'Gáo nước lạnh' dội vào vụ IPO SpaceX: Định giá ảo, xAI là 'hố đen' đốt tiền?

Chỉ còn hơn hai tuần nữa là đến thời điểm cổ phiếu của SpaceX chính thức giao dịch trên sàn Nasdaq, nhưng một báo cáo mới từ hãng phân tích tài chính Morningstar đang làm dấy lên những tranh luận gay gắt về giá trị thực sự của đế chế công nghệ do Elon Musk xây dựng.

Theo kế hoạch, đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của SpaceX được kỳ vọng sẽ trở thành thương vụ IPO lớn nhất lịch sử thị trường chứng khoán toàn cầu. Công ty được cho là đang hướng tới việc huy động khoảng 75 tỷ USD, tương ứng mức định giá lên tới 1.750 tỷ USD.

Tuy nhiên, các chuyên gia của Morningstar cho rằng thị trường đang đánh giá SpaceX cao hơn rất nhiều so với giá trị nội tại của doanh nghiệp. Trong báo cáo công bố đầu tuần này, nhóm phân tích nhận định SpaceX hiện “bị định giá quá mức một cách đáng kể” và nhà đầu tư có thể sẽ tìm được cơ hội mua cổ phiếu ở mức giá hấp dẫn hơn sau khi cơn sốt IPO lắng xuống.

Theo Morningstar, mức giá hợp lý của SpaceX dựa trên mô hình chiết khấu dòng tiền (DCF) chỉ vào khoảng 780 tỷ USD. Con số này thấp hơn khoảng 48% so với mức định giá 1.500 tỷ USD mà công ty đạt được trên thị trường tư nhân trước IPO, và còn cách rất xa mục tiêu 1.750 tỷ USD mà giới đầu tư đang kỳ vọng.

Starlink là “cỗ máy kiếm tiền” duy nhất của SpaceX

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo của Morningstar là cơ cấu lợi nhuận hiện tại của SpaceX.

Trong quý gần nhất, SpaceX ghi nhận khoản lỗ ròng lên tới 4,28 tỷ USD. Trước đó, công ty cũng đã lỗ 4,94 tỷ USD trong năm 2025. Dù doanh thu tiếp tục tăng mạnh, lợi nhuận vẫn là bài toán chưa có lời giải đối với tập đoàn này.

Nguồn thu lớn nhất hiện nay đến từ dịch vụ Internet vệ tinh Starlink. Mảng kinh doanh này tạo ra 3,26 tỷ USD doanh thu trong quý vừa qua, chiếm tới 69% tổng doanh thu toàn công ty.

Điều quan trọng hơn là Starlink hiện là bộ phận duy nhất tạo ra lợi nhuận. Trong khi đó, hoạt động phóng tên lửa và dịch vụ không gian của SpaceX ghi nhận khoản lỗ hoạt động 619 triệu USD. Đáng lo ngại hơn, đơn vị trí tuệ nhân tạo của công ty lỗ tới 2,5 tỷ USD trong cùng kỳ.

Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn tham vọng tương lai của SpaceX vẫn đang tiêu tốn nguồn lực khổng lồ thay vì tạo ra dòng tiền tích cực.

Các chuyên gia phân tích cho rằng Starlink hiện là “xương sống tài chính” của tập đoàn. Không chỉ mang lại doanh thu ổn định từ hàng chục triệu thuê bao trên toàn thế giới, mạng lưới vệ tinh này còn giúp SpaceX tài trợ cho những dự án tham vọng hơn như hệ thống tên lửa tái sử dụng thế hệ mới và các chương trình AI.

Morningstar đặc biệt lo ngại về triển vọng của mảng AI trong SpaceX.

Theo báo cáo, phạm vi lợi nhuận tiềm năng của bộ phận này là rất rộng và khó dự đoán. Các nhà phân tích cho rằng công ty hiện chưa sở hữu “hào kinh tế” (economic moat) đủ rõ ràng để bảo vệ vị thế cạnh tranh trong lĩnh vực AI.

Trong khi nhiều nhà đầu tư đang sẵn sàng trả giá rất cao cho bất kỳ doanh nghiệp nào gắn với trí tuệ nhân tạo, Morningstar cảnh báo rằng chính bộ phận AI lại có thể trở thành “mối đe dọa đáng kể đối với giá trị doanh nghiệp”.

Nhận định này phản ánh thực tế của toàn ngành AI hiện nay. Hàng loạt công ty công nghệ đang chi hàng chục tỷ USD mỗi năm cho trung tâm dữ liệu, chip xử lý và hạ tầng điện toán nhưng chưa chứng minh được khả năng tạo ra lợi nhuận tương xứng.

