Lãi suất margin tăng: 'Thời kỳ tiền rẻ' khép lại, đòn bẩy chứng khoán đắt đỏ hơn

Lãi suất margin tăng, thời kỳ tiền rẻ đã khép lại

Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất huy động duy trì ở mức cao và có xu hướng nhích lên, lãi suất cho vay tại nhiều ngân hàng đã bắt đầu tăng trở lại. Diễn biến này cũng đang dần lan sang thị trường chứng khoán, khi một số công ty chứng khoán điều chỉnh tăng lãi suất cho vay margin.

Trao đổi với VietnamFinance, ông Bùi Văn Huy, Phó tổng giám đốc Công ty Cổ phần FIDT, cho rằng việc lãi suất margin tăng là một hệ quả tất yếu và hoàn toàn có thể dự báo trước trong chuỗi vận động của thị trường tài chính.

Nguồn vốn cho vay margin của các công ty chứng khoán chủ yếu đến từ các khoản vay thương mại từ ngân hàng mẹ hoặc các ngân hàng đối tác. Vì vậy, khi chi phí vốn đầu vào của hệ thống ngân hàng gia tăng, việc các công ty chứng khoán buộc phải điều chỉnh lãi suất đầu ra nhằm bảo toàn biên lợi nhuận là điều khó tránh khỏi.

Theo ông Huy, xu hướng lãi suất margin tăng sẽ tác động đến thị trường chứng khoán theo hai cấp độ khác nhau.

Trong ngắn hạn, ảnh hưởng rõ nét nhất đến từ yếu tố tâm lý và hành vi của nhà đầu tư. Việc lãi suất margin tăng phát đi một tín hiệu khá rõ ràng rằng “thời kỳ tiền rẻ” đã thực sự qua đi. Điều này khiến nhà đầu tư, đặc biệt là nhóm sử dụng đòn bẩy ở tỷ lệ cao, trở nên thận trọng hơn trong các quyết định giải ngân mới. Áp lực bán có thể xuất hiện cục bộ tại những cổ phiếu có tỷ lệ margin cao, khi một bộ phận nhà đầu tư chủ động hạ đòn bẩy để giảm chi phí lãi vay.

Ở trung hạn, tác động sẽ trở nên sâu sắc hơn khi ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc dòng tiền và mặt bằng định giá thị trường. Khi chi phí cơ hội tăng lên, nhà đầu tư sẽ yêu cầu một mức sinh lời cao hơn để bù đắp rủi ro và chi phí vốn.

Dòng tiền sẽ không còn lan tỏa mà có xu hướng tập trung vào các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản vững chắc, câu chuyện tăng trưởng rõ ràng và định giá hấp dẫn. Các cổ phiếu mang tính đầu cơ cao, chỉ dựa vào kỳ vọng mà không có nội tại mạnh sẽ gặp khó khăn hơn trong việc thu hút dòng tiền.

Bên cạnh đó, mặt bằng định giá chung của thị trường cũng chịu áp lực điều chỉnh. Ông Bùi Văn Huy phân tích rằng lãi suất cao hơn đồng nghĩa với việc tỷ lệ chiết khấu trong các mô hình định giá tăng lên, từ đó làm giảm giá trị nội tại ước tính của cổ phiếu. Điều này khiến mặt bằng P/E của thị trường khó có thể bứt phá mạnh và cần duy trì ở mức hợp lý hơn.

“Một chỉ số nghịch đảo của P/E là E/P thường được đem so sánh với lãi suất tiết kiệm. Khi lãi suất tăng làm E/P tăng, đồng nghĩa với việc P/E phải giảm đi. Hiện tại, sau nhịp điều chỉnh, P/E thị trường ở mức khoảng 14,25 lần; theo tôi, đây là mức hợp lý với mặt bằng lãi suất tiết kiệm khoảng 7%/năm. Nếu lãi suất tiếp tục tăng, định giá thị trường có thể tiếp tục giảm đi”, ông Huy nhận định.

Giai đoạn tăng trưởng nóng dư nợ margin kết thúc

Bàn thêm về tác động của lãi suất tăng đối với quyết định sử dụng đòn bẩy, ông Huy cho rằng với nhà đầu tư lướt sóng ngắn hạn T+, mức tăng lãi suất 1–2%/năm có thể chưa tạo ra khác biệt quá lớn. Tuy nhiên, với các nhà đầu tư nắm giữ vị thế trong vài tháng, đây lại là khoản chi phí đáng kể, trực tiếp bào mòn lợi nhuận.

