Sức chống chịu ấn tượng của kinh tế Trung Quốc trước cú sốc địa chính trị

Bất ngờ trở thành “nơi trú ẩn an toàn” của nhà đầu tư

Kể từ khi cuộc xung đột Trung Đông bùng phát, chứng khoán Trung Quốc giảm ít hơn so với nhiều thị trường lớn trên toàn cầu. Đồng nhân dân tệ vẫn giữ được sự ổn định so với USD, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ gần như không biến động.

Những yếu tố này cho thấy khả năng chống chịu đáng chú ý của nền kinh tế Trung Quốc trước một cú sốc địa chính trị mà thoạt nhìn tưởng chừng sẽ khiến nước này dễ bị tổn thương.

Trong nhiều thập kỷ qua, Bắc Kinh đã chủ động tìm cách bảo vệ nền kinh tế trước những cú sốc năng lượng. Trung Quốc đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo, giành vị thế thống trị trong nhiều khâu của chuỗi cung ứng năng lượng sạch, đồng thời thúc đẩy xe điện với tốc độ đáng kinh ngạc.

Kết quả là một nền kinh tế vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, nhưng mức độ lệ thuộc đã giảm đáng kể so với trước đây. Đây chính là yếu tố giúp Trung Quốc có “tấm đệm” nhất định khi giá dầu có lúc đã tăng tới 65% kể từ khi xung đột nổ ra.

Thị trường tài chính toàn cầu đã trải qua những biến động mạnh kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2. Giá dầu thô từng có lúc vọt lên gần 120 USD/thùng, làm dấy lên lo ngại lạm phát gia tăng và khả năng các ngân hàng trung ương phải trì hoãn nới lỏng chính sách tiền tệ, khiến thị trường chứng khoán lao dốc. Tuy nhiên, các thị trường sau đó phần nào phục hồi nhờ tín hiệu từ Washington cho thấy khả năng chiến sự có thể kết thúc.

Chứng khoán châu Á chịu tác động nặng nề nhất do khu vực này phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu. Từ cuối tháng Hai đến nay, thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ đã giảm lần lượt khoảng 6%, 9% và 4%. Thị trường châu Âu mất khoảng 5%, còn chứng khoán Mỹ giảm khoảng 1,4%.

Trong khi đó, chỉ số CSI 300 của Trung Quốc gần như không biến động, chỉ giảm khoảng 0,3%. Điều này đồng nghĩa với việc một nhà đầu tư giữ tiền trong cổ phiếu Trung Quốc thay vì chuyển vốn sang thị trường Mỹ đã bảo toàn được nhiều vốn hơn so với hầu hết các thị trường lớn khác.

Thị trường tiền tệ và trái phiếu cũng cho thấy bức tranh tương tự. Đồng nhân dân tệ hoạt động tốt hơn hầu hết các đồng tiền châu Á khác và gần như không thay đổi so với USD, ngay cả khi đồng bạc xanh tăng giá nhờ nhu cầu trú ẩn an toàn.

Chỉ số CFETS RMB theo trọng số thương mại đã đạt mức cao nhất trong 1 năm vào tuần trước. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu chính phủ Trung Quốc kỳ hạn 10 năm chỉ tăng khoảng 1 điểm cơ bản – thấp hơn rất nhiều so với mức tăng hơn 20 điểm cơ bản của trái phiếu kho bạc Mỹ và trái phiếu chính phủ Pháp cùng kỳ hạn.

Yếu tố hỗ trợ tích cực cho thị trường

Một cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối tháng này có thể củng cố thêm nhận thức về sự ổn định của thị trường Trung Quốc. Theo ông Trevor Slaven, Giám đốc toàn cầu phụ trách phân bổ tài sản và chiến lược đa tài sản tại Barings, “không phải là điều phi lý” khi cho rằng một cuộc gặp hiệu quả có thể trở thành yếu tố hỗ trợ tích cực cho thị trường.

Dẫu vậy, ít nhà đầu tư xem yếu tố địa chính trị đơn thuần là lý do đủ mạnh để chuyển hướng đầu tư quy mô lớn sang tài sản Trung Quốc.

Ông Clarence Li, nhà phân tích danh mục đầu tư chính phụ trách các chiến lược đa tài sản và cổ phiếu tại T. Rowe Price, cho rằng: “Các tài sản của Trung Quốc có thể tiếp tục thể hiện hiệu suất vượt trội tương đối trong ngắn hạn, nhưng chúng tôi xem đây là yếu tố mang tính chiến thuật hơn là cấu trúc dài hạn”.

Theo ông Li, triển vọng thị trường Trung Quốc vẫn phụ thuộc chủ yếu vào sức khỏe của nền kinh tế trong nước cũng như việc thực thi chính sách. Vì vậy, cách tiếp cận với Trung Quốc hiện nay thiên về lựa chọn đầu tư theo chủ đề hơn là đưa ra quyết định mạnh mẽ đối với cổ phiếu, trái phiếu hay ngoại hối.

