Thị trường vốn: Từ kênh đầu tư đến động lực tăng trưởng 2 con số của nền kinh tế

Thị trường vốn trở thành động lực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán bước vào giai đoạn phát triển mới, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026 - 2030 huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán (chưa bao gồm trái phiếu Chính phủ). Đồng thời, cơ quan quản lý hướng tới việc thu hút các doanh nghiệp lớn, các dự án dài hạn từng bước chuyển dịch hoạt động huy động vốn sang thị trường chứng khoán, qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Song song với đó, việc nghiên cứu phát triển các sản phẩm mới và sớm đưa vào vận hành sàn giao dịch carbon, thị trường tài sản mã hóa, sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo... được kỳ vọng sẽ tiếp tục nâng cao vai trò của thị trường chứng khoán và thị trường vốn trong việc huy động nguồn lực cho nền kinh tế.

Trao đổi về vấn đề này trong Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk Show) trên VTV8, ông Nguyễn Đức Quân Tùng, Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán OCBS, cho rằng phát triển thị trường vốn không chỉ là một định hướng đúng, mà còn là điều kiện gần như bắt buộc nếu Việt Nam muốn bước vào giai đoạn tăng trưởng cao hơn và bền vững hơn.

Theo ông, trong nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng. Mặc dù tín dụng ngân hàng giữ vai trò quan trọng, nhưng không thể một mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Do đó, vấn đề đặt ra không phải là giảm vai trò của ngân hàng, mà là phân định rõ chức năng của hai kênh dẫn vốn: hệ thống ngân hàng tập trung thực hiện vai trò cung ứng tín dụng, trong khi thị trường vốn cần trở thành kênh huy động vốn dài hạn cho doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Đức Quân Tùng nhận định, mục tiêu huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2026 - 2030 (chưa bao gồm trái phiếu Chính phủ) cho thấy quy mô nhiệm vụ rất lớn. Nếu thực hiện hiệu quả, thị trường vốn sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn minh bạch hơn, giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và phân bổ dòng vốn vào các lĩnh vực có năng suất cao như hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.

“Thị trường chứng khoán không nên chỉ được nhìn như nơi chúng ta mua bán cổ phiếu. Đây phải là một hạ tầng huy động và phân bổ vốn cho nền kinh tế. Khi hạ tầng này đủ sâu, đủ minh bạch và đủ tin cậy, nó sẽ trở thành một động lực rất quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số”, lãnh đạo OCBS nhấn mạnh.

Đề cập đến câu chuyện nâng hạng thị trường với thời điểm dự kiến có hiệu lực từ tháng 9/2026, ông cho rằng đây là một cột mốc rất quan trọng. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rõ việc nâng hạng chỉ là "tấm vé" để tham gia một sân chơi lớn hơn, chứ không phải đích đến cuối cùng.

Việc khối ngoại vẫn có những giai đoạn bán ròng, trong khi nhà đầu tư trong nước vẫn duy trì tâm lý thận trọng, cho thấy thị trường không thể chỉ kỳ vọng vào hiệu ứng từ việc nâng hạng. Theo ông, dòng vốn quốc tế không chỉ quan tâm đến việc thị trường được xếp vào nhóm nào, mà còn đánh giá chất lượng doanh nghiệp niêm yết, khả năng tiếp cận thị trường, thanh khoản, giới hạn sở hữu nước ngoài, chất lượng công bố thông tin, cũng như mức độ ổn định của kinh tế vĩ mô và tỷ giá.

Để gia tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn trong và ngoài nước, ông Nguyễn Đức Quân Tùng cho rằng cần triển khai đồng thời ba nhóm giải pháp. Thứ nhất, tiếp tục nâng cấp hạ tầng và cơ chế vận hành thị trường, đặc biệt là hệ thống giao dịch, thanh toán, xử lý giao dịch lỗi, mô hình global broker và giảm các rào cản tiếp cận đối với nhà đầu tư nước ngoài. Thứ hai, nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường thông qua việc thúc đẩy nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, minh bạch thực hiện IPO và niêm yết theo các tiêu chuẩn cao hơn.

