Vốn dài hạn cho phát triển bền vững, thêm lựa chọn ngoài tín dụng ngân hàng

Trong lộ trình phát triển bền vững, chuyển đổi kép là sự song hành giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã trở thành bước đi tất yếu để các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Việt Nam không chỉ tồn tại mà còn vươn lên.

Tuy nhiên, làm sao để tiếp cận được nguồn vốn phù hợp để đầu tư vào công nghệ mới, máy móc hiện đại, thân thiện môi trường và xây dựng những mô hình kinh doanh bền vững là một thách thức không nhỏ.

Câu trả lời không còn nằm ở một giải pháp duy nhất và thị trường hiện nay đang mở ra một hệ sinh thái phong phú, từ tín dụng ngân hàng linh hoạt, cho thuê tài chính thiết thực, cho đến các kênh đầu tư vốn tư nhân chiến lược. Nhận diện và hiểu rõ từng kênh huy động vốn giúp các DNNVV đang trên đà chuyển đổi tìm ra đúng "chìa khóa" tài chính để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của mình.

Ngân hàng đa dạng sản phẩm cho DNNVV

Hiện nay, nhiều ngân hàng đã tiên phong trong cung ứng giải pháp tín dụng cho DNNVV. Theo đó, đa số vẫn là các sản phẩm tín dụng truyền thống nhưng đi kèm các điều kiện và ưu đãi hướng tới các dự án, doanh nghiệp chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

BIDV và Sacombank hiện cung cấp những khoản vay với hạn mức đến 5 tỷ đồng với điều kiện cốt lõi là DN cần có một phương án vay vốn phục vụ sản xuất kinh doanh khả thi, đi kèm với một bộ hồ sơ tài chính ổn định, rõ ràng và lành mạnh được thể hiện qua báo cáo tài chính hai năm gần nhất, cùng với đầy đủ hồ sơ pháp lý cho tài sản đảm bảo.

Bên cạnh đó, cả BIDV và Sacombank đều là các đối tác phân phối của Quỹ Phát triển DNNVV. Thông qua các ngân hàng này, doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn ưu đãi với lãi suất chỉ 1.7%/năm cho vay ngắn hạn và 4.4%/năm cho vay trung dài hạn, thời hạn tối đa lên đến 7 năm và có thể vay tối đa 80% tổng vốn đầu tư dự án.

Trong khi đó, VPBank lại đi tiên phong trong các sản phẩm tín dụng số và tín chấpVPBank có các sản phẩm công nghệ cao dành riêng cho DNNVV. Sản phẩm "VPBcmk SME" cung cấp hạn mức cho vay tín chấp đến 3 tỷ đồng không yêu cầu tài sản đảm bảo, đi kèm với lãi suất ưu đãi theo từng thời kỳ. Toàn bộ quy trình từ đăng ký, phê duyệt đến giải ngân đều có thể thực hiện trực tuyến.

Bên cạnh đó, VPBank cũng cung cấp hạn mức cho vay lên đến 5 tỷ đồng với thời gian phê duyệt trong 3 ngày, cùng sản phẩm thấu chi không cần tài sản đảm bảo với hạn mức 1.5 tỷ đồng, áp dụng cho những khách hàng đã có tài khoản và lịch sử giao dịch tốt tại ngân hàng trong ít nhất 3 tháng gần nhất.

Nam A Bank cung cấp các khoản vay xanh dành cho cả doanh nghiệp và cá nhân hoạt động trong các lĩnh vực thân thiện với môi trường như năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững, xây dựng xanh và dệt may xanh. Điều kiện tiên quyết là doanh nghiệp phải chứng minh được phương án sản xuất kinh doanh có tác động tích cực đến môi trường và xã hội, đồng thời cần có ít nhất 20% vốn chủ sở hữu.

LPBank và SeABank triển khai các chương trình dành cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, với nguồn vốn được tài trợ từ các tổ chức tài chính phát triển quốc tế như IFC và ADB.

Cụ thể, LPBank cung cấp khoản vay cho doanh nghiệp nữ chủ có quy mô từ 5.000 USD đến 1.000.000 USD, với lãi suất cạnh tranh và thời hạn phù hợp với dòng tiền của doanh nghiệp. Đối tượng mục tiêu là những doanh nghiệp có từ 10 đến 300 nhân viên và có tổng tài sản hoặc doanh thu trong một khoản nhất định.

