Elon Musk và Sam Altman: Từ cặp bài trùng đến mối hận 'không đội trời chung'

Tháng 12/2015, tại hội nghị New Establishment Summit do tạp chí Vanity Fair tổ chức ở San Francisco, Elon Musk và Sam Altman cùng ngồi trên sân khấu để công khai quảng bá cho mối quan hệ hợp tác mới của họ. Khi ấy, cả hai là đồng chủ tịch của một phòng thí nghiệm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo non trẻ mang tên OpenAI.

Elon Musk lúc đó đã là tỷ phú nhờ cổ phần tại Tesla, hãng xe điện vừa IPO trước đó 5 năm. Trong khi đó, Altman đang điều hành Y Combinator, cái nôi của hàng loạt startup đình đám tại Thung lũng Silicon.

Hai người đã làm việc rất chặt chẽ trong năm 2015 nhằm xây dựng một sáng kiến AI mà họ tin rằng có thể ngăn Google độc quyền công nghệ trí tuệ nhân tạo trong tương lai. Dự án đó chính là OpenAI, ban đầu được thành lập như một tổ chức phi lợi nhuận.

Nhưng hơn một thập kỷ sau, mối quan hệ từng được xem là biểu tượng hợp tác của giới công nghệ đã biến thành cuộc đối đầu cay đắng nhất ngành AI hiện đại.

Phiên tòa tỷ USD làm rung chuyển giới công nghệ Mỹ

Trong ba tuần gần đây, sự đổ vỡ giữa Musk và Altman trở thành tâm điểm của một vụ kiện đình đám tại Oakland, bang California. Năm 2024, Musk đã kiện Altman cùng OpenAI với cáo buộc họ phản bội cam kết ban đầu rằng OpenAI sẽ hoạt động như một tổ chức phi lợi nhuận.

Hiện nay, OpenAI được định giá hơn 850 tỷ USD, trong khi đế chế SpaceX của Musk đạt mức định giá khoảng 1,25 nghìn tỷ USD sau khi sáp nhập với xAI hồi tháng 2.

Cả hai công ty đều đang lao vào cuộc đua lên sàn chứng khoán. SpaceX được cho là chuẩn bị công bố bản cáo bạch IPO ngay trong tuần này, mở đường cho một trong những thương vụ phát hành cổ phiếu lớn nhất lịch sử công nghệ Mỹ.

Tuy nhiên, trước khi thuyết phục các nhà đầu tư phố Wall, Musk đã phải xuất hiện trước bồi thẩm đoàn ở Oakland để bảo vệ lập luận của mình rằng OpenAI đã “đánh cắp” tổ chức từ thiện mà ông góp phần sáng lập.

Ông cáo buộc Altman và Greg Brockman làm giàu cá nhân từ một tổ chức từ thiện trong khi vẫn tận dụng hình ảnh tích cực của mô hình phi lợi nhuận.

Trong quá trình làm chứng, Musk liên tục nhấn mạnh thông điệp mà ông đã đăng tải nhiều năm qua trên nền tảng X: OpenAI sẽ không bao giờ tồn tại nếu thiếu ông.

“Tôi là người nghĩ ra ý tưởng, đặt tên công ty, tuyển dụng những nhân sự chủ chốt, truyền đạt mọi thứ tôi biết và cung cấp toàn bộ khoản tài trợ ban đầu”, Musk khẳng định.

Ở chiều ngược lại, Altman phản bác rằng ông và các đồng sáng lập chưa từng cam kết với Musk về cấu trúc doanh nghiệp của OpenAI.

Theo lời Altman, vấn đề lớn nhất từ những ngày đầu là Musk muốn nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với OpenAI vì ông không tin người khác có thể đưa ra quyết định đúng đắn.

Sau ba tuần tranh tụng, luật sư hai bên đã hoàn tất phần tranh luận cuối cùng. Bồi thẩm đoàn sẽ bắt đầu nghị án để xác định liệu OpenAI, Altman và Brockman có vi phạm nghĩa vụ từ thiện hay trục lợi bất chính hay không.

