Góp 1,4 triệu tỷ vào GDP: Khoa học công nghệ, động lực hàng đầu của nền kinh tế

Động lực tăng trưởng số một của nền kinh tế

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt đặc biệt trong tiến trình phát triển của ngành khoa học và công nghệ Việt Nam. Lần đầu tiên, một hệ sinh thái thống nhất về khoa học - công nghệ - đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số được hình thành và vận hành đồng bộ.

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh: năm 2025 là năm mang tính bước ngoặt lịch sử, khi Bộ Khoa học và Công nghệ mới chính thức đi vào vận hành sau hợp nhất, hội tụ đầy đủ các trụ cột khoa học - công nghệ - đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số. Đây không chỉ là sự kiện về tổ chức bộ máy, mà là bước chuyển mang tính chiến lược, phản ánh tư duy phát triển mới trong bối cảnh kinh tế số và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho biết, ngay sau hợp nhất, bộ máy được tinh gọn mạnh mẽ, giảm 45% đầu mối, tạo nền tảng cho một mô hình quản trị hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn.

Cùng với đó, việc triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã mở ra một giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế.

Hệ thống chính sách được hoàn thiện nhanh chóng, đồng bộ và có chiều sâu, với hàng chục luật, nghị định, nghị quyết và thông tư được ban hành chỉ trong một năm, tạo hành lang pháp lý tương đối toàn diện cho sự phát triển của nền kinh tế số.

Theo Bộ KH&CN, kết quả nổi bật nhất trong năm 2025 chính là sự tăng trưởng vượt bậc của kinh tế ngành. Doanh thu toàn ngành đạt hơn 5,4 triệu tỷ đồng, tăng 25% so với năm trước; đóng góp trực tiếp vào GDP đạt khoảng 1,4 triệu tỷ đồng, tăng 35%.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho biết, lần đầu tiên, Việt Nam ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia, được xây dựng trên cơ sở nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế. Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ số, năng lượng mới, công nghệ sinh học… được xác định là trụ cột để tạo ra tăng trưởng dài hạn. Đây cũng là nền tảng để hình thành các dự án công nghệ quy mô lớn, gắn nghiên cứu với sản xuất và thị trường.

Một điểm nhấn quan trọng khác là sự phát triển mạnh mẽ của hạ tầng số và kinh tế số. Năm 2025, tỷ lệ phủ sóng 5G đạt trên 90% dân số; hạ tầng Internet cố định thuộc nhóm 10 quốc gia hàng đầu thế giới; tỷ lệ triển khai IPv6 đứng thứ 7 toàn cầu. Các nền tảng số quốc gia, cơ sở dữ liệu dùng chung và hệ thống chính quyền số được triển khai đồng bộ, góp phần thay đổi phương thức quản lý, điều hành của bộ máy nhà nước. Chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành phương thức vận hành chủ đạo của nền hành chính hiện đại.

Trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, hơn 80.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó trên 2.000 doanh nghiệp đã vươn ra thị trường quốc tế. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ lõi, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, khẳng định vị thế của một ngành công nghiệp nền tảng trong cơ cấu kinh tế quốc dân.

Đột phá thể chế và tài chính cho khoa học công nghệ

Để có được kết quả đó, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng nhiều lần khẳng định: thể chế chính là “đột phá của đột phá”. Nếu không thay đổi tư duy thể chế, không dám trao quyền, không chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thì khoa học công nghệ sẽ không thể phát huy vai trò dẫn dắt phát triển. Chính vì vậy, trong năm 2025, tư duy quản lý đã chuyển mạnh từ kiểm soát sang kiến tạo, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý đầu vào sang đánh giá kết quả đầu ra.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, thể chế không chỉ là khung pháp lý, mà chính là “đòn bẩy của sáng tạo”. Khi thể chế được thiết kế đúng, nó không kìm hãm mà kích hoạt tư duy đổi mới, giải phóng nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực trí tuệ. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, nếu thể chế chậm thay đổi thì chính thể chế sẽ trở thành lực cản lớn nhất đối với tăng trưởng.

Một điểm nhấn quan trọng trong tư duy mới là coi đầu tư cho khoa học công nghệ không đơn thuần là chi tiêu ngân sách, mà là đầu tư phát triển, đầu tư cho tương lai. Điều này đòi hỏi thay đổi căn bản cách nhìn về rủi ro, hiệu quả và cơ chế tài chính. Khoa học công nghệ vốn mang tính không chắc chắn, độ trễ dài, nhưng nếu không chấp nhận rủi ro thì sẽ không thể tạo ra đột phá. Việc Nhà nước chấp nhận rủi ro có kiểm soát chính là tiền đề để khơi thông dòng vốn xã hội, đặc biệt là vốn tư nhân, tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Từ góc nhìn của người từng gắn bó lâu dài với ngành, nguyên Bộ trưởng Nguyễn Quân cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở chủ trương hay nhận thức, mà ở cơ chế tài chính và tổ chức thực thi.

Nếu không tháo gỡ được các rào cản về cơ chế chi tiêu, đặt hàng và khoán chi, khoa học công nghệ khó có thể phát huy đầy đủ vai trò. Ông nhấn mạnh, đầu tư cho khoa học công nghệ phải được nhìn nhận như đầu tư cho tương lai, chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thay vì tư duy an toàn tuyệt đối vốn làm triệt tiêu động lực sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng các dự án công nghệ lớn, lựa chọn những “tổng công trình sư” đủ năng lực và trao quyền tương xứng được xem là điều kiện tiên quyết. Khi các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý được kết nối trong cùng một hệ sinh thái, khoa học công nghệ mới thực sự tạo ra giá trị kinh tế và xã hội bền vững, Nguyên Bộ trưởng Nguyễn Quân khẳng định.

Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh ba dấu ấn lớn: đột phá về thể chế, nâng cao tiềm lực và vị thế của ngành, cùng sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy quản lý.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại cần sớm khắc phục, như đóng góp của khoa học và công nghệ vào tăng trưởng kinh tế chưa tạo được bứt phá rõ nét; một số đề án triển khai còn chậm, chất lượng chưa đồng đều; hạ tầng số, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa còn hạn chế; mạng 5G và internet vệ tinh vẫn tồn tại “điểm lõm”; cơ chế tài chính còn phức tạp, tâm lý sợ sai và rào cản trong văn hóa chấp nhận rủi ro vẫn là lực cản lớn đối với đổi mới sáng tạo.

Trên tinh thần “hành động đột phá, lan tỏa kết quả”, Phó Thủ tướng yêu cầu toàn ngành chuyển mạnh từ “có làm” sang “làm đến nơi đến chốn”, tập trung hoàn thiện thể chế, đầu tư trọng điểm cho hạ tầng dữ liệu và nhân lực chất lượng cao, phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và gắn chặt với chuyển đổi số quốc gia.