Trong khi đó, SeABank với chương trình SeaPower cũng tập trung vào đối tượng này, cung cấp lãi suất ưu đãi và hạn mức thấu chi không cần tài sản đảm bảo đến 5 tỷ đồng.

ACB đã thiết kế một gói giải pháp tài chính dành cho các doanh nghiệp trong ngành dệt may. Gói giải pháp này cho vay bổ sung vốn lưu động và bao gồm các khoản vay trung dài hạn để đầu tư thay thế, nâng cấp máy móc thiết bị. Đi kèm là những ưu đãi về lãi suất cạnh tranh, tỷ giá ngoại tệ và chính sách giảm phí và hỗ trợ xuất nhập khẩu then

Ngoài ra, rất nhiều ngân hàn đều có các chương trình cho vay lên đến hàng nghìn tỷ dành cho các DNNVV theo vùng hay lĩnh vực với nhiều ưu đãi. Các ngân hàng hiện đều có bộ phận ngiên cứu, phát triển và chăm sóc SME và coi sự đồng hành với nhóm DN này là hướng đi dài hạn và bền vững cho hoạt động của chính mình

Vốn cho chuyển đổi kép: Những lựa chọn mới ngoài ngân hàng

Theo bà Trần Thị Kiều Oanh - Trưởng bộ phận Nghiên cứu và Tư vấn Dịch vụ Tài chính, FiinGroup, các sản phẩm tín dụng của Ngân hàng thương mại (NHTM) dành cho DNNVV được chia thành các nhóm chính dựa trên phương thức và mục đích vay, bao gồm các sản phẩm có hoặc không có tài sản đảm bảo, phục vụ nhu cầu thương mại, xuất nhập khẩu hoặc đầu tư.

Ở nhóm sản phẩm truyền thống, cho vay có tài sản đảm bảo vẫn là kênh chủ lực, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ, phù hợp cho cả nhu cầu bổ sung vốn lưu động ngắn hạn lẫn đầu tư tài sản cố định trung dài hạn với ưu điểm về hạn mức cao và lãi suất ưu đãi.

Ngược lại, nhóm sản phẩm không cần tài sản đảm bảo, như cho vay tín chấp và cấp hạn mức thấu chi, tuy chỉ chiếm khoảng 10% tổng dư nợ nhưng lại là kênh quan trọng cho các DNNVV có lịch sử tín dụng tốt nhưng thiếu tài sản thế chấp, giúp họ đáp ứng nhu cầu vốn đột xuất hoặc bù đắp thiếu hụt tạm thời.

Bên cạnh các sản phẩm truyền thống, các NHTM đang tích cực phát triển những gói tài trợ đặc thù cho chuỗi giá trị, ngành hàng và xuất nhập khẩu, hướng đến các ngành sản xuất ưu tiên.

Nam A Bank cung cấp giải pháp tài trợ trọn gói cho chuỗi giá trị ngành thủy sản với lãi suất ưu đãi và chấp nhận tài sản đảm bảo linh hoạt như hàng tồn kho luân chuyển; ACB xây dựng các giải pháp tài chính chuyên biệt cho từng ngành cụ thể như dệt may, với các ưu đãi về lãi suất, tỷ giá và phí giao dịch. Sự năng động này cho thấy các NHTM đang ngày càng hiểu rõ và muốn đồng hành sâu hơn với các phân khúc khách hàng mục tiêu của mình.

Bà Vũ Nam Hương - Phó Tổng Giám đốc LP Bank cho biết, ngân hàng đang phát triển các gói tín dụng ưu đãi, lãi suất thấp dành riêng cho doanh nghiệp chuyển đổi kép.

“Chúng tôi không chỉ cung cấp nguồn vốn, mà còn muốn đồng hành cùng doanh nghiệp trong các khoản đầu tư có tác động tích cực. Quy trình tiếp cận sẽ được thiết kế linh hoạt hơn so với các chương trình tín dụng xanh truyền thống, để doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng có thể tham gia,” bà Hương chia sẻ.