Theo giáo sư luật Stavros Gadinis của Đại học California Berkeley, cuộc chiến này gần như không mang lại chiến thắng về hình ảnh cho bất kỳ ai.

“Công chúng đang chứng kiến hai tỷ phú cùng khẳng định mình mới là người xứng đáng dẫn dắt công nghệ có thể thay đổi nhân loại”, ông nhận xét. “Và phần lớn mọi người có lẽ sẽ đi đến kết luận rằng: không ai trong số họ cả”.

Cuộc chiến quyền lực phía sau OpenAI

Mối quan hệ hợp tác giữa Musk và Altman bắt đầu từ tháng 5/2015 khi Altman gửi email cho Musk hỏi liệu Manhattan Project có thể trở thành hình mẫu cho một chương trình AI đầy tham vọng hay không.

Musk trả lời rằng ý tưởng này “đáng để thảo luận”.

Đến tháng 12/2015, OpenAI chính thức ra mắt. Musk cam kết tài trợ tới 1 tỷ USD cho tổ chức phi lợi nhuận này.

Trong một email gửi Altman vào tháng 11/2015, Musk viết: “Tôi cực kỳ ấn tượng với mọi người. Đây là một đội ngũ tuyệt vời”.

Nhưng những vết nứt đầu tiên bắt đầu xuất hiện từ năm 2017.

OpenAI khi đó đang đạt tiến bộ lớn trong nghiên cứu AI nhưng tiêu tốn quá nhiều tiền mặt cho hạ tầng tính toán. Hồ sơ tòa án cho thấy Musk yêu cầu Altman cùng các đồng sáng lập lập danh sách nhân viên và đánh giá đóng góp của từng người để sa thải những ai không đạt yêu cầu.

Trong lúc OpenAI cần thêm nguồn vốn khổng lồ, ban lãnh đạo bắt đầu thảo luận việc chuyển sang mô hình vì lợi nhuận.

Và đây là lúc xung đột thực sự nổ ra.

Theo tài liệu tòa án, Musk muốn nắm tới 90% cổ phần nếu OpenAI trở thành công ty vì lợi nhuận.

Tuy nhiên, Altman cùng các đồng sáng lập khác như Ilya Sutskever từ chối. Họ cho rằng không một cá nhân hay nhóm nào nên có quyền kiểm soát tuyệt đối đối với “trí tuệ nhân tạo tổng quát” – loại AI có thể thông minh ngang hoặc vượt con người.

Mâu thuẫn tiếp tục leo thang vào tháng 6/2017 khi Tesla chiêu mộ thành công nhà nghiên cứu AI Andrej Karpathy từ OpenAI.

Theo các tin nhắn nội bộ được công bố trước tòa, đội ngũ của Musk đã ăn mừng thương vụ này. Trong số những người tham gia trao đổi có Shivon Zilis – người hiện có bốn người con với Musk.

Khi bị luật sư OpenAI chất vấn, Zilis thừa nhận chính Musk là người đầu tiên tiếp cận Karpathy.

Sau đó, theo lời Brockman, Musk đã gửi tới các đồng sáng lập OpenAI “một lời xin lỗi và thú nhận”.

Trong khi nội bộ OpenAI ngày càng căng thẳng, công nghệ của công ty lại phát triển vượt bậc.

Đến tháng 8/2017, hệ thống AI của OpenAI đã đánh bại những tuyển thủ hàng đầu thế giới trong trò chơi điện tử Dota 2.

Musk khi đó còn tự hào quảng bá thành tích này trên Twitter, cho rằng đây là bước tiến còn phức tạp hơn nhiều so với việc AI đánh bại con người trong cờ vua hay cờ vây.

Tuy nhiên, chỉ một tháng sau, Musk gửi email cho Altman và ban lãnh đạo OpenAI nói rằng ông “đã chịu đủ rồi”.

“Nếu tôi không có quyền kiểm soát OpenAI, tôi sẽ rời đi”, Musk tuyên bố.

Ông cảnh báo rằng sẽ ngừng tài trợ nếu OpenAI không cam kết rõ ràng về định hướng tương lai.

