'Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt để GDP tăng trưởng bền vững'

Người tiêu dùng thận trọng chi tiêu

Theo tính toán của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), GDP 6 tháng cuối năm phải tăng tới 8,42% thì mới bảo đảm mục tiêu tăng trưởng 8% cả năm. Tuy nhiên, khi sức cầu trong nước vẫn còn thận trọng, khả năng đạt mục tiêu này là một thách thức lớn.

Chuyên gia Ralf Matthaes - Giám đốc Điều hành IFM Research nhận định rằng người tiêu dùng bước vào năm 2025 với tâm lý thận trọng, thể hiện qua chỉ số niềm tin tiêu dùng duy trì ở mức 54%. Hơn nữa, 41% người tiêu dùng cho thấy khả năng tiết kiệm suy giảm.

Lạm phát tiếp tục ảnh hưởng đến hành vi mua sắm, chi tiêu chủ yếu tập trung vào các mặt hàng thiết yếu như giáo dục, thực phẩm và y tế và giảm chi đối với danh mục không thiết yếu. Bên cạnh đó, người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với giá cả, ưu tiên săn khuyến mãi và tìm kiếm những lựa chọn mua sắm tiết kiệm hơn.

"Những thay đổi này đặt ra thách thức lớn cho doanh nghiệp bán lẻ trong việc duy trì sức mua và điều chỉnh chiến lược kinh doanh”, chuyên gia Ralf Matthaes nêu rõ.

Ở góc độ tích cực TS. Adeel Ahmed, Giảng viên Kinh tế, Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, tăng trưởng GDP trong 7 tháng đầu năm cao hơn mức tăng trưởng trung bình trước đại dịch là khoảng 8%.

Các yếu tố chính thúc đẩy tăng trưởng bao gồm sự phục hồi của thị trường nội địa, được hỗ trợ bởi chính sách giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) của Chính phủ, sự phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch, dòng kiều hối tăng và việc mở rộng nhanh chóng của các nền tảng thương mại điện tử.

Xét theo ngành, chi tiêu cho giải trí, du lịch và ăn uống đã tăng mạnh, phản ánh thay đổi trong ưu tiên tiêu dùng sau đại dịch. Tăng trưởng tiền lương mạnh mẽ ở các khu vực đô thị và việc tiếp tục cải thiện cơ sở hạ tầng đã củng cố thêm xu hướng chi tiêu của người tiêu dùng.

Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng này, cần quản lý lạm phát một cách cẩn trọng, ổn định tỷ giá hối đoái và có các chính sách duy trì sức mua của người tiêu dùng.

Trong bối cảnh nợ hộ gia đình gia tăng và điều kiện cho vay thận trọng đang kìm hãm tiêu dùng, các nhà hoạch định chính sách nên hợp tác với khối ngân hàng để mở rộng khả năng tiếp cận khoản vay tiêu dùng lãi suất thấp, đặc biệt cho các nhóm thu nhập trung bình và thấp.

Ngoài ra, các tổ chức tài chính có thể triển khai chương trình tái cơ cấu nợ hoặc hoãn nợ để giúp người vay giải phóng thu nhập khả dụng.

Đối với khối hộ kinh doanh nhỏ và phi chính thức, việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai đang tạo ra gánh nặng tuân thủ đáng kể. Trong bối cảnh đó, Chính phủ nên có những biện pháp hỗ trợ như áp dụng công cụ kê khai đơn giản, tổ chức tập huấn về hóa đơn điện tử, giãn thời gian xử phạt hoặc đưa ra ưu đãi thuế tạm thời.

“Các giải pháp này sẽ giúp các nhà bán lẻ và nhà cung cấp dịch vụ nhỏ duy trì sức sống, vốn là động lực quan trọng của tiêu dùng nội địa”.

Ở tầm xa hơn, khi nhu cầu tiêu dùng tăng cao có thể kéo theo nhập khẩu lớn, Việt Nam cần đầu tư mạnh vào năng lực sản xuất trong nước. Các lĩnh vực thực phẩm, dệt may, điện tử và hàng tiêu dùng nên được chú trọng. Thúc đẩy sử dụng nguyên liệu nội địa thông qua hợp tác công – tư và chính sách ưu đãi sẽ giúp dòng chi tiêu gia tăng chuyển hóa thành tăng trưởng sản xuất thay vì chỉ làm phình to kim ngạch nhập khẩu.

Trong bối cảnh đó, một môi trường kinh tế vĩ mô ổn định vẫn giữ vai trò then chốt khi căng thẳng thương mại, rủi ro lạm phát và biến động vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục là những ẩn số.