Theo đại diện LP Bank, các gói vay mới này không chỉ tập trung vào dự án năng lượng tái tạo, mà còn mở rộng sang đầu tư công nghệ, tối ưu quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu và giảm phát thải trong chuỗi cung ứng. Ngân hàng kỳ vọng sẽ trở thành điểm nối giữa tài chính truyền thống và tài chính xanh – số, đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam trong hành trình phát triển bền vững.

Đối với các DNNVV trong lĩnh vực sản xuất, nơi nhu cầu về máy móc, thiết bị là thường xuyên nhưng nguồn vốn lại hạn chế, các Công ty Cho thuê Tài chính (CTTC) xuất hiện như một giải pháp tín dụng linh hoạt và thiết thực.

Hình thức phổ biến nhất là Thuê tài chính, nơi công ty CTTC sẽ mua tài sản theo yêu cầu của doanh nghiệp và nắm quyền sở hữu, trong khi doanh nghiệp được toàn quyền sử dụng và thanh toán tiền thuê định kỳ.

Cơ chế này giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng đầu tư ban đầu đáng kể, tối ưu hóa dòng tiền cho các hoạt động kinh doanh khác, và linh hoạt trong việc lựa chọn mua lại, thuê tiếp hoặc trả lại tài sản khi kết thúc hợp đồng.

Danh mục tài sản cho thuê rất đa dạng, từ máy móc, dây chuyền sản xuất, phương tiện vận tải đến thiết bị văn phòng và y tế, đáp ứng hầu hết các nhu cầu cốt lõi của một doanh nghiệp sản xuất.

Vượt ra ngoài khuôn khổ tín dụng truyền thống, các công cụ đầu tư vốn tư nhân đang mở ra một cánh cửa huy động vốn đầy triển vọng cho các DNNVV và startup có tiềm năng tăng trưởng cao.

FiinGroup phân loại thị trường đầu tư vốn tư nhân thành bốn nhóm chính. Vốn cổ phần tư nhân (PE) hướng đến các doanh nghiệp đã có lợi nhuận và cần một lượng vốn lớn để mở rộng quy mô hoặc cải thiện quản trị; Vốn đầu tư mạo hiểm (VC) lại tập trung vào các startup ở giai đoạn sớm với mô hình kinh doanh sáng tạo và khả năng mở rộng; Trong khi đó, vốn vay tư nhân (Private Debt) cung cấp các khoản vay linh hoạt cho các mục đích trung dài hạn; Tài chính kết hợp (Blended Finance) sử dụng vốn từ các tổ chức phát triển để thu hút đầu tư tư nhân vào các dự án có tác động xã hội hoặc môi trường.

Trên thực tế, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đã chứng kiến nhiều thương vụ thành công từ các quỹ này. Theo Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), quý I/2024, startup Việt thu hút 96 triệu USD vốn đầu tư, trong đó lĩnh vực Fintech và Công nghệ Giáo dục (Edtech) dẫn đầu.

Các quỹ như Mekong Capital hay VinaCapital Ventures đã đầu tư vào những công ty tiêu biểu như Entobel trong lĩnh vực công nghệ sinh học hay Husk trong sản xuất phân bón từ than sinh học, minh chứng cho xu hướng đầu tư ngày càng rõ vào công nghệ nông nghiệp và kinh tế tuần hoàn.

Theo các chuyên gia, hành trình tìm kiếm nguồn vốn của DNNVV Việt Nam ngày nay không còn là một con đường độc đạo. Một hệ sinh thái tài chính đa dạng và phong phú đang dần hình thành, từ các sản phẩm tín dụng ngân hàng ngày càng linh hoạt và thân thiện, các công cụ cho thuê tài chính thiết thực cho nhà máy, xưởng sản xuất, cho đến các kênh đầu tư vốn tư nhân đầy tiềm năng cho những mô hình kinh doanh sáng tạo.

Việc nắm bắt được toàn cảnh các công cụ này, kết hợp với việc chuẩn bị một bộ hồ sơ minh bạch và xây dựng một mô hình kinh doanh bền vững, sẽ là chìa khóa giúp các DNNVV không chỉ tiếp cận được nguồn vốn cần thiết mà còn vững vàng trên hành trình phát triển dài hạn, đóng góp tích cực vào nền kinh tế quốc gia.