Facebook, YouTube và TikTok gây hại trẻ vị thành niên: Lời thú nhận về '1 loại ma túy'

Những tuyên bố đó nằm trong hồ sơ pháp lý vừa được công bố, trong đó trích dẫn các tài liệu nội bộ của chính các công ty.

Theo hồ sơ, một nhóm khu học chánh tại Mỹ đang kiện các công ty mạng xã hội với lập luận rằng họ đã "chôn vùi" các nghiên cứu về tác hại đối với sức khỏe tinh thần của giới trẻ để tiếp tục mở rộng ảnh hưởng và thu lợi nhuận quảng cáo.

Lời thú nhận gây sốc từ nội bộ các tập đoàn công nghệ

Hồ sơ cho biết các nhân viên Meta (công ty mẹ của Facebook) từng thừa nhận trong một cuộc trò chuyện nội bộ: “Instagram là một loại ma túy… chúng ta về cơ bản là những kẻ đẩy hàng”.

Một báo cáo của TikTok viết: “Trẻ vị thành niên không có đủ chức năng điều hành nhận thức để kiểm soát thời gian sử dụng màn hình”.

Ngay cả các lãnh đạo Snapchat cũng từng lưu ý rằng những người “nghiện Snapchat sẽ không còn chỗ cho bất cứ điều gì khác. Snap thống trị cuộc sống của họ”.

Tại YouTube, nhân viên từng cảnh báo rằng mục tiêu “tăng tần suất sử dụng hàng ngày” không phù hợp với nỗ lực cải thiện sức khỏe số cho người dùng.

Những ghi chép nội bộ này được đưa vào bằng chứng của một vụ kiện quy mô lớn, do hàng trăm cá nhân, khu học chánh và tổng chưởng lý trên khắp nước Mỹ đệ đơn chống lại Meta, Google, TikTok và Snapchat tại Tòa án Liên bang quận Bắc California.

Đơn kiện cho rằng các công ty đã “cố tình nhúng các tính năng gây nghiện” vào nền tảng nhằm tối đa hóa mức độ tương tác của thanh thiếu niên để tăng doanh thu quảng cáo. Các khu học chánh cho biết họ buộc phải đầu tư mạnh vào tư vấn và hỗ trợ tâm lý do tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với học sinh.

Phía Meta, Snapchat và TikTok phản bác cáo buộc, cho rằng hồ sơ “vẽ nên một bức tranh sai lệch và phiến diện”. Google cũng được yêu cầu bình luận.

Luật sư Lexi Hazam, đại diện đồng chủ trì cho phía nguyên đơn, cho biết các công ty đã “vượt mặt phụ huynh và trường học” để đưa nền tảng của họ vào môi trường giáo dục dù biết rõ chúng gây nghiện đối với trẻ.

Hồ sơ dài 235 trang, được công bố hôm thứ Sáu, mô tả các doanh nghiệp này biết rõ nguy cơ nhưng vẫn theo đuổi người dùng trẻ em để tăng doanh thu. Thậm chí, nhiều tài liệu nội bộ cho thấy họ hiểu rõ các công cụ kiểm soát phụ huynh hay tính năng an toàn có hiệu quả hạn chế đến mức nào.

Trách nhiệm của các ông lớn công nghệ

Trong nhiều năm, phụ huynh, các nhà nghiên cứu và cựu nhân viên tố giác đã cảnh báo rằng các công ty công nghệ đặt lợi nhuận lên trên an toàn, đặc biệt là với trẻ em.

Tại một phiên điều trần Thượng viện hồi tháng 1/2024, CEO Meta Mark Zuckerberg và CEO Snap Evan Spiegel đã phải xin lỗi phụ huynh có con bị ảnh hưởng tiêu cực bởi mạng xã hội.

Bên cạnh vụ kiện tại Bắc California, bốn công ty còn là bị đơn trong một vụ kiện hợp nhất khác tại Nam California, dự kiến xét xử vào tháng 1. Tại đó, họ đưa ra lập luận quen thuộc - rằng Section 230 bảo vệ họ khỏi trách nhiệm với nội dung do người dùng đăng tải.