"Muốn củng cố niềm tin của người tiêu dùng, Chính phủ cần giữ lạm phát ổn định, tỷ giá có thể dự đoán và duy trì chính sách tài khóa thận trọng. Đồng thời, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và thúc đẩy các hiệp định thương mại mới sẽ giúp giảm thiểu rủi ro bên ngoài, qua đó ổn định nguồn thu từ hoạt động sản xuất và xuất khẩu”, TS. Adeel Ahmed nhấn mạnh.

Sức cầu còn yếu

Trong khi đó, theo TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, năm nay, Chính phủ đã nâng mục tiêu tăng trưởng kinh tế lên 8,3 - 8,5%. Để đạt được con số này, thị trường nội địa phải tăng ít nhất 12%.

Tuy nhiên, theo quan điểm của ông Bình, hiện nay thách thức lớn nhất nằm ở sức cầu tiêu dùng hiện vẫn còn yếu. Một trong những giải pháp then chốt là nâng cao chi tiêu khả dụng của người dân, trong đó thu nhập và việc làm đóng vai trò cốt lõi. Thực tế, trong nửa đầu năm, số lao động có việc làm đạt gần 52 triệu người, tăng hơn 538.000 so với cùng kỳ năm trước.

Ngoài thu nhập, niềm tin của người dân vào tương lai cũng giữ vai trò không kém phần quan trọng. "Khi kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát được kiểm soát, đồng nội tệ giữ giá, tăng trưởng duy trì ở mức cao và an sinh xã hội được bảo đảm, người dân mới sẵn sàng chi tiêu thay vì “thắt lưng buộc bụng”, ông Bình lưu ý.

TS. Nguyễn Bích Lâm cũng chỉ ra 4 yếu tố cần áp dụng chính sách hỗ trợ để thúc đẩy tiêu dùng trong thời gian tới.

Thứ nhất, thu nhập của người dân phải có ở mức nhất định để chi tiêu. Yêu cầu chúng ta cần có chính sách để người lao động, người làm công ăn lương phải có thu nhập khả dụng.

Thứ hai, sản phẩm hàng hóa và dịch vụ phải đảm bảo chất lượng, giá cả phải chăng, thậm chí là rẻ hơn chất lượng để tăng tính cạnh tranh thì càng tốt với người tiêu dùng. Từ đây cũng dẫn đến vấn đề thứ ba là đa dạng sản phẩm.

Thứ tư là hình thức thương mại, thương mại truyền thống vẫn chiếm thị phần lớn với 75% và hơn 9000 chợ truyền thống. Cùng với đó là thương mại hiện đại, thương mại điện tử cũng là phương thức thúc đẩy tiêu dùng.

Bàn thêm về chính sách, ông Lâm nhấn mạnh: “Vấn đề cốt lõi là người Việt Nam phải ưu tiên hàng hóa, dịch vụ sản xuất trong nước. Nếu người dân tiêu dùng hàng nhập khẩu, và sử dụng dịch vụ nhập khẩu vô hình chung sẽ làm cho GDP trong nước giảm đi”.

Ông Lâm dẫn chứng báo cáo của Tổng cục Thống kê, năm 2024, nước ta đã nhập khẩu dịch vụ du lịch 12,57 tỷ USD, hơn hẳn kim ngạch xuất khẩu dịch vụ dẫn đến tình trạng nhập siêu dịch vụ du lịch. Điều này cho thấy nếu có chính sách tốt sẽ thu hút người Việt Nam sử dụng dịch vụ trong nước vì nhu cầu đang tăng cao.

Lý giải vấn đề dịch vụ trong nước chưa thu hút được người tiêu dùng, TS. Nguyễn Bích Lâm nhấn mạnh vấn đề giá thành. Điển hình như lĩnh vực du lịch, giá vé máy bay nhiều chặng nội địa đã cao hơn giá vé bay ra nước ngoài. Đây chỉ là một trong nhiều vấn đề còn tồn tại phần nào kìm hãm tốc độ tăng trưởng tiêu dùng và tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Vì vậy, để kích cầu tiêu dùng trong nước, tăng trưởng GDP, một lần nữa ông Lâm nhấn mạnh, người dân Việt Nam phải chi tiêu cho hàng hóa, dịch vụ sản xuất trong nước. Cùng với đó, cũng cần có chính sách tạo việc làm, nâng cao đời sống của người dân để họ có thêm thu nhập khả dụng để dành cho các khoản chi tiêu dịch vụ, hàng hóa.