Cuối cùng, Musk dừng đóng góp tài chính hàng tháng cho công ty. Trái với cam kết ban đầu 1 tỷ USD, tổng số tiền ông thực tế tài trợ chỉ vào khoảng 38 triệu USD.

Khi OpenAI rơi vào tình trạng thiếu vốn nghiêm trọng, Musk, Zilis và cộng sự Sam Teller đã thực hiện nỗ lực cuối cùng nhằm đưa OpenAI về dưới quyền kiểm soát của Musk bằng cách sáp nhập vào Tesla.

Nhằm thuyết phục Altman, đội ngũ của Musk còn mời ông tham quan nhà máy Tesla và hứa trao ghế trong hội đồng quản trị.

Nhưng Altman từ chối.

“Tesla là một công ty xe hơi. Nó không có sứ mệnh như OpenAI”, Altman phát biểu trước tòa. “Nếu OpenAI trở thành một phần của Tesla, chúng tôi sẽ không còn khả năng đảm bảo sứ mệnh ban đầu được duy trì”.

Sau khi kế hoạch sáp nhập thất bại, Musk gửi email vào cuối năm 2018 khẳng định khả năng OpenAI cạnh tranh với DeepMind và Google gần như bằng 0 nếu không có thay đổi lớn về nguồn lực và cách vận hành.

Không lâu sau đó, Musk rời khỏi hội đồng quản trị OpenAI.

ChatGPT biến đồng minh cũ thành đối thủ không đội trời chung

Trong nhiều năm sau đó, Musk gần như không công khai chỉ trích OpenAI hay Altman.

Ngược lại, Altman thường xuyên ca ngợi Musk trên Twitter. Năm 2019, ông viết rằng “đặt cược chống lại Elon thường là sai lầm”. Đến tháng 10/2022, Altman tiếp tục mô tả Musk là “minh chứng cho việc một cá nhân có thể tạo ra ảnh hưởng lớn đến mức nào”.

Nhưng chỉ một tháng sau, OpenAI tung ra ChatGPT, sản phẩm đã thay đổi toàn bộ ngành công nghệ.

Cơn sốt AI tạo sinh bùng nổ kéo theo dòng vốn đầu tư khổng lồ. Đầu năm 2023, Microsoft rót thêm 10 tỷ USD vào OpenAI, đánh dấu cuộc đua thương mại hóa AI chính thức bắt đầu.

Musk lập tức quay sang công kích OpenAI dữ dội trên mạng xã hội X.

“OpenAI được tạo ra như một tổ chức mã nguồn mở và phi lợi nhuận để đối trọng với Google”, Musk viết hồi tháng 2/2023. “Nhưng giờ nó đã trở thành công ty đóng mã nguồn, tối đa hóa lợi nhuận và thực chất bị Microsoft kiểm soát”.

Altman sau đó nhắn tin cho Musk với giọng điệu đầy thất vọng: “Tôi thực sự biết ơn mọi điều anh đã làm. OpenAI có lẽ đã không tồn tại nếu thiếu anh. Vì vậy việc anh công khai tấn công OpenAI khiến tôi đau đớn khủng khiếp”.

Nhưng Musk không dừng lại.

Tháng 3/2023, ông thành lập xAI để cạnh tranh trực tiếp với OpenAI, đồng thời tích cực tuyển dụng nhân sự từ chính công ty cũ.

Kể từ khi đệ đơn kiện năm 2024, Musk liên tục leo thang cuộc chiến ngôn từ với Altman và Brockman trên X, gọi họ bằng những biệt danh mỉa mai như “Scam Altman” hay “Greg Stockman”.

“Tôi hoàn toàn có thể thành lập OpenAI như một công ty vì lợi nhuận ngay từ đầu”, Musk viết khi phiên tòa bắt đầu. “Thay vào đó, tôi sáng lập nó vì lợi ích cộng đồng. Và rồi họ đã đánh cắp tổ chức từ thiện đó”.

Dù kết quả tòa án có ra sao, cả Elon Musk và Sam Altman đều khó có thể giành chiến thắng trong mắt công chúng.