Ngân hàng nội đồng loạt rút lui, tài chính tiêu dùng thành sân chơi của đại gia ngoại?

Loạt ngân hàng thoái vốn khỏi công ty tài chính

Trong tài liệu họp ĐHĐCĐ thường niên 2025 mới đây, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) bất ngờ hé lộ kế hoạch góp vốn, mua, bán, chuyển nhượng, thay đổi tỷ lệ sở hữu cổ phần góp vốn của MB, dẫn tới Mcredit không còn là công ty con của ngân hàng này. Nói cách khác, MB dường như đã sẵn sàng "buông tay" Mcredit, công ty tài chính mà ngân hàng này từng đặt nhiều kỳ vọng.

Hiện tại, ngoài MB nắm giữ 50% cổ phần thì Mcredit còn có một cổ đông chiến lược khác là Ngân hàng SBI Shinsei (SBISB) với 49% cổ phần. Theo báo cáo của FiinRatings, tính tới cuối năm 2023, về mặt quy mô dư nợ cho vay tài chính tiêu dùng, Mcredit thuộc nhóm 2 công ty tài chính tiêu dùng lớn nhất Việt Nam với thị phần Dư nợ cho vay khách hàng gộp ghi nhận ở mức 21.388,4 tỷ đồng.

Công ty nắm giữ vị trí thứ 3 toàn ngành trong giai đoạn 2021 - 2022. Mcredit cũng thể hiện sự tăng trưởng cao trong nhóm các công ty tài chính tiêu dùng khi sở hữu quy mô tăng trưởng dư nợ kép 5 năm gần đây 2019 - 2023 ở mức 33,2%, cao hơn so với mức trung bình ngành ở mức 19,7%.

Giới phân tích nhận định, việc MB tiếp tục rút lui khỏi vai trò công ty mẹ tại Mcredit nhiều khả năng là bước đi quan trọng trong chiến lược tái cấu trúc danh mục đầu tư của ngân hàng này. Kế hoạch thoái vốn khỏi công ty tài chính tiêu dùng của MB không gây nhiều bất ngờ, đặc biệt trong bối cảnh các ngân hàng đang bước vào giai đoạn tối ưu hóa hoạt động, siết lại đầu tư vào các lĩnh vực ngoài lõi.

Thực tế, việc giảm sở hữu tại các công ty con, đặc biệt là công ty tài chính, đang trở thành xu hướng rõ nét trong ngành ngân hàng. Đây không chỉ là cách hiệu quả để giải phóng nguồn lực, thu về dòng tiền, mà còn giúp các nhà băng tái định vị chiến lược, tập trung vào các mảng kinh doanh cốt lõi như tín dụng, dịch vụ ngân hàng bán lẻ và số hóa.

Bên cạnh đó, thị trường tài chính tiêu dùng ngày càng trở nên khốc liệt, với sự cạnh tranh gay gắt từ các "tay chơi" lâu năm và các công ty fintech đang lên. Trong bức tranh đó, không ít ngân hàng đã chọn cách rút lui để tránh bị cuốn vào cuộc đua tốn kém và rủi ro. Trước MB, nhiều tổ chức tín dụng khác cũng đã thực hiện thoái vốn khỏi các công ty tài chính, cho thấy một xu hướng dịch chuyển chiến lược đang diễn ra mạnh mẽ trong hệ thống ngân hàng.

Trước MB, một trường hợp tương tự đã diễn ra tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (MSB) khi nhà băng này tiếp tục trình ĐHĐCĐ năm 2025 kế hoạch thoái vốn khỏi Công ty Tài chính TNHH MTV TNEX (TNEX Finance) – tiền thân là FCCOM, hiện do MSB sở hữu 100% vốn.

Theo tài liệu họp ĐHĐCĐ thường niên năm 2025 của MSB, tính đến cuối năm 2024, TNEX Finance ghi nhận tổng tài sản đạt 3.807 tỷ đồng, dư nợ cho vay ở mức 1.774 tỷ đồng, tổng doanh thu 358,8 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế đạt khoảng 5 tỷ đồng - con số khiêm tốn so với kỳ vọng lợi suất vốn đầu tư trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng.

Tờ trình của MSB nêu rõ, với tình hình thị trường công ty tài chính tiêu dùng của Việt Nam có sự cạnh tranh mạnh mẽ, thì để có lợi nhuận tốt và tăng trưởng đường dài, các công ty tài chính cần có sự đầu tư lớn về quản trị rủi ro, phát triển sản phẩm, đầu tư công nghệ, số hoá và con người.

Do đó, MSB dự kiến tìm đối tác chiến lược để chuyển nhượng một phần vốn tại TNEX Finance, cùng hợp tác đường dài với đối tác; hoặc MSB sẽ chuyển nhượng 100% vốn góp tại TNEX Finance cho đối tác có năng lực và kinh nghiệm trong kinh doanh công ty tài chính tiêu dùng.

Bên cạnh kế hoạch thoái vốn khỏi TNEX Finance, HĐQT MSB cũng đã có tờ trình thông qua chủ trương góp vốn, mua cổ phần công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ.

Trước đó, nhiều ngân hàng tại Việt Nam như VPBank, SHB, Techcombank, MB, HDBank cũng đã thực hiện chiến lược tái cơ cấu danh mục đầu tư bằng cách chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ vốn tại các công ty tài chính cho nhà đầu tư nước ngoài.

Cụ thể, SHB đã chuyển nhượng 100% vốn điều lệ tại Công ty Tài Chính TNHH MTV SHB Finance cho Ngân hàng TNHH Đại chúng Ayudhya (Krungsri) của Thái Lan – thành viên chiến lược thuộc Tập đoàn MUFG – Nhật Bản.

