Y tế, bảo hiểm, robot và AI: Những 'mỏ vàng' mới của Việt Nam

Trao đổi với VietnamFinance, ông Eddy Hong chia sẻ góc nhìn về tương lai của startup Việt Nam, những thay đổi mà AI mang lại, các lĩnh vực giàu tiềm năng nhất trong thập niên tới, cũng như điều Việt Nam cần để tạo ra thế hệ doanh nghiệp tỷ đô tiếp theo.

Một chu kỳ tăng trưởng mới đang hình thành

- Thưa ông, trong hơn một thập kỷ qua, ông đã trực tiếp chứng kiến sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam. Nếu giai đoạn 2015–2020 là thời kỳ tăng trưởng nhanh và 2022–2025 là giai đoạn điều chỉnh, tái cấu trúc, ông có tin rằng năm 2026 sẽ đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ tăng trưởng mới cho các startup Việt Nam?

Ông Eddy Hong: Có, nhưng tôi tin rằng đây sẽ là một chu kỳ tăng trưởng rất khác so với giai đoạn 2015–2020.

Trong thập kỷ qua, Việt Nam đã sản sinh nhiều nhà sáng lập có tầm nhìn, những người tận dụng thành công làn sóng di động dựa trên smartphone và dẫn dắt quá trình chuyển đổi số của đất nước. Nhờ đó, Việt Nam đã tạo ra nhiều kỳ lân (unicorn) và cận kỳ lân (soonicorn) trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Tuy nhiên, thị trường hiện nay đã thay đổi. Trước đây, một nhà sáng lập có thể bắt đầu với 300.000 – 500.000 USD và xây dựng doanh nghiệp bằng cách khai thác những khoảng trống trong một thị trường số còn sơ khai. Ngày nay, phần lớn những khoảng trống đó đã được các nền tảng lớn và những doanh nghiệp dẫn đầu ngành chiếm lĩnh. Các startup mới hiện cần nguồn vốn lớn hơn từ 10 đến 50 lần, đội ngũ mạnh hơn và năng lực triển khai thị trường tinh vi hơn nhiều để có thể cạnh tranh.

Vì vậy, tôi tin rằng năm 2026 có thể đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ mới, nhưng đó sẽ không phải là một chu kỳ ứng dụng di động đơn thuần. Giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của Việt Nam cần đến từ các công nghệ sâu (deep tech), mô hình kinh doanh AI-native, sản xuất tiên tiến, y tế, fintech, bảo hiểm, robot và AI vật lý (physical AI).

Sự hỗ trợ của Chính phủ cũng sẽ là một yếu tố thúc đẩy quan trọng. Nếu chính sách, vốn, nhân tài và mạng lưới toàn cầu cùng vận hành đồng bộ, Việt Nam có cơ hội thực sự để bước vào một chu kỳ đổi mới sáng tạo mới.

- Sau khi đánh giá hàng nghìn startup trong sự nghiệp đầu tư của mình, đâu là sai lầm phổ biến nhất khiến các nhà sáng lập không thể gọi được vốn, thưa ông?

Ông Eddy Hong: Sai lầm phổ biến nhất là xây dựng sản phẩm trước khi thực sự hiểu sâu về cấu trúc thị trường, nhu cầu chưa được đáp ứng của khách hàng và khả năng duy trì vị thế cạnh tranh

Nhiều nhà sáng lập có thể giải thích họ đang xây dựng cái gì, nhưng ít người có thể giải thích vì sao khách hàng phải mua ngay bây giờ, vì sao thời điểm hiện tại là phù hợp, vì sao các doanh nghiệp lớn hiện hữu không thể dễ dàng sao chép và vì sao đội ngũ của họ có quyền năng đặc biệt để chiến thắng.

Trong bối cảnh hiện nay, việc xây dựng và phát triển startup tại Việt Nam đã khó khăn hơn rất nhiều so với trước đây. Các nhà sáng lập không còn chỉ tận dụng những khoảng trống của thị trường, mà phải cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp lớn, ngân hàng, công ty bảo hiểm, chuỗi bán lẻ và cả những đối thủ mạnh trong khu vực.

Vì vậy, nhà đầu tư ngày nay không chỉ đánh giá cao sự nhiệt huyết và khát vọng của nhà sáng lập, mà còn muốn thấy doanh nghiệp có chiến lược tiếp cận khách hàng rõ ràng, mô hình kinh doanh hiệu quả, khả năng mở rộng thị trường và những lợi thế đủ khác biệt để duy trì sức cạnh tranh trong dài hạn.

