Giá cả leo thang, gia đình trung lưu thu nhập 40 triệu/tháng cũng lo cắt giảm và phòng thủ

Gia đình trung lưu cũng chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt tăng

Trong khi kinh tế toàn cầu nhiều biến động, nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt là nhóm thu nhập từ 20 - 40 triệu đồng/tháng, đang cảm nhận rõ áp lực tài chính tăng lên từng ngày. Điều đáng nói là phần lớn các gia đình không hẳn kiếm tiền ít đi, mà là đồng tiền đang mất giá nhanh hơn khả năng tăng thu nhập.

Các chuyên gia tài chính nhận định, nếu không kịp thời điều chỉnh chiến lược tài chính, nguy cơ tụt lùi âm thầm là điều rất dễ xảy ra. Với nhóm gia đình trung lưu, đây không chỉ là bài toán chi tiêu đơn thuần, mà còn là bài toán về sức chống chịu tài chính trong một giai đoạn nhiều biến động.

Thực tế đời sống cho thấy, mức độ cảm nhận lạm phát của người dân đang cao hơn đáng kể so với con số thống kê chính thức.

Ghi nhận tại thị trường Hà Nội, nhiều người nội trợ cho biết chi phí sinh hoạt hằng ngày đã tăng rõ rệt, đặc biệt ở nhóm hàng thiết yếu. Khảo sát ở các chợ dân sinh cho thấy, trước đây một bó rau khoảng 10.000 đồng, giờ lên 15.000 - 20.000 đồng là chuyện bình thường. Trong khi đó, đồ ăn sáng cũng có mức tăng đáng kể, bánh mì từ 15.000 đồng lên 20.000 - 25.000 đồng, cơm trưa từ 50 lên 70.000 đồng. Tính ra có món tăng tới 20 - 30%.

Không chỉ thực phẩm, các khoản chi cố định cũng tạo áp lực lớn lên ngân sách gia đình như: xăng xe, tiền học của con, các phí sinh hoạt khác... đều tăng khiến tổng chi mỗi tháng đội lên đáng kể.

Trong khi đó, các chuyên gia về thị trường cảnh báo, sẽ có những hàng hóa và dịch vụ khác vào đợt tăng giá mạnh hơn khi giá xăng dầu ngấm vào mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Có một thực tế nhiều gia đình đang cảm nhận, thu nhập không giảm nhưng lúc nào cũng thấy tiền hết nhanh hơn trước. Nếu chỉ nhìn con số lạm phát vài phần trăm thì thấy không đáng kể, nhưng thực tế từ những thứ chi thường xuyên cho thấy một mức tăng giá mạnh hơn nhiều.

Thậm chí, trước đây khi mọi thứ bình ổn thì gần như không để ý đến quỹ dự phòng. Thu nhập mỗi tháng chỉ đủ chi tiêu và dễ dàng mua sắm món đồ ưu thích. Tuy nhiên, từ khi giá cả tăng lên, mới thấy rõ áp lực và giật mình. Chỉ cần trong nhà có người ốm hoặc phát sinh việc đột xuất là phải xoay xở rất vất vả

Ưu tiên bảo vệ tiền, xây "lớp đệm" tài chính cho gia đình

Trả lời phỏng vấn của VietnamFinance, ông Bùi Thế Bảo - chuyên gia tài chính cá nhân, sáng lập Công ty Chìa Khóa Vàng phân tích, một trong những điểm dễ gây nhầm lẫn hiện nay là cách nhìn về lạm phát.

Theo ông Bảo, lạm phát thường được phản ánh qua chỉ số CPI với mức tăng phổ biến chỉ vài phần trăm mỗi năm. Tuy nhiên, CPI là mức tăng giá bình quân của một “rổ hàng hóa” rộng trong toàn nền kinh tế, trong khi mỗi gia đình lại có một “rổ chi tiêu” riêng. Chính vì vậy, mức lạm phát mà từng gia đình cảm nhận được có thể cao hơn nhiều so với con số công bố.

“Nếu các mặt hàng như thực phẩm, đồ ăn sáng, xăng xe hay tiền học là những khoản chi thường xuyên, thì áp lực thực tế không còn là 3 - 5%, mà có thể là 10 - 20% ở nhiều khoản chi cụ thể”, ông Bảo nói.

Đây chính là “lạm phát đời sống” hay “lạm phát cá nhân”, yếu tố tác động trực tiếp đến túi tiền của từng gia đình. Đây cũng là lý do khiến nhiều người cảm thấy tiền ngày càng nhanh hết, dù các số liệu vĩ mô cho thấy mức lạm phát không quá cao.