VPBank cũng chuyển nhượng 49% vốn điều lệ tại FE Credit cho Tập đoàn SMBC (Nhật Bản) với giá 1,4 tỷ USD.

Hay như Techcombank cũng đã bán toàn bộ 100% cổ phần Công ty Tài chính Techcom Finance cho Lotte Card (Hàn Quốc) với giá trị gần 87 triệu USD.

SeABank cũng đã bàn giao Công ty Tài chính TNHH Một thành viên Bưu điện (PTF) cho đối tác AEON Financial - thành viên thuộc mảng tài chính của AEON Group. Hợp đồng chuyển nhượng có trị giá 4.300 tỷ đồng.

Trong chán, ngoài thèm?

Đáng chú ý, trong khi nhiều ngân hàng Việt đang đồng loạt rút lui khỏi sân chơi tài chính tiêu dùng, thì một nghịch lý lại đang diễn ra: các “ông lớn” nước ngoài – đặc biệt là từ khu vực châu Á – lại tích cực mở rộng hiện diện bằng cách thâu tóm các công ty tài chính trong nước.

Gần đây nhất, tập đoàn công nghệ tài chính SCB X của Thái Lan đã công bố kế hoạch hoàn tất thương vụ mua lại Home Credit Việt Nam trong nửa đầu năm 2025, sau khi nhận được sự chấp thuận từ các cơ quan quản lý. Thương vụ này được định giá khoảng 900 triệu USD, cho thấy niềm tin mạnh mẽ của nhà đầu tư ngoại vào tiềm năng của thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam.

Trong tháng 3/2023, Ngân hàng UOB (Singapore) cũng chính thức hoàn tất việc mua lại mảng ngân hàng tiêu dùng của Citigroup tại Việt Nam. Thương vụ này không chỉ bao gồm danh mục cho vay tín chấp và thế chấp, mà còn mở rộng sang các mảng kinh doanh quản lý tài sản và ngân hàng bán lẻ.

Xa hơn, vào năm 2021, VPBank đã bán 49% vốn điều lệ tại công ty con FE Credit cho tập đoàn tài chính Sumitomo Mitsui (Nhật Bản), thu về khoảng 1,4 tỷ USD – một trong những thương vụ lớn nhất từng ghi nhận trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng tại Việt Nam.

Vậy, điều gì đã tạo nên nghịch lý này? Thực tế, trong 5 năm trở lại đây, tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam đã tăng trưởng với tốc độ ấn tượng, bình quân khoảng 20%/năm. Tuy nhiên, quy mô dư nợ vay tiêu dùng hiện mới chỉ chiếm khoảng 27,17% GDP - con số còn khá khiêm tốn nếu so với mức trung bình 60 - 70% GDP tại nhiều quốc gia châu Á khác. Điều này đồng nghĩa với việc dư địa để phát triển vẫn còn rất lớn.

Bên cạnh đó, theo VDSC, tài chính tiêu dùng được đánh giá là mảng kinh doanh hấp dẫn về dài hạn, nhờ những đặc điểm nhân khẩu học đặc thù của Việt Nam. Tính đến quý I/2024, cả nước có tới 33,3 triệu lao động phi chính thức, chiếm gần 65% lực lượng lao động - nhóm khách hàng không đủ điều kiện tiếp cận tín dụng ngân hàng truyền thống. Cùng với đó, theo dữ liệu từ Statista, tỷ lệ thâm nhập dịch vụ ngân hàng (banking penetration) của Việt Nam vẫn ở mức thấp so với nhiều nước trong khu vực.

Chính khoảng trống tài chính này đã tạo ra một thị trường ngách khổng lồ mà các công ty tài chính tiêu dùng có thể khai thác hiệu quả. Và đó cũng là lý do vì sao các tập đoàn tài chính quốc tế, đặc biệt là đến từ Nhật Bản, Singapore và Thái Lan, không ngần ngại chi hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ USD để thâu tóm các công ty tài chính đang hoạt động tại Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, việc các "ông lớn" ngoại tích cực thâm nhập vào thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam cũng mang đến những tín hiệu tích cực cho chính các công ty tài chính trong nước - đặc biệt là về khả năng nâng cấp năng lực vận hành và phát triển bền vững.

Trong một chia sẻ với VietnamFinance, bà Trần Kiều Oanh, Trưởng phòng Phân tích Dịch vụ Tài chính của FiinGroup nhận định rằng, việc thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với các nhà đầu tư nước ngoài không chỉ đơn thuần mang lại nguồn lực tài chính, mà còn mở ra cơ hội mở rộng hệ sinh thái, tăng độ phủ thị trường và tiếp cận các phân khúc khách hàng mới. Đồng thời, sự tham gia của các tập đoàn tài chính quốc tế còn giúp nâng cao năng lực chuyên môn, ứng dụng công nghệ hiện đại và phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp hơn với thị trường.

Không dừng lại ở đó, theo các chuyên gia, kinh nghiệm vận hành và kỹ năng quản trị chuyên sâu trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng, đặc biệt là ở các mảng như kiểm soát rủi ro, phân tích hành vi người vay hay quản lý danh mục cho vay, từ các nhà đầu tư quốc tế sẽ giúp các công ty tài chính trong nước vận hành chuyên nghiệp, an toàn và hiệu quả hơn trong dài hạn.

Có thể nói, dù một số ngân hàng Việt đang thu hẹp vai trò sở hữu, nhưng với dòng vốn ngoại cùng kinh nghiệm toàn cầu đang đổ vào, thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định hình - nơi các công ty tài chính có cơ hội "lột xác" để trở thành những định chế chuyên biệt, linh hoạt và có sức cạnh tranh cao hơn.