- Điều gì khiến ông lạc quan nhất về thế hệ nhà sáng lập Việt Nam hiện nay? Và ngược lại, điều gì khiến ông trăn trở nhất?

Ông Eddy Hong: Điều khiến tôi lạc quan nhất chính là chất lượng của các nhà sáng lập. Các founder Việt Nam rất tham vọng, học hỏi nhanh, kiên cường và có tư duy toàn cầu. Khát vọng xây dựng doanh nghiệp của họ thuộc hàng mạnh mẽ nhất mà tôi từng thấy ở bất kỳ thị trường nào.

Việt Nam cũng sở hữu một lợi thế toàn cầu rất lớn: cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Có rất nhiều chuyên gia, kỹ sư, nhà nghiên cứu, nhà điều hành và nhà đầu tư người Việt đang làm việc trên khắp thế giới. Nếu Việt Nam có thể kết nối hiệu quả các founder (nhà sáng lập) trong nước với mạng lưới người Việt toàn cầu này, Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp cận nhanh hơn với tri thức, kinh nghiệm quản trị, nguồn vốn và các cơ hội phát triển trên thị trường quốc tế.

Điều khiến tôi trăn trở nhất không phải là năng lực của các nhà sáng lập Việt Nam. Trên thực tế, Việt Nam có rất nhiều người trẻ tài năng và giàu khát vọng. Tuy nhiên, để những tài năng đó phát triển mạnh mẽ, cần có một môi trường thuận lợi với hạ tầng tốt hơn, nhiều kinh nghiệm thực tiễn hơn, hệ sinh thái khởi nghiệp trưởng thành hơn và nguồn vốn đủ lớn để hỗ trợ doanh nghiệp tăng trưởng.

- Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi các ngành công nghiệp trên toàn cầu. Theo ông, trong 5 năm tới, AI sẽ tạo ra nhiều cơ hội hơn cho doanh nghiệp Việt Nam hay sẽ đẩy nhanh quá trình phá vỡ các mô hình kinh doanh hiện có?

Ông Eddy Hong: Theo tôi là cả hai. AI sẽ tạo ra những cơ hội khổng lồ, nhưng đồng thời cũng sẽ loại bỏ nhiều mô hình kinh doanh chỉ đơn thuần được số hóa mà chưa thực sự thông minh.

Đối với Việt Nam, cơ hội là rất lớn vì nhiều ngành vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện năng suất. AI có thể chuyển đổi dịch vụ khách hàng, tài chính, bảo hiểm, y tế, giáo dục, sản xuất, logistics và phát triển phần mềm.

Tuy nhiên, từ năm 2026 trở đi, việc chỉ gắn AI vào một sản phẩm hiện có sẽ không còn đủ. Các startup phải trở thành doanh nghiệp AI-native. Điều đó có nghĩa là phải thiết kế lại toàn bộ trải nghiệm người dùng từ gốc để khách hàng nhận được trọn vẹn giá trị của AI, chứ không chỉ là một chatbot hay một lớp tự động hóa bổ sung.

Những người chiến thắng sẽ không phải là các công ty nói rằng “chúng tôi sử dụng AI”, mà là những công ty dùng AI để mang lại trải nghiệm tốt hơn gấp 10 lần, chi phí thấp hơn, ra quyết định nhanh hơn hoặc tạo ra hoàn toàn một quy trình làm việc mới.

- Nhiều startup hiện nay tự định vị là công ty AI. Từ góc nhìn của nhà đầu tư, ông phân biệt thế nào giữa những startup thực sự tận dụng AI như một lợi thế cạnh tranh cốt lõi và những startup chỉ đang chạy theo xu hướng?

Ông Eddy Hong: Tôi xem xét liệu AI có thực sự nằm ở trung tâm lợi thế cạnh tranh của công ty hay không.

Một công ty AI thực thụ thường sở hữu ít nhất một trong những yếu tố sau: dữ liệu độc quyền, quy trình vận hành khác biệt, khả năng giúp khách hàng nâng cao hiệu quả một cách rõ ràng, hiểu biết sâu về ngành nghề đang phục vụ hoặc khả năng liên tục cải thiện sản phẩm dựa trên dữ liệu và phản hồi từ người dùng.

