'Phải tận dụng tối đa những lợi thế đang có'

- Thưa ông, cụm từ “lời thề thịnh vượng” và “khế ước thế hệ” đã được nhắc đến nhiều trong các diễn đàn phát triển gần đây. Dưới góc nhìn của ông, đâu là ý nghĩa sâu xa nhất của những khái niệm này đối với Việt Nam hôm nay?

GS. Nguyễn Đức Khương: Tôi cảm nhận được khát vọng và quyết tâm của cả dân tộc hướng tới một tương lai thịnh vượng và hạnh phúc cho mọi người Việt Nam – không chỉ cho thế hệ hôm nay mà còn cho các thế hệ mai sau. Trong tiến trình phát triển của một quốc gia, những thời điểm như thế này mang ý nghĩa đặc biệt, tạo sức thuyết phục và lan tỏa mạnh mẽ.

Đây cũng là một tuyên ngôn gửi tới bạn bè và đối tác quốc tế rằng Việt Nam mong muốn vươn lên, trở thành quốc gia có nền kinh tế phát triển, thu nhập cao, hợp tác hòa bình và đóng góp tích cực vào sự thịnh vượng chung của thế giới.

Những cam kết và khế ước xã hội này khẳng định tinh thần cầu tiến và trách nhiệm của thế hệ hiện tại đối với chính mình và với tương lai đất nước. Tất nhiên, để hiện thực hóa khát vọng đó, cần biến các cam kết thành hành động cụ thể, thiết thực và hiệu quả.

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc về kinh tế – xã hội. Ông nhìn nhận như thế nào về nền tảng hiện tại của Việt Nam trên hành trình hướng tới mục tiêu 2045 – trở thành quốc gia hùng cường, hưng thịnh, hạnh phúc?

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã chuyển mình từ một quốc gia nghèo, bị tàn phá sau chiến tranh thành nền kinh tế năng động, mở cửa, với đời sống nhân dân được cải thiện mạnh mẽ và vị thế quốc tế ngày càng nâng cao. Việt Nam đang ở bước ngoặt lịch sử – nơi mỗi quyết sách, mỗi hành động hôm nay sẽ định hình vị thế quốc gia trong nhiều thập niên tới.

Theo IMF (11/2025), Việt Nam nằm trong top 3 nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trong năm 2025 và đứng thứ 34 về quy mô GDP toàn cầu; GDP theo sức mua tương đương ước đạt hơn 1.700 tỷ USD. Kim ngạch xuất nhập khẩu huộc nhóm 20 nền kinh tế hàng đầu và dự kiến vượt 900 tỷ USD. FDI đạt gần 34 tỷ USD trong 11 tháng đầu năm 2025. Giáo dục, y tế được ưu tiên phát triển, HDI đạt 0,766 – thuộc nhóm cao trong các nước thu nhập trung bình. Xếp hạng 44/139 trong Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) thể hiện nỗ lực mạnh mẽ của chúng ta trong tiếp cận với tiến bộ khoa học công nghệ trong kỹ nguyên số và trí tuệ nhân tạo.

Nền tảng kinh tế - xã hội đạt được đặc biệt ấn tượng khi xuất phát điểm của chúng ta vốn rất thấp, cho thấy sức mạnh của cả một quá trình vươn lên bền bỉ. Nền tảng này cũng đang tạo điều kiện để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với sự tự tin, tiềm năng và ở một tầm cao hơn nhiều.

Tuy nhiên, việc thu hẹp khoảng cách với các quốc gia phát triển không hề đơn giản. Khi chúng ta tiến lên, họ cũng tiến rất nhanh. Những nước có nền tảng khoa học – công nghệ vững chắc, nguồn nhân lực chất lượng cao và làm chủ công nghệ lõi luôn sở hữu lợi thế vượt trội trong việc nâng cao năng suất, thúc đẩy sản xuất, đầu tư và thương mại.

- Theo ông, đâu là những lợi thế mang tính chiến lược nhất mà Việt Nam đang có để hiện thực hóa mục tiêu phát triển 2045?

GS. Nguyễn Đức Khương: Việt Nam có lợi thế về ổn định kinh tế vĩ mô và chính sách đối ngoại nhất quán. Việc kiên trì đường lối hợp tác đa phương, tôn trọng chủ quyền và luật pháp quốc tế giúp Việt Nam trở thành một điểm tựa đáng tin cậy trong bối cảnh thế giới bất ổn và cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt. Lợi thế này quan trọng để thu hút đầu tư và củng cố vị thế quốc tế.

