thụy Điển với SJ2000 hay Hà Lan với Fyra đều triển khai các tuyến đường sắt tốc độ cao, tuy nhiên phần lớn chỉ đạt tốc độ thương mại từ 200–250 km/h. Mỹ, quốc gia có diện tích lớn và tập trung vào hàng không, cũng đang nghiên cứu các tuyến cao tốc như California High-Speed Rail với tốc độ dự kiến 280 km/h.
Điểm chung giữa các quốc gia này là hướng đến tốc độ hợp lý, cân bằng giữa hiệu quả vận hành và chi phí đầu tư, thay vì theo đuổi con số cao nhất.
Bên cạnh vốn và công nghệ, thành công của đường sắt cao tốc trên thế giới còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố bổ trợ. Một trong số đó là quy hoạch và chính sách đồng bộ. Kinh nghiệm từ châu Âu cho thấy việc phối hợp giữa các quốc gia và khu vực là cần thiết để hình thành mạng lưới ĐSCT hiệu quả, hoạt động như “metro xuyên biên giới”, thay thế dần các chuyến bay ngắn.
ĐSCT cũng có thể thúc đẩy phát triển đô thị và kinh tế quanh các nhà ga nếu được tích hợp vào quy hoạch tổng thể. Về môi trường, ĐSCT giúp giảm đáng kể khí thải CO₂ so với ô tô và máy bay, nhưng cũng đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ trong xây dựng và vận hành để tránh tác động tiêu cực đến sinh thái.
Tags:
(VNF) - Sau hơn một thập kỷ theo dõi và đầu tư vào thị trường Việt Nam, doanh nhân Eddy Hong – nhà sáng lập Quỹ đầu tư Nextrans (Hàn Quốc) – cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào một chu kỳ đổi mới sáng tạo hoàn toàn mới. Trong đó, y tế, bảo hiểm, robot và AI là những lĩnh vực đặc biệt hấp dẫn để đầu tư.
(VNF) - Hà Nội, ngày 09/06/2026 – VinRobotics, đơn vị tiên phong trong lĩnh vực người máy thuộc Tập đoàn Vingroup, công bố ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MoU) với Infineon Technologies AG, tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới trong lĩnh vực hệ thống điện năng và Internet vạn vật (IoT), nhằm thúc đẩy phát triển các ứng dụng robot thế hệ mới trên nền tảng công nghệ bán dẫn tiên tiến. Sự kiện đánh dấu bước tiến chiến lược của VinRobotics trong hành trình xây dựng năng lực công nghệ lõi mang tầm quốc tế, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của doanh nghiệp Việt Nam trong mạng lưới hợp tác công nghệ toàn cầu.
(VNF) - OpenAI chuẩn bị huy động nguồn vốn khổng lồ nhằm mở rộng hạ tầng tính toán và hiện thực hóa tham vọng phổ cập AI trên quy mô toàn cầu.
(VNF) - Nếu mọi thứ diễn ra đúng như dự đoán, iPhone 18 Pro Max ra mắt vào mùa thu năm nay sẽ trở thành chiếc iPhone tốt nhất mà Apple từng sản xuất.
(VNF) - Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 982/QĐ-TTg phê duyệt Đề án hỗ trợ, phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam vươn ra toàn cầu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
(VNF) - Sau khi quyết định cắt giảm hàng nghìn nhân viên, CEO Mark Zuckerberg của Meta vẫn chưa thể vượt qua bài kiểm tra khắc nghiệt đầu tiên cho lời hứa tỷ USD.
(VNF) - Robot hình người được kỳ vọng trở thành công nghệ bước ngoặt tiếp theo của nhân loại, khiến các siêu cường lao vào cuộc đua giành mỏ vàng nghìn tỷ USD mới.
(VNF) - Từ dây chuyền sản xuất truyền thống đến kỷ nguyên AI vật lý, vì sao hãng xe nổi tiếng này tin rằng robot hình người sẽ thay đổi ngành công nghiệp ô tô?
(VNF) - Từ thị trường vốn, chuỗi cung ứng bán dẫn đến hoạt động vận hành doanh nghiệp, AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với nền kinh tế toàn cầu. Theo các chuyên gia, cuộc cạnh tranh mới sẽ không nằm ở việc ai sở hữu AI, mà ở khả năng biến AI thành lợi thế kinh doanh thực sự.
(VNF) - SpaceX vẫn là một trong những doanh nghiệp sở hữu tiềm năng tăng trưởng hấp dẫn nhất thế giới, nhưng Morningstar cảnh báo tập đoàn này đang bị định giá quá cao.