Nếu một công ty chỉ kết nối với mô hình AI của bên thứ ba rồi thêm một giao diện đơn giản, điều đó thường chưa đủ.

Câu hỏi quan trọng là: sản phẩm có trở nên mạnh hơn khi ngày càng có nhiều người dùng, dữ liệu và bối cảnh ngành được đưa vào hay không?

AI không được chỉ là yếu tố trang trí. Nó phải thay đổi cấu trúc kinh tế, trải nghiệm người dùng hoặc khả năng phòng thủ của doanh nghiệp.

Y tế, bảo hiểm, tài chính và sản xuất là những "mỏ vàng" mới

- Nếu bắt đầu lại từ con số 0 tại Việt Nam vào năm 2026 với tư cách một doanh nhân, ông sẽ chọn xây dựng doanh nghiệp trong ngành nào và vì sao?

Ông Eddy Hong: Tôi sẽ xây dựng doanh nghiệp tại giao điểm giữa AI, dữ liệu chuyên ngành và các vấn đề thực tế của doanh nghiệp.

Y tế, bảo hiểm, hạ tầng tài chính, tự động hóa sản xuất và logistics là những lĩnh vực đặc biệt hấp dẫn. Đây đều là những ngành mà Việt Nam vẫn còn nhiều điểm chưa hiệu quả, dữ liệu phân mảnh và nhu cầu cải thiện năng suất rất lớn.

Tôi sẽ không xây dựng thêm một ứng dụng tiêu dùng thông thường. Thay vào đó, tôi sẽ cố gắng xây dựng một công ty AI-native theo chiều dọc (vertical AI company), sở hữu quy trình nghiệp vụ và dữ liệu chuyên ngành.

Chẳng hạn, đó có thể là một nền tảng AI hỗ trợ doanh nghiệp bảo hiểm đánh giá hồ sơ khách hàng và xử lý bồi thường, một hệ thống quản lý thông minh dành cho bệnh viện và cơ sở y tế, hoặc một nền tảng giúp các nhà máy phân tích dữ liệu sản xuất để nâng cao hiệu quả vận hành.

- Nhìn về năm 2035, theo ông những ngành nào mang lại cơ hội tốt nhất để Việt Nam trở thành người dẫn đầu khu vực hoặc toàn cầu thay vì chỉ là người theo sau?

Ông Eddy Hong: Theo tôi, Việt Nam có nhiều cơ hội để vươn lên trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực như sản xuất thông minh ứng dụng AI, công nghệ robot, y tế số, hạ tầng công nghệ tài chính và các nền tảng phần mềm phục vụ doanh nghiệp trong khu vực.

Việt Nam hiện đã là một trung tâm sản xuất quan trọng. Bước tiếp theo là chuyển từ sản xuất chi phí thấp sang sản xuất thông minh. Nếu Việt Nam có thể thu thập dữ liệu công nghiệp độc quyền và kết hợp với năng lực phần mềm mạnh, đất nước sẽ có vị thế tốt để bước vào kỷ nguyên AI vật lý.

Robot không chỉ là việc chế tạo một cỗ máy. Đằng sau đó là cả một hệ sinh thái gồm phần cứng, phần mềm, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu. Việt Nam cần nhìn nhận thực tế để xác định đâu là lĩnh vực mình có thể làm tốt nhất thay vì cố gắng cạnh tranh trên mọi mặt trận.

Theo tôi, hướng đi phù hợp nhất là ứng dụng robot vào những nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp và phát triển các giải pháp AI giúp nhà máy, kho vận hay ngành dịch vụ vận hành hiệu quả hơn.

- Nếu được giao 100 triệu USD để đầu tư vào Việt Nam hôm nay, ông sẽ đặt niềm tin lớn nhất vào những lĩnh vực nào và vì sao?

Ông Eddy Hong: Tôi sẽ tập trung vào bốn lĩnh vực. Thứ nhất, phần mềm AI-native theo ngành dọc trong y tế, bảo hiểm, tài chính và sản xuất.

Thứ hai, các doanh nghiệp hỗ trợ công nghệ sâu, đặc biệt là những công ty giúp Việt Nam nội địa hóa và làm chủ các công nghệ tiên tiến.

Thứ ba, AI vật lý và các ứng dụng robot liên quan đến sản xuất và logistics.

Thứ tư, các doanh nghiệp Việt Nam có khả năng mở rộng toàn cầu và phát triển trên khắp Đông Nam Á.