Trong hồ sơ S-1 nộp lên cơ quan quản lý, SpaceX cũng thừa nhận công ty có “lịch sử thua lỗ ròng và có thể không đạt được khả năng sinh lời trong tương lai”.

Tài liệu này cho biết phần lớn giá trị hiện tại của SpaceX dựa trên thành công kỳ vọng của nhiều công nghệ vẫn còn mới và chưa được kiểm chứng hoàn toàn. Công ty dự kiến sẽ phải tiếp tục đầu tư vốn ở quy mô rất lớn trong nhiều năm tới trước khi các sản phẩm và dịch vụ AI bắt đầu tạo ra lợi nhuận đáng kể.

Vì sao cổ phiếu vẫn có thể tăng mạnh sau IPO?

Dù đưa ra đánh giá khá thận trọng, Morningstar không cho rằng cổ phiếu SpaceX sẽ sụt giảm ngay sau khi lên sàn.

Ngược lại, các chuyên gia dự báo giá cổ phiếu có thể tiếp tục tăng trong giai đoạn đầu giao dịch nhờ sự kết hợp của nhiều yếu tố đặc biệt.

Thứ nhất, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng ban đầu khá hạn chế, trong khi nhu cầu mua từ các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trên toàn cầu rất lớn.

Thứ hai, làn sóng hưng phấn xung quanh lĩnh vực AI vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Những công ty được xem là sở hữu hạ tầng cho nền kinh tế AI đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ thị trường.

Thứ ba, SpaceX được kỳ vọng sẽ được đưa vào chỉ số Nasdaq 100 chỉ sau khoảng 15 phiên giao dịch, một tốc độ gần như chưa từng có tiền lệ. Điều này có thể kéo theo dòng vốn hàng chục tỷ USD từ các quỹ ETF và quỹ đầu tư thụ động.

Theo Morningstar, những yếu tố trên đủ sức nâng đỡ giá cổ phiếu trong ngắn hạn, bất chấp những lo ngại về định giá.

Ông Dan Coatsworth, Giám đốc phân tích thị trường tại AJ Bell, cho rằng nhà đầu tư đang phải đối mặt với một thách thức lớn: thiếu minh bạch về tình hình tài chính của SpaceX.

Do là công ty tư nhân trong nhiều năm, SpaceX không phải công bố chi tiết hoạt động kinh doanh như các doanh nghiệp niêm yết. Bên cạnh đó, Elon Musk hiện vẫn kiểm soát khoảng 85% quyền biểu quyết, giúp ông gần như toàn quyền quyết định định hướng phát triển của công ty.

Theo Coatsworth, mức định giá 1.750 tỷ USD là yếu tố rủi ro lớn nhất đối với cổ phiếu SpaceX.

Ông chỉ ra rằng ở mức giá này, SpaceX đang được giao dịch với hệ số giá trên doanh thu (Price-to-Sales) khoảng 67 lần. Con số đó cao gấp ba lần mức định giá hiện tại của Nvidia – doanh nghiệp đang dẫn đầu thế giới về chip AI và đã chứng minh được khả năng tạo ra lợi nhuận khổng lồ.

Nói cách khác, thị trường đang đặt cược rằng SpaceX sẽ trở thành một trong những công ty có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử nhân loại trong nhiều thập kỷ tới.

Nhìn tổng thể, SpaceX vẫn là một trong những doanh nghiệp sở hữu tiềm năng tăng trưởng hấp dẫn nhất thế giới. Công ty đang dẫn đầu trong lĩnh vực phóng tên lửa thương mại, vận hành mạng Internet vệ tinh lớn nhất hành tinh và đặt cược mạnh vào AI cũng như các công nghệ tương lai.

Tuy nhiên, báo cáo của Morningstar cho thấy một thực tế quan trọng: tiềm năng tăng trưởng không đồng nghĩa với mức định giá nào cũng hợp lý.

Đối với các nhà đầu tư dài hạn, SpaceX có thể vẫn là cơ hội hiếm có để tham gia vào một doanh nghiệp đang định hình tương lai của ngành công nghệ và không gian. Nhưng với mức định giá lên tới 1.750 tỷ USD, câu hỏi lớn nhất hiện nay không phải là liệu SpaceX có thành công hay không, mà là liệu thành công đó đã được phản ánh quá nhiều vào giá cổ phiếu ngay từ ngày đầu niêm yết hay chưa.

Đó sẽ là phép thử lớn nhất đối với thương vụ IPO được mong đợi nhất của thập niên này.