Giải pháp thứ ba là mở rộng chiều sâu của hệ sinh thái sản phẩm, từ ETF, quỹ mở, sản phẩm phái sinh, trái phiếu doanh nghiệp minh bạch đến các thị trường mới như thị trường carbon hay tài sản mã hóa, song phải được triển khai trong khuôn khổ pháp lý chặt chẽ và bảo đảm quản trị rủi ro tốt.

“Khi đó, thị trường Việt Nam sẽ không chỉ là một 'trading market' hấp dẫn trong ngắn hạn, mà từng bước trở thành một 'capital market' đúng nghĩa, nơi nhà đầu tư có nhiều công cụ để phân bổ vốn, phòng vệ rủi ro và đầu tư dài hạn”, lãnh đạo OCBS cho biết.

Theo ông, trong ngắn hạn, việc nâng hạng chắc chắn sẽ tạo hiệu ứng tâm lý tích cực và có thể cải thiện mức độ quan tâm của dòng vốn quốc tế đối với Việt Nam. Tuy nhiên, các nhà đầu tư toàn cầu vẫn theo dõi chặt chẽ những yếu tố nền tảng như lãi suất, tỷ giá, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp và định giá thị trường. Vì vậy, nâng hạng là động lực quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định diễn biến của thị trường.

Lãnh đạo OCBS cho rằng điều quan trọng hơn nằm ở giai đoạn sau nâng hạng. Đây sẽ là thời điểm Việt Nam phải chứng minh thị trường không chỉ được nâng hạng trên danh nghĩa mà thực sự vận hành theo các tiêu chuẩn cao hơn.

Ba chuyển dịch của thị trường vốn khi bước vào giai đoạn trưởng thành

Theo ông Nguyễn Đức Quân Tùng, kinh nghiệm từ các thị trường phát triển cho thấy khi thị trường vốn đạt đến một mức độ trưởng thành nhất định sẽ xuất hiện ba chuyển dịch rõ nét.

Thứ nhất là chiều sâu sản phẩm tăng lên. Thị trường không chỉ có cổ phiếu và trái phiếu cơ bản, mà có thêm quỹ ETF, quỹ mở, quỹ hưu trí, sản phẩm phái sinh, sản phẩm xanh, tín chỉ carbon và các công cụ phòng hộ rủi ro (hedging). Điểm quan trọng không phải là sản phẩm càng phức tạp càng tốt, mà là sản phẩm phải giúp được nhà đầu tư phân bổ vốn hiệu quả hơn và giúp doanh nghiệp cấu trúc tài chính và huy động vốn phù hợp hơn.

Thứ hai là vai trò của các trung gian tài chính thay đổi. Công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và ngân hàng đầu tư không chỉ tìm kiếm doanh thu lợi nhuận từ giao dịch ngắn hạn, mà chuyển dịch sang mô hình thu phí bền vững từ các mảng có giá trị gia tăng cao hơn như tư vấn tài chính, bảo lãnh phát hành, M&A, quản lý tài sản. Đó là mô hình mà các thị trường mới nổi thành công đều phải đi qua.

Thứ ba là tiêu chuẩn của doanh nghiệp phát hành cũng cao hơn. Doanh nghiệp muốn huy động vốn lớn, đặc biệt là từ nhà đầu tư tổ chức quốc tế, phải đáp ứng các yêu cầu về minh bạch, quản trị công ty, công bố thông tin song ngữ, quan hệ nhà đầu tư, thanh khoản và tỷ lệ free-float. Nói cách khác, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể bước vào sân chơi vốn quốc tế nếu chưa nâng chuẩn quản trị.

“Theo đánh giá của chúng tôi, bài học đối với Việt Nam là việc nâng hạng mở ra cơ hội rất lớn nhưng đồng thời cũng nâng mặt bằng tiêu chuẩn của thị trường. Khi các nhà đầu tư chuyên nghiệp tham gia sâu hơn, thị trường sẽ không còn dễ dàng. Đó là áp lực tích cực, bởi nó buộc tất cả các bên, từ doanh nghiệp, nhà đầu tư đến các trung gian tài chính, phải chuyên nghiệp hóa ở mức cao nhất để tồn tại”, ông Nguyễn Đức Quân Tùng nhấn mạnh.