Thu nhập ngoài lãi: Động lực nghìn tỷ mới của các ngân hàng

Nhiều ngân hàng tăng mạnh thu ngoài lãi

Ngoài nguồn thu từ mảng cốt lõi là tín dụng, thu ngoài lãi của nhiều ngân hàng cũng tăng mạnh trong 9 tháng đầu năm, đặc biệt là từ kinh doanh ngoại hối, chứng khoán và dịch vụ, góp phần củng cố lợi nhuận toàn ngành.

Theo thống kê từ báo cáo tài chính quý III/2025 của 27 ngân hàng niêm yết, trong 9 tháng đầu năm, dư nợ cho vay của các nhà băng tăng 15% nhưng thu nhập lãi thuần chỉ tăng 9,6%, do mặt bằng lãi suất cho vay ở mức thấp khiến tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) bị thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, nhiều ngân hàng đẩy mạnh nguồn thu ngoài lãi nhằm đa dạng hóa doanh thu và duy trì lợi nhuận, giảm phụ thuộc vào mảng cho vay truyền thống.

Một số nhà băng ghi nhận nguồn thu ngoài lãi tăng trưởng tích cực và là lực kéo giúp lãi lớn trong 9 tháng đầu năm 2025.

Đơn cử, VIB đạt lợi nhuận trước thuế trên 7.040 tỷ đồng, tăng 7% so với cùng kỳ năm trước, trong đó nguồn thu ngoài lãi đóng góp tích cực vào tổng thu nhập hoạt động ngân hàng này, với tỷ trọng hơn 19%, chủ yếu đến từ thu phí và hoạt động dịch vụ.

Tương tự, thu thuần ngoài lãi của OCB tiếp tục cải thiện trong quý III khi đạt 507 tỷ đồng, tăng 123,1% so với cùng kỳ. Trong đó, thu từ dịch vụ mua bán ngoại tệ tăng 122,9%; thu từ hoạt động khác đạt 260 tỷ đồng, tăng 59,7% và lũy kế 9 tháng đạt 494 tỷ đồng, tăng 87,1% so với cùng kỳ.

Tại Techcombank, hoạt động ngoài lãi cũng đạt kết quả khả quan với mức tăng hơn 1,5 lần cùng kỳ. Mảng kinh doanh ngoại hối tăng 816,5%, chứng khoán đầu tư tăng 172,2%, lần lượt đem về 559 tỷ đồng và 1.059 tỷ đồng. Thu nhập dịch vụ và hoạt động khác tăng lần lượt 16,4% và 36%, đem về 576 tỷ đồng và 2.266 tỷ đồng.

Đáng chú ý, một số nhà băng ghi nhận mảng thu nhập chính là lãi thuần giảm, trong khi động lực tăng trưởng chính tới từ các khoản thu ngoài lãi.

ACB là trường hợp tiêu biểu. Quý III, lãi thuần của ACB giảm 5,6% nhưng mảng ngoài lãi tăng 28,7%, thu về 1.615 tỷ đồng. Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập hoạt động tăng lên 19,2% trong kỳ từ mức 15,4% của cùng kỳ năm trước.

Trong đó, hoạt động kinh doanh ngoại hối mang về 449 tỷ đồng cho ACB, tăng 2,7 lần cùng kỳ năm trước; mảng chứng khoán kinh doanh thu về 367 tỷ đồng, tăng gần 5,2 lần. Bên cạnh đó, lãi thuần từ hoạt động dịch vụ đem về 795 tỷ đồng, tăng 6,5%.

Kinh doanh chứng khoán là một trong những hoạt động giúp các ngân hàng đa dạng hóa nguồn thu và giảm thiểu rủi ro. Không ít nhà băng báo lãi từ mảng chứng khoán kinh doanh và chứng khoán đầu tư khi thị trường chứng khoán tăng trưởng tích cực.

9 tháng đầu năm, BIDV ghi nhận mức lãi thuần đột biến từ chứng khoán kinh doanh, với 328 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ chỉ được 182 tỷ đồng. Đặc biệt, mảng chứng khoán đầu tư đóng góp 1.310 tỷ đồng lãi thuần vào cơ cấu lợi nhuận trong khi cùng kỳ lỗ 264 tỷ đồng.

Vietcombank cũng ghi nhận mảng kinh doanh ngoài lãi trong 9 tháng đóng góp 3.395 tỷ đồng, tăng 4,2% vào lợi nhuận chung. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ chứng khoán kinh doanh, lợi nhuận góp vốn cổ phần và các hoạt động kinh doanh khác. Trong đó, chứng khoán kinh doanh mang về cho Vietcombank 140 tỷ đồng, tăng hơn 143% so với cùng kỳ.