Các nhà đầu tư đang tập trung vào những lĩnh vực gắn với an ninh năng lượng và nhu cầu nội địa. Chỉ số năng lượng thuộc CSI 300 đã tăng khoảng 8% kể từ cuối tháng 2, trở thành nhóm ngành có hiệu suất tốt nhất. Ngành năng lượng tái tạo – lĩnh vực mà Trung Quốc đang thống trị – cũng tăng mạnh, với cổ phiếu Jinko Solar tăng khoảng 13% trên sàn Thượng Hải.

Theo ông Slaven của Barings, điều kiện hiện tại vẫn khiến nhà đầu tư thiên về giảm rủi ro. Bất kỳ sự dịch chuyển phòng thủ nào sang tài sản Trung Quốc nhiều khả năng chỉ diễn ra khi biến động thị trường giảm bớt, và dòng tiền có thể ưu tiên cổ phiếu hơn là trái phiếu chính phủ.

Lá chắn an ninh năng lượng

Chiến lược năng lượng của Bắc Kinh là một trong những yếu tố giúp thị trường nước này trụ vững tốt hơn dự kiến.

Sau khi trải qua hàng loạt đợt thiếu điện vào các năm 2021 và 2022, chính phủ Trung Quốc đã ưu tiên đảm bảo nguồn cung năng lượng ổn định. Sản lượng khai thác than tăng lên mức kỷ lục, đồng thời nước này đẩy mạnh phát triển điện gió và điện mặt trời cùng hệ thống pin lưu trữ. Nguồn cung điện từ các nguồn này hiện không chỉ đáp ứng mà còn vượt nhu cầu tăng trưởng điện năng.

Song song với đó, Trung Quốc cũng liên tục gia tăng sản lượng dầu và khí đốt trong nước.

Nước này cũng đang từng bước giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong nhiều lĩnh vực then chốt. Xe điện và xe hybrid hiện bán chạy hơn ô tô truyền thống tại Trung Quốc, khiến nhu cầu xăng, vốn chiếm hơn một phần năm tổng lượng tiêu thụ dầu của quốc gia, có xu hướng giảm dần trong dài hạn.

Bắc Kinh đồng thời xây dựng các “vùng đệm” đáng kể. Theo dữ liệu từ Kpler, hàng chục triệu thùng dầu thô từ Iran, Nga và Venezuela đang được lưu trữ trên các tàu chở dầu gần bờ biển Trung Quốc.

Kho dự trữ dầu chiến lược của nước này được ước tính lên tới khoảng 1,4 tỷ thùng (gấp hơn ba lần so với Mỹ) đủ để bù đắp khoảng sáu tháng thiếu hụt nguồn nhập khẩu từ Trung Đông trong kịch bản xấu nhất.

Ông Larry Hu, trưởng bộ phận kinh tế Trung Quốc tại Macquarie Group, cho rằng tác động ngắn hạn của cú sốc giá dầu đối với nền kinh tế Trung Quốc là khá hạn chế và có thể được giảm thiểu. Ngay cả khi giá dầu duy trì ở mức 100 USD/thùng, ông ước tính lạm phát tiêu dùng của Trung Quốc cũng chỉ tăng lên khoảng 1%.

Tuy nhiên, rủi ro lớn hơn nằm ở việc giá dầu cao có thể làm suy yếu tăng trưởng kinh tế toàn cầu, qua đó ảnh hưởng đến xuất khẩu – một động lực quan trọng của nền kinh tế Trung Quốc.

Trong nước, những thách thức vẫn còn đáng kể. Nhu cầu tiêu dùng yếu, sự suy thoái kéo dài của thị trường bất động sản và việc nới lỏng chính sách thận trọng tiếp tục gây áp lực lên tâm lý nhà đầu tư. T. Rowe Price vì thế vẫn giữ quan điểm trung lập đối với thị trường Trung Quốc, bất chấp sự ổn định tương đối hiện nay.

Các quan chức Bắc Kinh cũng phát tín hiệu kiềm chế các biện pháp kích thích kinh tế, ưu tiên giữ dư địa chính sách trong trường hợp giá dầu tiếp tục biến động mạnh hoặc căng thẳng Mỹ - Trung gia tăng.

Mục tiêu tăng trưởng GDP của Trung Quốc trong năm nay được đặt ở mức thấp nhất kể từ năm 1991, và quy mô hỗ trợ tài khóa đã được thu hẹp, dù các nhà kinh tế dự đoán vay nợ và chi tiêu có thể tăng mạnh nếu nền kinh tế đối mặt với cú sốc lớn.

Theo ông William Bratton, trưởng bộ phận nghiên cứu cổ phiếu giao dịch tiền mặt khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại BNP Paribas, nếu cuộc xung đột tại Iran kéo dài hơn dự kiến, khả năng chống chịu tương đối của Trung Quốc có thể càng trở nên rõ rệt.

“Chúng tôi đánh giá Trung Quốc tương đối hấp dẫn so với phần còn lại của khu vực, nhờ nền kinh tế có định hướng nội địa nhiều hơn, bao gồm cả về nguồn cung năng lượng”, ông Bratton nhận định.