Dù thời gian qua 4 nền tảng đều tung ra nhiều tính năng an toàn cho trẻ như nhắc nghỉ ngơi, hạn chế nội dung hay chế độ quyền riêng tư mặc định, hồ sơ mới cáo buộc rằng bản thân các công ty biết rõ nhiều công cụ “không phát huy tác dụng như quảng cáo.”

Hồ sơ nhắc tới nhiều trường hợp mà các nghiên cứu nội bộ cảnh báo nguy cơ gây nghiện hoặc tác hại tinh thần nhưng sau đó bị ngừng hoặc bị giảm nhẹ trong báo cáo công khai.

Ví dụ, một nghiên cứu Meta dự kiến hợp tác với Nielsen từ năm 2019 nhằm yêu cầu người dùng ngừng sử dụng Facebook và Instagram trong một tháng để đánh giá tác động tâm lý. Tuy nhiên, khi thử nghiệm ban đầu cho thấy chỉ cần ngừng một tuần, người tham gia đã “cảm thấy giảm trầm cảm, lo âu, cô đơn và so sánh xã hội”, Meta đã dừng dự án.

Một nhân viên Meta cảnh báo: “Nếu kết quả xấu và chúng ta không công bố, rồi bị rò rỉ, liệu có giống các hãng thuốc lá biết thuốc gây hại mà vẫn giấu đi không?”.

Người phát ngôn Meta khẳng định hồ sơ “xuyên tạc” nghiên cứu và lý do dừng lại, cho rằng nhóm nghiên cứu không thể loại bỏ “tác động kỳ vọng” từ người tham gia, nên dự án kết thúc.

Các tính năng gây áp lực tinh thần, công cụ kiểm soát “vô dụng”?

Hồ sơ cho biết nhiều nhân viên TikTok từng lo ngại công cụ Family Pairing ra mắt năm 2020 - cho phép phụ huynh kiểm soát tài khoản con - gần như không hiệu quả vì trẻ có thể tự gỡ liên kết.

Một lãnh đạo TikTok được trích dẫn nhận xét: “Family Pairing là nơi mọi thiết kế tốt sẽ chết”.

TikTok cũng bị cáo buộc từ chối áp dụng giới hạn thời gian sử dụng bắt buộc vì điều đó đồng nghĩa giảm doanh thu quảng cáo.

Đại diện TikTok phản bác mạnh mẽ, cho rằng hồ sơ “xuyên tạc lịch sử và nỗ lực thực sự của chúng tôi về an toàn cho thanh thiếu niên”.

Hồ sơ cáo buộc nhiều tính năng trên Instagram, Snapchat, YouTube và TikTok góp phần làm xấu đi sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên, bao gồm: Thông báo đẩy liên tục, đặc biệt vào ban đêm; Bộ lọc làm đẹp bóp méo hình ảnh bản thân; Luồng nội dung vô tận (infinite scroll).

Theo hồ sơ, YouTube thừa nhận định dạng video ngắn có thể kích hoạt “chu kỳ gây nghiện” nhưng vẫn phát triển Shorts. Một tài liệu nội bộ của Snapchat mô tả infinite scroll và autoplay là “cơ chế chơi game không lành mạnh”, đồng thời thừa nhận chuỗi liên lạc (streaks) khiến trẻ bị áp lực duy trì.

Snap phản bác, khẳng định nền tảng được thiết kế khác biệt, không dựa trên lượt thích hay chỉ số so sánh xã hội và họ đã đầu tư lớn vào an toàn.

Google cũng nói với CNBC rằng các cáo buộc “hoàn toàn hiểu sai cách YouTube vận hành”.

Hồ sơ kiện cáo buộc các tập đoàn công nghệ đã tạo ra một “mối phiền toái công cộng” gây gánh nặng cho trường học và cộng đồng.

Luật sư Hazam nhấn mạnh: “Meta, Google, TikTok và Snap đã thiết kế sản phẩm mà họ biết là gây nghiện đối với trẻ em, rồi đẩy mạnh chúng vào trường học trong khi vượt mặt phụ huynh và giáo viên… Họ biết rõ các rủi ro nghiêm trọng, nhưng không hề cảnh báo”.

Nguyên đơn tuyên bố sẽ tiếp tục thu thập bằng chứng và yêu cầu các công ty chịu trách nhiệm cho tác động đối với trẻ em, thanh thiếu niên và hệ thống giáo dục.