Tại VietinBank, trong 9 tháng đầu năm, lãi thuần từ chứng khoán kinh doanh đạt 667 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ chỉ 79 tỷ đồng; mảng chứng khoán đầu tư đóng góp 136 tỷ đồng lãi thuần, trong khi cùng kỳ lỗ 341 tỷ đồng.

Bên cạnh nguồn thu nhập từ kinh doanh chứng khoán, mảng kinh doanh ngoại hối cũng đóng góp quan trọng vào thu nhập ngoài lãi của nhiều ngân hàng.

Theo giới phân tích, trong bối cảnh hoạt động cho vay truyền thống đang chịu áp lực từ sự cạnh tranh gay gắt, biên lợi nhuận mỏng hơn và hạn mức tăng trưởng tín dụng vẫn đang được áp dụng, việc ngân hàng đẩy mạnh kinh doanh ngoại hối để cải thiện khả năng sinh lời là dễ hiểu, nhất là khi tỷ giá có biến động.

Động lực tăng trưởng mới

Hiện thu nhập từ lãi vẫn chiếm phần lớn trong tổng thu nhập hoạt động của nhiều nhà băng. Nhưng mức thu nhập ngoài lãi ngày càng tăng cho thấy các ngân hàng đã tập trung phát triển hệ sinh thái của mình.

Có thể thấy, những ngân hàng có nguồn thu ngoài lãi tăng mạnh trong thời gian qua đều có hệ sinh thái số đa tầng, tận dụng được lợi thế để đẩy mạnh mảng dịch vụ như Techcombank, VietinBank, VPBank, ACB…

Không chỉ dừng lại ở việc phát triển sản phẩm nội tại và công nghệ số, trong vài năm lại đây, không ít nhà băng đã tăng tốc trong việc mua bán - sáp nhập công ty chứng khoán, bảo hiểm nhằm giúp tăng thu nhập từ phí dịch vụ và khai thác hiệu quả mạng lưới khách hàng để phát triển hệ sinh thái.

Lĩnh vực quản lý tài sản được dự báo sẽ trở thành "mỏ vàng" mới nếu các hành lang pháp lý cho sàn giao dịch vàng và tài sản số sớm được hoàn thiện.

Tại một hội thảo được tổ chức gần đây, các chuyên gia nhận định động lực tăng trưởng mới của ngành ngân hàng đến từ công ty chứng khoán, tài sản số, vàng.

Nghị quyết 05 về thí điểm thị trường tài sản số và Luật Công nghiệp số đã đưa ra khung pháp lý rõ ràng cho thị trường tài sản số/tiền điện tử.

Trong khi đó, Nghị định 232 xóa bỏ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng SJC, tạo cơ hội cho các ngân hàng thương mại có vốn điều lệ từ 50.000 tỷ đồng trở lên và một số doanh nghiệp.

Ngoài ra, quy định giao dịch vàng từ 20 triệu đồng trở lên phải qua ngân hàng, giúp tăng lượng tiền lưu thông và CASA (tiền gửi không kỳ hạn) cho hệ thống, giúp đa dạng hóa thu nhập phí.

Theo các chuyên gia tài chính, trong bối cảnh mặt bằng lãi suất cho vay duy trì ở mức thấp để giữ chân khách hàng và hỗ trợ nền kinh tế, việc các ngân hàng đẩy mạnh tăng thu ngoài lãi, hướng tới cơ cấu nguồn thu bền vững và giảm phụ thuộc vào tín dụng được xem là xu hướng tất yếu, giúp đa dạng nguồn thu và phát triển theo hướng bền vững.

Kết quả, mảng thu nhập ngoài lãi đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt trội và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì lợi nhuận cho các ngân hàng, nhất là khi biên lãi ròng (NIM) đang bị thu hẹp dần.

Bà Trần Kiều Oanh, Trưởng phòng Dịch vụ tài chính tại FiinGroup, nhìn nhận nguồn thu từ lãi đang gặp nhiều thách thức khi nợ xấu cao buộc các ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng. Trong khi đó, cạnh tranh lãi suất cho vay khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp, đòi hỏi các ngân hàng phải mở rộng sang các mảng thu dịch vụ, ngoại hối, bancassurance để đảm bảo lợi nhuận.