Nuôi biển công nghệ cao: Hướng đi bền vững được thử thách qua bão Yagi

Thiệt hại “kép” ngàn tỷ và ô nhiễm môi trường vịnh di sản

Hậu bão số 3 (Yagi), theo báo cáo của UBND tỉnh Quảng Ninh toàn tỉnh có 2.637 cơ sở nuôi trồng thuỷ sản bị thiệt hại, trong đó có 1.872 cơ sở nuôi biển, 23 cơ sở nuôi tôm, 507 cơ sở nuôi trồng thủy sản nước ngọt.

Riêng huyện Vân Đồn, theo thống kê bão số 3 đã gây thiệt hại nặng nề cho các cơ sở, hộ gia đình nuôi trồng thuỷ sản trên địa bàn.

Cụ thể, tổng sản lượng thủy sản trên địa bàn huyện đến kỳ thu hoạch bị thiệt hại khoảng 32.112 tấn, trong đó: hàu 25.638 tấn, cá 636 tấn, hải sản khác 5.840 tấn. Ngoài ra, còn gây thiệt hại cho 2.000 ha hàu và 3.500 ô lồng nuôi cá mới thả giống. Thiệt hại dự kiến đối với hàu là 1.353 tỷ đồng, cá 533 tỷ đồng, hải sản khác 395 tỷ đồng. Tổng thiệt hại thuỷ hải sản nuôi biển của người dân Vân Đồn khoảng gần 2.300 tỷ đồng.

Tại Hải Phòng, cơn bão số 3 cũng đã gây thiệt hại cho ngành nông nghiệp hơn 6.000 tỷ đồng, trong đó riêng nuôi trồng thuỷ hải sản là gần 1.200 tỷ đồng.

Không chỉ thiệt hại về kinh tế, thảm hoạ này còn khiến cho tình trạng rác thải trên Vịnh Hạ Long càng trở nên trầm trọng. Hàng triệu tấm phao xốp, bè tre, gỗ, rác sinh hoạt từ các lồng bè nuôi biển của các huyện Vân Đồn, Cẩm Phả, Hạ Long, Quảng Yên bị bão Yagi tàn phá, lênh đênh trên các vùng biển sẽ là mối nguy đe dọa môi trường di sản vịnh Hạ Long.

Chia sẻ với VietnamFinance, bà Nguyễn Thị Hải Bình, Tổng Giám đốc STP Group cho biết, hiện nay đa phần các hộ gia đình, hợp tác xã nuôi trồng thuỷ hải sản tại Quảng Ninh, Hải Phòng…đang áp dụng phương pháp nuôi truyền thống, cơn bão đã cuốn trôi toàn bộ tài sản, các lồng nuôi bị phá hủy gần như toàn bộ, biến thành rác thải trôi nổi trên biển.

Theo bà Hải Bình, ngành nuôi trồng thủy sản của Việt Nam có nhiều tiềm năng, nhưng hiện nay đang gặp một số hạn chế lớn. Đầu tiên, thiếu các tiêu chuẩn rõ ràng cho hạ tầng và vật liệu sử dụng tại các vùng biển, bao gồm vùng trong 3 hải lý, từ 3 đến 6 hải lý, và ngoài 6 hải lý. Kế đến, quy hoạch chưa đồng bộ, cụ thể cho từng vùng nuôi, từ loài nuôi, giống nuôi đến thiết kế hạ tầng phù hợp với đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng của từng khu vực.

Cùng với đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ còn yếu, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, cần đo đạc thường xuyên và học hỏi từ các nước tiên tiến để thay đổi tư duy và công nghệ nuôi trồng. Cuối cùng, hạn chế về tài chính và đây là bài toán khó khăn nhất.

“Không chỉ kinh tế, một thực tế đau lòng là các lồng nuôi bị hư hỏng trong bão trở thành những "núi rác" khổng lồ, gây ô nhiễm, đe doạ nghiêm trọng môi trường biển, vịnh di sản”, bà Bình nói thêm.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Hữu Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam cho rằng, còn một thiệt hại lớn hơn nữa với người dân là “nhà ở trên bờ, nhưng mất mát do bão”. Bởi vì để vay tiền ngân hàng đầu tư vào nuôi biển, các ngư dân phải thế chấp bằng tài sản của mình ở trên bờ, đa phần là thế chấp nhà cửa. Khi tiền vay được bao nhiêu, đầu tư xuống biển bị mất trắng, thì nguy cơ tài sản, nhàà cửa trên bờ mất mát là rất cao.

Thêm một mất mát nữa đó chính là lòng tin vào nghề nuôi biển, khi nghề này phát triển tại Việt Nam khoảng hơn 30 năm trở lại đây, thực tế các chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện cho người nuôi biển phát triển bền vững còn rất hạn chế.

Nuôi biển bền vững, sạch vịnh nhờ áp dụng vật liệu mới và công nghệ

Vị CEO của STP cho biết, hiện doanh nghiệp đang thử nghiệm mô hình lồng phao nuôi trồng rong sụn, kết hợp nuôi hàu Thái Bình Dương tại vùng viển Vân Đồn, Quảng Ninh. Đây là hệ thống đa tầng nuôi trồng thuỷ hải sản bao gồm: vật liệu nổi trên biển, lồng bè từ nhựa HDPE (thay thế cho các lồng gỗ, tre, phao xốp), ứng dụng các công nghệ tiên tiến.

