Góc khuất World Cup 2026: Đội quân ít người biết tạo nguồn lợi 9 tỷ USD

Kỳ FIFA World Cup hiện nay không chỉ là sân khấu của những ngôi sao bóng đá hàng đầu thế giới mà còn là màn trình diễn của những công nghệ tiên tiến nhất. Quả bóng được gắn cảm biến, hệ thống theo dõi cầu thủ theo thời gian thực, công nghệ bắt việt vị có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), cùng trợ lý AI dành riêng cho cả 48 đội tuyển đã biến giải đấu trở thành một biểu tượng của kỷ nguyên bóng đá số.

Tuy nhiên, phía sau những đổi mới tưởng chừng hoàn toàn tự động ấy là một đội ngũ lao động dữ liệu đông đảo đang làm việc tại nhiều quốc gia như Brazil, Campuchia, Philippines, Ấn Độ và nhiều khu vực khác. Chính họ là những người âm thầm cung cấp "nhiên liệu" để các hệ thống AI hoạt động chính xác, phục vụ các đội bóng, đài truyền hình, công ty phân tích dữ liệu và cả ngành công nghiệp cá cược thể thao trị giá hàng tỷ USD.

Bóng đá đã bắt đầu ứng dụng phân tích dữ liệu từ hơn hai thập kỷ trước. Ngày nay, gần như mọi đội tuyển quốc gia và các câu lạc bộ lớn đều sử dụng dữ liệu để tuyển trạch cầu thủ, xây dựng chiến thuật, tối ưu giáo án tập luyện, phòng tránh chấn thương và quản lý phong độ vận động viên. Kho dữ liệu này cũng là nền tảng cho các chương trình truyền hình, trò chơi điện tử và các nền tảng cá cược.

Theo Rafael Grohmann, Phó Giáo sư ngành Nghiên cứu Truyền thông tại Đại học Toronto, hệ sinh thái dữ liệu bóng đá hiện nay bao gồm nhiều lớp chuyên gia khác nhau. Các câu lạc bộ sở hữu đội ngũ nhà khoa học dữ liệu có trình độ tiến sĩ về vật lý, toán học hoặc AI; các công ty chuyên theo dõi cầu thủ và chuyển đổi video thành dữ liệu; cùng những nền tảng ghi hình, phân loại và gắn nhãn từng trận đấu.

Ông cho rằng bóng đá đã phụ thuộc vào loại hình lao động này từ rất lâu trước khi AI trở thành xu hướng toàn cầu. Trong chuỗi giá trị dữ liệu, các công việc có giá trị cao như phân tích chuyên sâu thường tập trung tại các quốc gia giàu có, trong khi phần lớn công việc gắn nhãn dữ liệu lại được thực hiện tại Đông Âu, châu Phi, Nam Á và Đông Nam Á.

Khi cầu thủ cũng trở thành “công nhân” gắn nhãn dữ liệu

Điều thú vị là nhiều người làm công việc gắn nhãn dữ liệu lại chính là các cầu thủ bóng đá hoặc những người có hiểu biết rất sâu về môn thể thao này.

Họ làm việc tại các thành phố như Manila (Philippines), Cairo (Ai Cập), Chennai (Ấn Độ) hay Ternopil (Ukraine). Một số là lao động tự do được thuê theo từng trận đấu, trong khi những người khác làm việc cố định cho các công ty phân tích dữ liệu.

Một trận bóng kéo dài khoảng 90 phút nhưng người gắn nhãn dữ liệu có thể mất từ ba đến bốn giờ để xem lại toàn bộ, ghi nhận từng đường chuyền, pha tắc bóng, cú sút, tranh chấp hay tình huống phạm lỗi rồi chuyển chúng thành dữ liệu có cấu trúc để AI và các phần mềm phân tích sử dụng.

Tại Philippines, công việc này đã trở thành nghề làm thêm phổ biến đối với nhiều cầu thủ đang thi đấu ở giải quốc nội nhằm tăng thu nhập.

Một cầu thủ từng làm việc gần một năm cho Packing Sports – chi nhánh tại Manila của công ty phân tích dữ liệu Impect (Đức), cho biết anh thường theo dõi các trận đấu ở những giải vô địch châu Âu rồi ghi lại toàn bộ các hành động của cầu thủ trên sân.

Vào những giải đấu lớn như World Cup hay EURO, khối lượng công việc tăng lên đáng kể vì nhu cầu dữ liệu theo thời gian thực từ các đội bóng, chuyên gia phân tích và giới truyền thông tăng rất mạnh.

Theo anh, công việc này không chỉ mang lại thu nhập mà còn giúp bản thân hiểu bóng đá sâu sắc hơn.

"Việc gắn nhãn dữ liệu giúp tôi chú ý đến các chi tiết chiến thuật và những chuyển động của cầu thủ mà nhiều người thường bỏ qua. Điều đó khiến việc xem bóng đá trở nên thú vị hơn rất nhiều", anh chia sẻ.

Dòng tiền khổng lồ thúc đẩy cơn sốt dữ liệu bóng đá

Bóng đá ngày nay là một trong những ngành kinh doanh sinh lời lớn nhất thế giới.