Dẫu vậy, việc dư nợ margin có suy giảm mạnh hay không không chỉ phụ thuộc vào chi phí vốn, mà yếu tố mang tính quyết định hơn vẫn là kỳ vọng của nhà đầu tư đối với triển vọng thị trường. Nếu nhà đầu tư tin rằng thị trường còn dư địa tăng trưởng và lợi nhuận kỳ vọng từ cổ phiếu đủ lớn để bù đắp chi phí lãi vay, họ vẫn sẵn sàng sử dụng đòn bẩy.

“Tôi cho rằng dư nợ margin trong thời gian tới sẽ không sụt giảm đột ngột và đồng loạt, mà sẽ diễn ra theo một quá trình tái cân bằng và phân hóa”, ông Huy nhận định.

Theo đó, dư nợ margin dành cho hoạt động giao dịch thực có thể hạ nhiệt và đi ngang; mức đỉnh lịch sử khó có khả năng bị phá vỡ trong môi trường lãi suất mới. Thay vào đó, dư nợ margin sẽ có xu hướng giảm dần hoặc đi ngang khi nhà đầu tư tối ưu lại danh mục và thận trọng hơn trong việc gia tăng các vị thế vay mới.

Đáng chú ý, dòng vốn margin cũng được dự báo sẽ có sự dịch chuyển rõ nét. Thay vì giảm tổng thể, dòng vốn margin có thể sẽ rút khỏi các nhóm cổ phiếu đầu cơ, rủi ro cao và tìm đến các cổ phiếu blue-chip, cổ phiếu đầu ngành có nền tảng vững chắc. Nhà đầu tư sẽ cảm thấy an toàn hơn khi dùng đòn bẩy với những tài sản chất lượng.

“Tôi không cho rằng đây chỉ là một điều chỉnh mang tính cục bộ. Nó đánh dấu sự kết thúc của một giai đoạn tăng trưởng nóng của dư nợ margin và mở ra một giai đoạn mới, nơi việc sử dụng đòn bẩy đòi hỏi sự tính toán, kỷ luật và chọn lọc kỹ lưỡng hơn rất nhiều”, ông Huy nhấn mạnh.

Trong bối cảnh này, nhóm chịu tác động mạnh nhất chính là các nhà đầu tư lướt sóng ngắn hạn, sử dụng tỷ lệ đòn bẩy cao trên các cổ phiếu đầu cơ. Với họ, chi phí lãi vay tăng sẽ trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận vốn đã mỏng, đồng thời làm gia tăng rủi ro thua lỗ khi thị trường đi ngang hoặc chỉ điều chỉnh nhẹ.

Khuyến nghị về chiến lược sử dụng margin trong giai đoạn tới, ông Huy cho rằng điều thứ nhất nhà đầu tư nên cân nhắc đưa tỷ lệ vay về mức an toàn hơn, tạo ra “vùng đệm” lớn hơn cho danh mục trước các biến động bất ngờ của thị trường.

Thứ hai, cần nâng cao tiêu chuẩn lựa chọn cổ phiếu để sử dụng đòn bẩy. Ông Huy đánh giá đây là yếu tố quan trọng nhất. Theo đó, margin chỉ nên được dùng để khuếch đại lợi nhuận trên những tài sản thực sự chất lượng, các doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh vững chắc, tăng trưởng lợi nhuận bền vững và vẫn còn định giá hợp lý. Tuyệt đối không sử dụng margin để “bắt đáy” những cổ phiếu đang trong xu hướng giảm mạnh khi chưa hiểu rõ nguyên nhân.

Cuối cùng là luôn có kế hoạch quản trị rủi ro rõ ràng, xác định trước ngưỡng cắt lỗ và tỷ lệ margin an toàn cho toàn danh mục. Khi thị trường biến động xấu chạm đến ngưỡng này, cần hành động một cách kỷ luật thay vì chần chừ và hy vọng. Theo ông Huy, giai đoạn tới sẽ là sự thử thách bản lĩnh và trí tuệ của nhà đầu tư, sử dụng đòn bẩy một cách khôn ngoan sẽ có lợi thế hơn.