Theo bà Bình, sau cơn bão vừa qua công ty cũng không phải ngoại lệ, dù đã được đầu tư bài bản bằng hệ thống lồng phao HDPE chắc chắn, nhưng vẫn mất trắng gần 10 tỷ đồng thành phẩm. Rất may, nhờ áp dụng công nghệ định vị hiện đại, thay vì mất mát toàn bộ, doanh nghiệp đã tìm lại được gần 95% hạ tầng nuôi trồng.

Bà Nguyễn Thị Hải Bình lý giải, lý do đầu tiên mà đơn vị có lựa chọn này và thí điểm tại vùng biển Quảng Ninh mô hình nuôi biển bền vững, kết hợp với du lịch trải nghiệm là vì vật liệu HDPE đã được chứng minh trên thế giới có độ bền hơn 50 năm, khả năng tái chế lên đến 11 lần sau lần sử dụng đầu tiên. Đến nay, đã có các công trình nghiên cứu đánh giá về HDPE tại Đức sử dụng được hơn 49 năm, mang lại giá trị, có khả năng tái chế, giảm thiểu phát thải ra môi trường biển.

Trong hoạt động nuôi trồng thuỷ hải sản của các nước phát triển trên thế giới, ví dụ như Na Uy, Trung Quốc hoặc Đài Loan cũng đã có những tiêu chuẩn quốc gia về việc nuôi trồng, vật liệu được chỉ định là HDPE.

Bà Hải Bình nêu ưu điểm, trong thiết kế lồng, phao HDPE có thể tích hợp công nghệ, đặc biệt là phương thức cho ăn mới một cách tự nhiên, cho ăn bằng trí tuệ nhân tạo (AI), song song với đó bằng các hệ thống cảm biến, camera giám sát để kiểm tra, thăm khám định kỳ các yếu tố, chỉ số của loài nuôi, vật trồng trên biển.

Công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) đang được áp dụng vào nuôi trồng thuỷ hải sản để hạn chế rủi ro, tổn thất cho thiên tai, bão lũ.

Bên cạnh đó còn tích hợp với hệ thống các cảnh báo bão, và định vị thiết bị lồng, phao khi mà chẳng may có những yếu tố rủi ro về thiên tai.

“Mặc dù hệ thống lồng, phao bị cuốn trôi khá nhiều sau bão, chúng tôi gần như là đơn vị duy nhất nhờ vào công nghệ đã tìm được trang thiết bị của mình trên biển”, bà Bình nhấn mạnh.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Hải Bình cũng cho rằng, việc áp dụng vật liệu mới và công nghệ vào nuôi biển tại Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn, thách thức. Vật liệu mới, đặc biệt là sản phẩm có giá trị cao, áp dụng kèm khoa học công nghệ đưa vào Việt Nam đã gặp nhiều rào cản về khoa học kỹ thuật và sự đón nhận của thị trường.

Còn với bà con nuôi trồng thuỷ hải sản, việc khó khăn lớn nhất không phải là nhận thức về sử dụng vật liệu bền vững cho nuôi biển, mà là chi phí đầu tư ban đầu.

PGS.TS Nguyễn Hữu Dũng đánh giá, mất mát lớn nhất với bà con nuôi hàu tại Quảng Ninh vừa qua, đó là mất đi dàn phao nuôi. Theo chủ trương của tỉnh, bà con nuôi biển đã đầu tư thay thế hạ tầng phao xốp bằng phao HDPE trong nhiều năm vừa rồi, giá trị của giàn phao chiếm tỷ lệ lớn trong tổng tài sản, có thể là tiền tỷ.

Để ngành nuôi trồng thuỷ hải sản của Việt Nam phát triển bền vững, ông Dũng nêu quan điểm, phải làm được hai việc “neo”. Đầu tiên có thể hiểu là neo cơ học, cần giữ tài sản trên biển ở tại vị trí xác định bằng hệ thống hạ tầng kỹ thuật theo tiêu chuẩn. Và thứ hai, neo vô hình rất quan trọng đó là giữ bà con ở lại vùng biển mà họ đã đầu tư, neo quyền sử dụng biển, hay còn gọi là neo chính sách.

“Chúng ta cần phải có đồng bộ các giải pháp về kỹ thuật, công nghệ, đặc biệt về quản lý, để khắc phục, hạn chế bớt các thiệt hại do rủi ro khí hậu có thể xảy ra”, ông Dũng nhấn mạnh.

Về giải pháp, bà Nguyễn Thị Hải Bình cũng đề xuất, để nghề nuôi biển phát triển bền vững, việc đầu tiên, là mọi thứ phải được quy hoạch rõ ràng, đặc biệt là vấn đề quy hoạch cho nuôi trồng thủy hải sản. Các trang trại nuôi biển kết hợp với du lịch được đầu tư và áp dụng công nghệ cao. Nghề nuôi biển muốn phát triển bền vững thì buộc phải chuyển đổi sang các mô hình nuôi trồng lớn, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, hệ thống lồng, phao vững chắc, an toàn.

“Chúng tôi mong muốn rằng Việt Nam sẽ có nhiều trang trại nuôi trồng thuỷ hải sản quy mô lớn, giống như hàng trăm trang trại nuôi trồng thuỷ hải sản ở Na Uy. Nhằm đưa các sản phẩm thuỷ hải sản của Việt Nam đến với các thị trường trên thế giới, để ngư dân có thể làm giàu từ biển và mang lại sự bền vững cho kinh tế biển Việt Nam”, bà Hải Bình kết luận.