Hồng Kông: Nơi Trung Quốc bắt đầu viết lại 'luật chơi’ Thung lũng Silicon

Dòng tiền đang định hình lại bản đồ công nghệ toàn cầu và Trung Quốc dường như đã học được bài học cốt lõi từ sự trỗi dậy của Mỹ. Nếu thành công, mô hình của Trung Quốc có thể định hình lại cán cân công nghệ và đầu tư toàn cầu trong thập kỷ tới, tạo ra thách thức thực sự đối với vị thế dẫn đầu lâu nay của Mỹ.

Làn sóng mới từ Hồng Kông

Bản tin The China Connection của CNBC đã phác họa một bức tranh đáng chú ý: Trung Quốc đang tái cấu trúc mô hình phát triển công nghệ theo cách mà Silicon Valley từng làm, bắt đầu từ sức mạnh của thị trường tài chính.

Theo chia sẻ của Evelyn Cheng từ Bắc Kinh, các cuộc trao đổi gần đây với giới đầu tư cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt: Trung Quốc không chỉ tập trung vào công nghệ, mà đang chủ động xây dựng hệ sinh thái tài chính để nuôi dưỡng các “kỳ lân” công nghệ, tương tự cách Wall Street từng hỗ trợ các công ty Mỹ bùng nổ.

Ở trung tâm của làn sóng này là Hong Kong, sàn giao dịch mang tính quốc tế cao nhất của Trung Quốc. Sau một thời gian trầm lắng, thị trường này đã “hồi sinh mạnh mẽ” trong năm qua, trở thành điểm đến số một cho các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Thực tế, số vốn huy động qua IPO tại Hồng Kông đã vượt mọi sàn giao dịch khác trên thế giới. Hiện có hơn 400 doanh nghiệp đang xếp hàng chờ niêm yết, con số được cho là còn cao hơn nhờ quy định mới cho phép nộp hồ sơ bí mật.

Gary Lock, đối tác tại hãng tư vấn IPO King & Wood, nhận định làn sóng này sẽ không chỉ kéo dài một hoặc hai năm. Ông cho rằng quy mô hoạt động thị trường vốn hiện tại “lớn hơn rất nhiều” so với bất kỳ giai đoạn nào trong 35 năm qua.

Đáng chú ý, kể từ khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang gần đây, dòng vốn nước ngoài đã bắt đầu chảy vào các ngân hàng tại Hồng Kông, chuẩn bị cho các khoản đầu tư vào Trung Quốc.

Tính đến thời điểm hiện tại, hơn 40 công ty đã niêm yết tại Hồng Kông trong năm nay, trong bối cảnh các quy định được nới lỏng và sự giám sát của Mỹ đối với đầu tư vào các lĩnh vực nhạy cảm của Trung Quốc, như công nghệ quốc phòng, ngày càng chặt chẽ.

Một yếu tố quan trọng là sự hồi sinh của thị trường vốn Hồng Kông đã giúp thay đổi nhận thức trước đây rằng nơi này không thể sánh với Mỹ về thanh khoản giao dịch và định giá cổ phiếu.

Dù có những báo cáo cho rằng Bắc Kinh đang siết chặt việc niêm yết của các công ty Trung Quốc có cấu trúc ở nước ngoài, các chuyên gia và nhà đầu tư được phỏng vấn đều không tin điều này sẽ làm gián đoạn dòng IPO.

Theo ước tính của các nhà phân tích tại Goldman Sachs, chỉ khoảng 15% các doanh nghiệp trong “pipeline” IPO tại Hồng Kông có thể đối mặt với rào cản pháp lý. Tổng số vốn huy động trong năm nay được dự báo đạt khoảng 60 tỷ USD, gần gấp đôi con số 36 tỷ USD của năm 2025.

Một hệ quả đáng chú ý khác là lợi thế cạnh tranh của các nhà đầu tư quốc tế trong việc tiếp cận startup Trung Quốc đang suy giảm. Các quy định mới khiến các nhà sáng lập ưu tiên nguồn vốn trong nước, nơi quyết định được đưa ra nhanh hơn và định giá thường hấp dẫn hơn.