Chúng ta đã có những ví dụ thực tế. bTaskee, nền tảng kết nối dịch vụ gia đình theo yêu cầu, đã mở rộng thành công sang Thái Lan, Malaysia và Indonesia nhờ ứng dụng các hệ thống AI ở phần vận hành phía sau.

Trong khi đó, Ecomobi, doanh nghiệp xây dựng nền tảng kết nối các thương hiệu với mạng lưới nhà sáng tạo nội dung, KOL (người nổi tiếng, chuyên gia), KOC (người review sản phẩm) và người bán hàng trực tuyến, cũng đã mở rộng trên toàn Đông Nam Á và đạt doanh thu đáng kể ở quy mô khu vực.

Những ví dụ này cho thấy startup Việt Nam hoàn toàn có thể vượt ra ngoài thị trường nội địa khi kết hợp được năng lực vận hành, công nghệ và tham vọng khu vực.

Bài toán tạo ra thế hệ doanh nghiệp tỷ đô mới

- Việt Nam đã tạo ra những câu chuyện thành công nổi bật như VNG, Thế Giới Di Động và FPT. Theo ông, Việt Nam cần gì để tạo ra thế hệ doanh nghiệp tỷ đô tiếp theo trong thập kỷ tới?

Ông Eddy Hong: Theo tôi, Việt Nam cần hội tụ năm yếu tố. Thứ nhất, cần có nhiều nguồn vốn dài hạn hơn để hỗ trợ doanh nghiệp tăng trưởng.

Thứ hai, nâng cao năng lực cho các nhà sáng lập về mở rộng thị trường quốc tế, quản trị doanh nghiệp và huy động vốn.

Thứ ba, đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực như AI và công nghệ sâu.

Thứ tư, tăng cường kết nối với cộng đồng người Việt tài năng ở nước ngoài cũng như các chuyên gia quốc tế.

Thứ năm, xây dựng môi trường pháp lý khuyến khích đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm niềm tin và sự ổn định của thị trường.

Thế hệ doanh nghiệp công nghệ đầu tiên của Việt Nam đã chứng minh rằng việc xây dựng những công ty quy mô lớn là hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, để tạo ra thế hệ doanh nghiệp tỷ đô tiếp theo, Việt Nam sẽ cần công nghệ cốt lõi mạnh hơn, năng lực sở hữu trí tuệ cao hơn, khả năng tiếp cận thị trường khu vực và toàn cầu tốt hơn, cùng các kênh huy động vốn đa dạng và hiệu quả hơn.

- Sau nhiều năm đầu tư tại Việt Nam, điều gì về đất nước này đã thay đổi góc nhìn của ông nhiều nhất với tư cách một nhà đầu tư?

Ông Eddy Hong: Việt Nam đã thay đổi góc nhìn của tôi về tốc độ học hỏi của một quốc gia.

Khi lần đầu nhìn vào Việt Nam, nhiều người chỉ xem đây là một thị trường tiêu dùng trẻ hoặc một trung tâm sản xuất. Nhưng theo thời gian, tôi nhận ra một điều sâu sắc hơn: đó là một thế hệ founder có tham vọng phi thường, khả năng thích nghi cao và sẵn sàng cạnh tranh trên quy mô toàn cầu.

Đồng thời, tôi cũng học được rằng chỉ có nhân tài thôi là chưa đủ. Hệ sinh thái, hạ tầng, nguồn vốn, chính sách và khả năng kết nối toàn cầu đều đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Thách thức tiếp theo của Việt Nam là chuyển từ giai đoạn ứng dụng công nghệ sang giai đoạn sáng tạo và làm chủ công nghệ. Hàn Quốc cũng đã trải qua một hành trình dài tiếp nhận, nội địa hóa và làm chủ công nghệ nước ngoài từ giữa thập niên 1990, và phải đến sau năm 2010 mới đạt được những bước tiến đáng kể về công nghệ lõi. Việt Nam có thể cần thêm thời gian, nhưng nếu kiên định theo đuổi mục tiêu này, cơ hội là hoàn toàn khả thi.

Tôi tin rằng thập kỷ tới của Việt Nam sẽ không chỉ là câu chuyện học hỏi hay sao chép các mô hình thành công trên thế giới. Đó sẽ là giai đoạn xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ do người Việt xây dựng, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và từng bước vươn ra thị trường toàn cầu.

Xin cảm ơn ông!