Ông Bảo cho rằng, giai đoạn hiện nay chưa hẳn là một cuộc khủng hoảng, nhưng rõ ràng là một phép thử đối với năng lực tài chính của mỗi gia đình. Một gia đình có thể vận hành ổn trong điều kiện bình thường, nhưng khi nhiều chi phí cùng tăng, những điểm yếu trong cấu trúc tài chính sẽ nhanh chóng bộc lộ.

Nhiều gia đình thu nhập không thấp nhưng không có tích lũy, không có quỹ dự phòng hoặc đang gánh các khoản vay dài hạn mà chưa tính hết rủi ro. Khi xuất hiện thêm các biến cố như giảm thu nhập, đau ốm hay giá cả tăng, áp lực sẽ đến dồn dập, đẩy gia đình vào thế bị động.

Theo ông Bảo, trong giai đoạn này, điều quan trọng không còn là tìm cách tăng trưởng nhanh, mà là chuyển trọng tâm sang củng cố nền móng tài chính. Gia đình cần tư duy theo hướng phòng thủ, bảo toàn sức khỏe tài chính trước khi nghĩ đến mở rộng.

Phân tích sâu hơn, ông Bùi Thế Bảo cho biết tài chính gia đình có bốn trụ cột: kiếm tiền, dùng tiền, đầu tư và bảo vệ tiền. Tuy nhiên, nhiều gia đình hiện nay tập trung chủ yếu vào việc kiếm tiền và chi tiêu, trong khi chưa dành đủ sự quan tâm cho việc bảo vệ tiền. Trong giai đoạn biến động, vấn đề không chỉ là kiếm được bao nhiêu, mà là giữ được bao nhiêu và có thể chống đỡ được bao lâu khi rủi ro xảy ra.

Bảo vệ tiền không phải là co cụm cực đoan, mà là xây dựng các lớp đệm an toàn như quỹ dự phòng, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm nhân thọ, thẻ sức khỏe và sự cẩn trọng với đòn bẩy tài chính. Một gia đình dù chưa giàu nhưng có lớp bảo vệ tốt vẫn có thể giữ được thế chủ động, trong khi gia đình thu nhập cao nhưng thiếu bảo vệ lại dễ tổn thương khi biến động xuất hiện.

Trong các biện pháp này, quỹ dự phòng được ông Bảo nhấn mạnh là yếu tố sống còn. Đây không phải là khoản tiền để sinh lời cao, mà là khoản tiền giúp gia đình không bị “ngã” khi gặp cú sốc bất ngờ.

“Khi mất việc, giảm thu nhập, phát sinh viện phí hay có sự cố, quỹ dự phòng sẽ giúp gia đình có thời gian xoay xở mà không phải vay nóng hay bán tài sản”, ông Bảo phân tích.

Theo nguyên tắc, quỹ dự phòng nên tương đương từ 6-12 tháng chi tiêu. Khoản tiền này có thể được giữ dưới dạng tiền gửi ngân hàng, vàng hoặc kết hợp, tùy theo quan điểm của từng gia đình. Điều quan trọng không phải là sinh lời, mà là tính an toàn và khả năng sử dụng ngay khi cần.

Ông Bảo khuyến nghị, các gia đình cần tái cấu trúc chi tiêu, phân biệt rõ giữa chi tiêu cốt lõi và chi tiêu mở rộng. Các khoản thiết yếu như ăn uống, nhà ở, đi lại, giáo dục và y tế cần được duy trì ổn định, trong khi các khoản như du lịch, mua sắm, ăn uống ngoài hay nâng cấp tài sản có thể giảm hoặc hoãn lại.

“Không phải là sống kham khổ, mà là đặt lại thứ tự ưu tiên. Trong giai đoạn này, an toàn tài chính phải đi trước sự tiện nghi”, ông nói.

Đặc biệt, ông Bảo cảnh báo về xu hướng nâng mức sống quá sớm. Việc đổi xe, nâng cấp điện thoại hay gia tăng chi tiêu theo chuẩn xã hội có thể khiến chi phí cố định tăng cao và khó điều chỉnh khi cần. Mức sống một khi đã tăng thì rất khó giảm, cả về tài chính lẫn tâm lý. Vì vậy, trì hoãn nâng mức sống là lựa chọn khôn ngoan.

Ông Bùi Thế Bảo cho rằng giá cả tăng là một phần tự nhiên của nền kinh tế, nhưng cách mỗi gia đình ứng xử mới là yếu tố quyết định. “Không cần quá bi quan, nhưng cũng không nên chủ quan. Gia đình không cần giàu nhanh, nhưng phải đủ vững để không bị cuốn đi bởi biến động. Nếu vượt qua được giai đoạn này với một cấu trúc tài chính chắc chắn hơn, đó không chỉ là cách ứng phó trước mắt mà còn là bước trưởng thành quan trọng trên hành trình tài chính dài hạn của mỗi gia đình.