Những câu lạc bộ hàng đầu tại Premier League, Serie A, Bundesliga và La Liga mỗi năm tạo ra doanh thu lên tới hàng tỷ USD. Cùng lúc đó, các nhà đầu tư Mỹ ngày càng gia tăng ảnh hưởng đối với bóng đá châu Âu.

Hiện hơn một nửa số câu lạc bộ tại Premier League thuộc quyền kiểm soát của các tỷ phú hoặc quỹ đầu tư Mỹ. Nhà đầu tư Mỹ và Canada cũng đang nắm giữ gần một nửa các đội bóng tại Serie A cùng nhiều câu lạc bộ ở La Liga. Xu hướng mua lại các đội bóng ở giải hạng dưới và tại Mexico cũng đang diễn ra mạnh mẽ.

Scott Powers, Phó Giáo sư chuyên ngành Phân tích Thể thao tại Đại học Rice, nhận định làn sóng đầu tư từ Mỹ nhiều khả năng sẽ kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ về đầu tư cho phân tích dữ liệu.

Ông cho rằng cuộc cách mạng "Moneyball" – mô hình sử dụng dữ liệu để xây dựng đội hình hiệu quả với ngân sách hạn chế trong môn bóng chày, xuất phát từ Mỹ và sau đó nhanh chóng lan sang nhiều môn thể thao khác, trong đó có bóng đá.

Ngày nay, chỉ một số ít doanh nghiệp đang nắm giữ phần lớn dữ liệu mà các câu lạc bộ bóng đá trên thế giới sử dụng. Nhờ sự kết hợp giữa lao động con người, công nghệ thị giác máy tính (computer vision) và AI, dữ liệu có thể được tạo ra gần như theo thời gian thực.

Trong mỗi trận đấu, đội ngũ gắn nhãn có thể ghi nhận tới 3.000 hành động khác nhau của cầu thủ.

Theo ông Powers, trọng tâm hiện nay đang chuyển sang phân tích dữ liệu theo dõi chuyển động cầu thủ. Đây là những tập dữ liệu cực lớn, đòi hỏi các chuyên gia có kỹ năng cao về khoa học dữ liệu, AI và kỹ thuật dữ liệu mới có thể xử lý hiệu quả.

Bên cạnh đó, sự phát triển của các thiết bị đeo thông minh như áo tập tích hợp cảm biến cùng sự bùng nổ của ngành cá cược và các nền tảng dự đoán như Kalshi hay Polymarket cũng đang làm gia tăng nhu cầu tuyển dụng lao động dữ liệu trên toàn cầu.

Ngành cá cược là khách hàng lớn nhất của dữ liệu thời gian thực

Một lao động tự do tại Rio de Janeiro, Brazil, cho biết anh thường được thuê ghi nhận dữ liệu các trận bóng địa phương cho một công ty phân tích thể thao nước ngoài.

Theo anh, mục đích cuối cùng của dữ liệu gần như chắc chắn là phục vụ hoạt động cá cược trực tuyến.

Nhiều trận đấu anh theo dõi có quy mô nhỏ, thậm chí không được truyền hình trực tiếp. Tuy nhiên, anh vẫn phải liên tục cập nhật các thông tin quan trọng như bàn thắng, phạt góc, thẻ phạt hay penalty ngay trên ứng dụng của công ty.

Mỗi trận đấu mang lại khoảng 60 euro tiền công, chưa kể chi phí đi lại.

"Nhà cái cần dữ liệu theo thời gian thực để điều chỉnh tỷ lệ cược ngay trong trận đấu thay vì chờ báo cáo chính thức có thể mất nhiều ngày. Nếu tôi gửi dữ liệu chậm, tôi có nguy cơ bị cắt giảm hoặc mất toàn bộ tiền công", anh nói.

Theo người lao động này, ở phân khúc các trận đấu ít được chú ý, việc thuê con người vẫn rẻ và hiệu quả hơn triển khai các hệ thống tự động hóa phức tạp.

Dù công nghệ AI đang phát triển nhanh chóng, các chuyên gia cho rằng con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong chuỗi sản xuất dữ liệu bóng đá.

World Cup hiện được dự báo sẽ tạo ra khoảng 9 tỷ USD doanh thu, trở thành giải đấu thể thao sinh lời lớn nhất lịch sử. Những công nghệ AI như trợ lý thông minh của FIFA sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tăng trải nghiệm cho người hâm mộ, các đội bóng và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo Rafael Grohmann, điều mà khán giả nhìn thấy chỉ là phần nổi của tảng băng.

"World Cup sẽ đưa dữ liệu và AI của bóng đá lên sân khấu lớn nhất thế giới. Nhưng thứ bóng đá chúng ta đang thưởng thức được vận hành không chỉ bởi các cầu thủ trên sân, mà còn bởi hàng nghìn lao động dữ liệu phía sau hậu trường. Nếu không có họ, toàn bộ hệ sinh thái AI trong bóng đá sẽ không thể tồn tại”, Rafael Grohmann cho hay.