Gary Lock thậm chí đặt câu hỏi: “Còn cần đến SoftBank làm gì?”, khi các quỹ nội địa có thể phản ứng nhanh và linh hoạt hơn.

Hệ sinh thái công nghệ – tài chính đang hình thành

Sự gia tăng các thương vụ IPO tại Hồng Kông chỉ là một phần trong chiến lược lớn hơn của Trung Quốc: xây dựng một hệ sinh thái công nghệ – tài chính hoàn chỉnh, đủ sức cạnh tranh toàn cầu.

Các đợt niêm yết không chỉ giúp doanh nghiệp huy động vốn, mà còn tạo cơ hội sinh lời lớn cho các nhà đầu tư giai đoạn đầu. Điều này khuyến khích thêm nhiều quỹ đầu tư rót vốn vào startup, tạo thành một vòng quay vốn – đổi mới – tăng trưởng.

Song song đó, cách tiếp cận của các doanh nhân Trung Quốc cũng đang thay đổi. Trước đây, họ thường muốn giữ quyền kiểm soát công ty càng lâu càng tốt, khiến IPO với cổ phần chi phối trở thành lựa chọn phổ biến.

Hiện nay, thế hệ sáng lập trẻ, thậm chí điều hành nhiều startup cùng lúc, cởi mở hơn với việc bán công ty hoặc tham gia các thương vụ sáp nhập và mua lại (M&A). Điều này mở ra thêm nhiều “lối thoát” cho nhà đầu tư, từ đó mở rộng quy mô toàn ngành.

Không chỉ tài chính, tư duy phát triển công nghệ tại Trung Quốc cũng đang chuyển biến.

Trong quá khứ, các công ty Trung Quốc tập trung vào trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ ngành nghề cụ thể, ưu tiên hiệu quả kinh doanh nhanh chóng. Trong khi đó, các đối thủ Mỹ theo đuổi mục tiêu tham vọng hơn như trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI).

Tuy nhiên, xu hướng này đang thay đổi. Các nhà đầu tư Trung Quốc ngày càng tìm kiếm những nhà sáng lập có tầm nhìn dài hạn, hiểu rõ vai trò của công nghệ trong tương lai, thay vì chỉ chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.

Những bước tiến về công nghệ cùng hệ thống hỗ trợ tài chính ngày càng hoàn thiện đang giúp Trung Quốc trở nên hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư quốc tế.

Một diễn đàn đầu tư mạo hiểm tại Hàng Châu gần đây đã thu hút đại biểu từ nhiều quốc gia như Ấn Độ, Tây Ban Nha và Bỉ. Đặc biệt, đoàn doanh nghiệp Ấn Độ gồm hơn 20 lãnh đạo cấp cao, từ các quỹ đầu tư đến tập đoàn công nghiệp lớn như Tata Group, đã tham gia tìm kiếm cơ hội hợp tác.

Các doanh nghiệp này đang quan tâm đến việc đầu tư và hợp tác với các công ty robot Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất, một dấu hiệu cho thấy sức hút ngày càng lớn của hệ sinh thái công nghệ Trung Quốc.

Tất cả những diễn biến này phản ánh một thực tế quan trọng: dòng tiền và đổi mới sáng tạo toàn cầu không còn là “đặc quyền” của Mỹ.

Trung Quốc đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm nội địa đủ mạnh, có khả năng cạnh tranh trực tiếp với mô hình của Mỹ. Tuy nhiên, đây sẽ không phải là bản sao hoàn chỉnh.

Khác biệt lớn nhất nằm ở yếu tố chính sách. Theo Gary Lock, rủi ro lớn nhất đối với hệ sinh thái này chính là những thay đổi bất ngờ từ cơ quan quản lý. “Rất nhiều thứ chúng tôi làm ở khu vực này phụ thuộc vào chính sách”, ông nhấn mạnh.

Điều đó có nghĩa là, dù Trung Quốc đang tiến rất nhanh trên con đường tái tạo “công thức Silicon Valley”, mô hình này vẫn mang bản sắc riêng, nơi vai trò của nhà nước và định hướng chính sách có ảnh hưởng sâu sắc hơn nhiều so với phương Tây.