(VNF) - Một startup robot, có mối liên hệ với gia đình Tổng thống Donald Trump, đang phát triển các robot hình người chiến trường, tham vọng hợp tác sâu rộng với quân đội Mỹ.
(VNF) - Trong khi nỗi lo về việc Trí tuệ nhân tạo (AI) “bóp nghẹt” ngành phần mềm đang đè nặng lên tâm lý giới đầu tư toàn cầu, quỹ ngoại NTAsset lại đưa ra một góc nhìn ngược lại: Đám đông có thể đang nhầm lẫn giữa việc “tạo ra phần mềm” và “triển khai công nghệ”.
(VNF) - Nvidia chọn Unitree làm nền tảng robot hình người toàn cầu, tạo ra bước ngoặt cho cuộc đua AI vật lý trị giá hàng chục nghìn tỷ USD.
(VNF) - Việc Anthropic IPO sẽ là phép thử quan trọng về mức độ sẵn sàng của nhà đầu tư đối với các doanh nghiệp AI có quy mô hàng trăm tỷ USD.
(VNF) - Cục Viễn thông cho biết còn khoảng 25 triệu thuê bao chưa được người dùng xác nhận trạng thái dù đã được đưa lên VneID.
(VNF) - Chỉ với bốn từ ngắn gọn “A new era of PC” (Một kỷ nguyên mới của PC), Nvidia và Microsoft đang khiến giới công nghệ toàn cầu dậy sóng.
(VNF) - SCG - một trong những tập đoàn công nghiệp lớn nhất ASEAN, kỳ vọng sẽ cùng FPT mở rộng chuyển đổi AI trong hệ sinh thái trải rộng đa lĩnh vực, từ hóa chất, xi măng, vật liệu xây dựng đến logistics.
(VNF) - Sau gần 20 năm sống nhờ quảng cáo, CEO Mark Zuckerberg tin rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo nên khác biệt cho Meta.
(VNF) - iPhone Trump là một phiên bản đặc biệt được chế tác từ iPhone 17 Pro Max, nhưng nó không chỉ là sản phẩm công nghệ mà trở thành món trang sức xa xỉ.
(VNF) - Theo Bloomberg, SpaceX hiện đang hướng tới mức định giá tối thiểu khoảng 1,8 nghìn tỷ USD trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) sắp tới.
(VNF) - Dù AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong ngành tài chính và phần lớn chuyên gia tự tin sử dụng công nghệ này. Tuy nhiên, càng sử dụng AI càng khiến các chuyên gia tài chính lo lắng nhiều hơn về nguy cơ mất việc.
(VNF) - Việc chip nhớ HBM4E chính thức được gửi đến khách hàng toàn cầu là tín hiệu cho thấy Samsung đang tăng tốc trở lại trong cuộc đua AI.
(VNF) - Nvidia đang đầu tư 6,2 tỷ USD vào một công nghệ mới nổi có thể thay đổi ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, Foxconn cho biết, sẽ bắt đầu xuất xưởng các hệ thống quang học thế hệ mới phục vụ AI từ cuối năm nay, với một phần sản xuất được thực hiện tại Việt Nam.
(VNF) - CEO Nvidia Jensen Huang đặt cược lớn vào Đài Loan (Trung Quốc) trong cuộc đua AI toàn cầu khi nâng mức chi tiêu hằng năm tại đây lên tới 150 tỷ USD.
(VNF) - Cuộc lật đổ ngoạn mục trong ngành AI và tham vọng trở thành “gã khổng lồ” tiếp theo của Thung lũng Silicon, Anthropic nổi lên như đối thủ đáng gờm nhất của OpenAI.
(VNF) - Sau hơn một thập kỷ theo dõi và đầu tư vào thị trường Việt Nam, doanh nhân Eddy Hong – nhà sáng lập Quỹ đầu tư Nextrans (Hàn Quốc) – cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào một chu kỳ đổi mới sáng tạo hoàn toàn mới. Trong đó, y tế, bảo hiểm, robot và AI là những lĩnh vực đặc biệt hấp dẫn để đầu tư.
(VNF) - Trên công trường cầu Thượng Cát - Hà Nội, hàng trăm công nhân cùng nhiều thiết bị cơ giới đang làm việc liên tục ngày đêm để đẩy nhanh tiến độ thi công, hướng tới mục tiêu hoàn thành công trình trong năm 2027.