Hội nhập sâu rộng vào khu vực và thế giới thông qua các diễn đàn quốc tế, cơ chế hợp tác đa phương, các hiệp định thương mại tự do và quan hệ đối tác chiến lược với các nền kinh tế hàng đầu mở ra cơ hội lớn để mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ tiên tiến và nâng cao năng lực cạnh tranh. Kết hợp với nó là nguồn nhân lực trẻ có năng tiếp thu công nghệ cao và nỗ lực chuyển đổi số mạnh mẽ, tạo nền tảng để tận dụng cơ hội từ kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo.

Cuối cùng, tinh thần phát triển và khát vọng quốc gia là động lực đặc biệt mà không phải quốc gia nào cũng có. Đây không chỉ là mong muốn tăng trưởng kinh tế, mà còn là khát vọng xây dựng một Việt Nam bản sắc, thịnh vượng, và hạnh phúc. Khát vọng này sẽ là nguồn lực tinh thần quan trọng để huy động sự đồng thuận xã hội và triển khai các chiến lược dài hạn.

- Theo ông, đâu là “bước ngoặt” hoặc “đột phá chính sách” mà Việt Nam cần thực hiện trong 10 năm tới để tạo nên bước nhảy vọt thực sự hướng đến mục tiêu 2045?

GS. Nguyễn Đức Khương: 10 năm tới đây, biến động, cạnh tranh địa chính trị, áp lực làm chủ công nghệ mới, và phân mảnh kinh tế sẽ vẫn là xu hướng chủ đạo định hình thế giới. Để thu hẹp khoảng cách với các nước phát triển hàng đầu, Việt Nam phải tạo được một bước chuyển mạnh mẽ trong quản trị quốc gia, điều hành chính sách, đặt trọng tâm vào ổn định vĩ mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Trong đó, quản trị quốc gia cần tạo được lòng tin trong hệ thống và trong xã hội để tập hợp, huy động nguồn lực trong và ngoài nước. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nền tảng cho mục tiêu dài hạn, bảo đảm Việt Nam duy trì đà tăng trưởng liên tục, đều đặn trong bối cảnh thế giới biến động.

Để hiện thực hóa điều này, chúng ta cần định hướng dòng vốn vào sản xuất và các lĩnh vực ưu tiên, phát triển thị trường vốn minh bạch, thúc đẩy đổi mới công nghệ, đồng thời đầu tư mạnh vào giáo dục, và nghiên cứu phát triển để nâng cao năng suất lao động.

Song song với các định hướng trên thì cần tăng cường khả năng chống chịu trước rủi ro toàn cầu, đẩy mạnh chuyển đổi xanh và số như động lực tăng trưởng mới. Ở góc độ kinh tế, chúng ta cần xây dựng một mô hình kinh tế bền vững và sáng tạo, dựa trên tri thức và khoa học công nghệ, lấy con người làm trung tâm thông qua đầu tư vào giáo dục, đào tạo kỹ năng, công nghệ và hợp tác liên ngành.

- Ông từng nói “phát triển là một khế ước giữa các thế hệ”. Vậy theo ông, thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay cần chuẩn bị những gì về tri thức, tư duy, năng lực… để gánh vác sứ mệnh phát triển đất nước trong ba thập kỷ tới?

GS. Nguyễn Đức Khương: Phát triển là một quá trình và cũng là một khế ước giữa các thế hệ. Để các thế hệ tiếp nối của Việt Nam luôn sẵn sàng gánh vác sứ mệnh đưa đất nước tiến đi lên thì điều quan trọng nhất là chuẩn bị một nền tảng vững chắc về tri thức, tư duy và năng lực.

Thế hệ trẻ cần được trang bị kiến thức sâu rộng, kỹ năng số, khả năng sáng tạo và tư duy phản biện để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và kinh tế toàn cầu. Mục tiêu không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà còn là kết hợp hài hòa giữa thịnh vượng, hạnh phúc và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Chất lượng tăng trưởng phải gắn với bảo vệ môi trường, phát triển xã hội và đảm bảo công bằng. Điều này đòi hỏi một tầm nhìn dài hạn trong xây dựng chính sách, gắn với chiến lược tổng thể và sự phối hợp thống nhất giữa các cơ quan thực thi. Con người – với tri thức, khoa học và công nghệ – phải được đặt ở vị trí trung tâm của tiến trình phát triển.

Chính sách cần tạo hành lang thông thoáng để thu hút ngày một nhiều nhân tài, khuyến khích những người có kỹ năng sâu tham gia vào quản trị và điều hành, dẫn dắt sự đổi mới và sáng tạo. Đây là cách để Việt Nam không chỉ bắt kịp mà còn vươn lên, trở thành quốc gia có nền kinh tế phát triển, thu nhập cao, hợp tác hòa bình và đóng góp tích cực vào sự thịnh vượng chung của thế giới.

Trân trọng cảm ơn ông!